بيىلعى جاز بەن كۇز ماۋسىمى سولتۇستىكقازاقستاندىقتارعا جايلى بولدى. جاۋىن-شاشىن دا ۋاقتىلى ءتۇسىپ, كۇزگى جيىن-تەرىمدەگى اۋا رايى دا قولايلى بولدى. سوعان وراي استىقتىڭ ءتۇسىمى دە ەرەكشە.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنان الىنعان سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, بارلىق ەگىستىك الاڭى – 4,4 ملