تاياۋدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي وبلىسىنا ساپارى كەزىندە ءوڭىردىڭ جەر قويناۋى بۇرىنعى سەمەي پوليگونىنىڭ سالدارىنان جىلدار بويى يگەرىلمەگەنىنە توقتالىپ, جاۋاپتى ۆەدومستۆولارعا وبلىس اۋماعىندا اۋقىمدى گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
سيرەك مەتالدارعا تولى ولكە
پرەزيدەنت ايتقانداي, جاڭا كەن ورىندارى اشىلسا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى وبلىس ەكونوميكاسىن جاڭعىرتىپ قانا قويماي, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جول اشادى. بۇل رەتتە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە ءوڭىردىڭ مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن تولىقتىرۋ مەن گەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە قاتىستى ارنايى ساۋالحات جولداعان ەدىك. اتالعان ۆەدومستۆو بەرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان سيرەك جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ رەسۋرستىق بازاسىن كەڭەيتۋ جانە ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا اباي وبلىسىندا رجاۆايا سوپكا, برۋسيلوۆسكي, بوقاي ۋچاسكەلەرىندە پايدالى قازبا ورىندارىن انىقتاۋ ماقساتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«بۇل جۇمىستار الداعى ۋاقىتتا سيرەك جانە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار قۇرامىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق بايبول-ۇزىنبۇلاق, دوعالاڭ ۋچاسكەلەرىندە پوليمەتالل, مىس جانە التىن ىزدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇدان باسقا اباي وبلىسى اۋماعىندا جەر قويناۋىنا وڭىرلىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ بويىنشا جۇمىستار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە گەولوگيالىق-مينەراگەندىك كارتاعا تۇسىرۋگە بايلانىستى 1 نىسان, تەرەڭ گەولوگيالىق كارتاعا تۇسىرۋگە قاتىستى 1 نىسان, ينجەنەرلىك-گەولوگيالىق زەرتتەۋلەر مەن اۋداندى گيدروگەولوگيالىق جەتە زەرتتەۋمەن قامتۋعا بايلانىستى 2 نىسان بار», دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ جاۋابىندا.
كەلەشەگى بار ۋچاسكەلەر انىقتالدى
قۇزىرلى ورگان وكىلدەرى وڭىرلىك گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە جاڭا پەرسپەكتيۆالى الاڭدار, ۋچاسكەلەر, كەن ايماقتارى انىقتالىپ, گەولوگيالىق مازمۇنداعى م-1: 200000 جاڭا بۋىنداعى كارتالاردىڭ جيىنتىعى جاسالاتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قوسا مينەرالدىق شيكىزاتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىنىڭ (التىن, مىس, پوليمەتالدار جانە ت.ب.) بولجامدى رەسۋرستارىنا باعا بەرىلىپ, نەعۇرلىم تەرەڭ زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە ۇسىنىمدار بەرىلەدى.
«جۇرگىزىلگەن وڭىرلىك جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە بولجامدى رەسۋرستاردى باعالايتىن پەرسپەكتيۆالى ۋچاسكەلەر ءبولىندى. اتاپ ايتقاندا, ونىڭ ىشىندە بورلىاعاش ۋچاسكەسى, سۇڭقار ۋچاسكەسى, سەنتاش-قۇلجا, ميرين-دجۋمبينسك جانە ۆەرا-چار-بالاجال كەندى ايماقتارى بار.
ورىندالعان ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جوعارى پەرسپەكتيۆالى دارەجەدەگى قاندىعاتاي (ۆولفرام) ۋچاسكەسى, ورتاشا پەرسپەكتيۆالى دارەجەدەگى لەنيندىك كەندى ورىننىڭ انىقتالۋى (سيرەك مەتالدار), ۇساق اۋقىمداعى التىن كەن كوزىنىڭ بەلسۋ ۋچاسكەسى, شاعىن اۋقىمداعى التىن كەن كوزىنىڭ ارعىمباي نىسانى, سول سەكىلدى سەمەنوۆ الاڭىندا دا (مىس-نيكەل كەندەرى) پەرسپەكتيۆالى ورىندار بار», دەپ كەلتىرىلگەن رەسمي اقپاراتتا.
گەولوگيالىق زەرتتەۋدى كىمدەر جۇرگىزىپ جاتىر؟
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, قازىر اباي وبلىسىنداعى جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋدى كونكۋرستىق نەگىزدە كەلەسىدەي كومپانيالار جۇرگىزىپ كەلەدى. ولار «گبك «توپاز» جشس, «سەمەيگيدروگەولوگيا» جشس, «س-گەوپروەكت» جشس جانە Geotek جشس.
تاياۋ كەلەشەكتە جوسپارلانعان جۇمىستاردى ورىندايتىندار دا كونكۋرستىق راسىمدەر نەگىزىندە انىقتالادى دەپ ناقتىلادى جاۋاپتى ۆەدومستۆو.
ەكولوگيالىق تالاپتار ساقتالسا يگى
البەتتە, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە ەكولوگيالىق نورمالاردىڭ ساقتالعانى اسا ماڭىزدى. بۇل بىلتىر قابىلدانعان جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستە دە كوزدەلگەن. وسى ورايدا ەكولوگيا مينيسترلىگىنەن بەلگىلەنگەن تالاپتاردى بۇزعان گەولوگيالىق كومپانيالاردىڭ بار-جوعىن سۇراپ, مۇنداي ۇيىمدار انىقتالسا قانداي جاۋاپقا تارتىلاتىنىن بىلگەن ەدىك.
«ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 174-بابى 2 تارماعىنا سايكەس مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق باقىلاۋدى جۇرگىزۋ ءتارتىبى وسى كودەكستىڭ جانە كاسىپكەرلىك تۋرالى كودەكستىڭ نورمالارىندا بەلگىلەنگەن. كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ 144-بابىنا سايكەس تەكسەرۋلەر تاۋەكەل دارەجەسىن باعالاۋ نەگىزىندە ەرەكشە ءتارتىپ بويىنشا جۇرگىزىلەتىن تەكسەرۋلەر جانە جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر بولىپ بولىنەدى. سونىمەن بىرگە كاسىپكەرلىك كودەكستىڭ 144-بابىنىڭ 3 تارماعى تالاپتارى نەگىزىندە باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ سۋبەكتىلەرىنە جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلەدى.
اباي وبلىسى اۋماعىنداعى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەرگە قاتىستى ادامنىڭ ومىرىنە, دەنساۋلىعىنا, قورشاعان ورتاعا, سونداي-اق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ, مەملەكەتتىڭ زاڭدى مۇددەلەرىنە زيان كەلتىرىلگەنى تۋرالى ناقتى فاكتىلەر بايلانىستى ارىز-شاعىم نەمەسە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اتىنان دەرەكتەر كەلىپ تۇسپەگەندىكتەن تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلگەن جوق.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 238-بابىندا ناقتى جەردi پايدالانۋ كەزiندەگi ەكولوگيالىق تالاپتار ەنگىزىلگەن. سونىمەن قوسا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەن بۇرىن ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 68-بابىنا سايكەس بەلگىلەنىپ وتىرعان قىزمەت تۋرالى ءوتىنىشتى جولداۋ مىندەتتەلگەن.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 106-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ەكولوگيالىق رۇقسات العان وپەراتور, سونداي-اق اتالعان وپەراتورمەن جەكەلەگەن جۇمىستاردى ورىنداۋعا نەمەسە قۇرىلىس كەزىندە ونىڭ اۋماعىندا جەكەلەگەن قىزمەتتەردى كورسەتۋگە جانە ءى نەمەسە ءىى ساناتتاعى نىساندى سالۋعا تارتىلعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار ەكولوگيالىق رۇقساتتىڭ شارتتارىن ساقتاۋعا مىندەتتى جانە ولاردى ساقتاماعانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس جاۋاپتى بولادى», دەدى ۆەدومستۆو وكىلدەرى.
گەولوگيالىق مالىمەتتەردىڭ ماڭىزى زور
الايدا جەر قويناۋىن يگەرۋگە ىنتا تانىتقان الەۋەتتى ينۆەستورلار مەيلى وتاندىق نەمەسە شەتەلدىك بولسىن, مينەرالدى-شيكىزات رەسۋرستارى جايلى قاجەتتى دەرەكتەرمەن قامتىلۋعا ءتيىس ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. وسى رەتتە مۇنداي اقپاراتتى قايدان تابۋعا بولادى دەگەن زاڭدى ساۋالدىڭ تۋىنداۋى دا عاجاپ ەمەس, ارينە.
بۇعان جاۋاپ رەتىندە مينيسترلىك قازىر قازاقستاندا جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ اقپاراتتىق جانە عىلىمي نەگىزىن دامىتۋ ماقساتىندا «ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» اق قۇرىلعانىن جەتكىزدى. جاڭا ۇيىمنىڭ قىزمەتى – گەلوگيالىق اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, ەلىمىزدىڭ مينەرالدىق رەسۋرستارىنىڭ ۇلتتىق دەرەكتەر بانكىن پايدالانۋ ارقىلى ينۆەستورلارعا كەشەندى سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتۋ.
وسىعان بايلانىستى كەز كەلگەن ينۆەستور قاجەتتى اقپاراتقا استاناداعى «ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت» اق-دا, سونداي-اق ونىڭ الماتىداعى, اقتوبەدەگى, قاراعاندىداعى, وسكەمەندەگى جانە كوكشەتاۋداعى فيليالدارىندا قانىعا الادى.
9 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى
تاۋ-كەن كەشەنى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جۇيە قۇراۋشى سەكتورى ەكەنى ءمالىم جانە وعان الداعى ۋاقىتتا دا باسىمدىق بەرىلەتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
اباي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى بەرگەن اقپاراتقا سۇيەنسەك, قازىر وڭىردە تاۋ-كەن سالاسىندا 9 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2022-2026 جىلدار ارالىعىندا 4 مىڭداي جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كوزدەيتىن جالپى سوماسى – 636 733,6 ملن تەڭگەگە ءتيىستى جوبالار جۇزەگە اسپاق. ماسەلەن, بيىل سەمەيدە ARX Minerals جشس بەركارين كەن ءوندىرۋ بازاسىندا كەن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جاقىن.
كوكەنتاۋ اۋىلدىق وكرۋگىندە «الەل» فيك» اق كاسىپورنىنىڭ جانىنان وسى جىلى «كومىر دەسوربتسياسى جانە ەلەكتروليز تسەحىنىڭ قۇرىلىسى» جوباسى ىسكە اسىرىلادى. تۇتاستاي العاندا, وبلىستى دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى كەزەڭىندە 3 نەگىزگى ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. مىسالى, الەمدەگى ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن «ايدارلى» مىس كەن ورنىندا تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىن سالىپ, ونەركاسىپتى تىڭ جولعا قويۋ مەجەلەنگەن. جارما اۋدانىندا East Kaz Alloys كومپانياسى حروميتتەردى بايىتۋ مەن جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم ءوندىرۋ ءىسىن جولعا قويماق. سول سەكىلدى AK Minerals جشس كاتودتى مىس ءوندىرۋ زاۋىتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر.
اباي وبلىسى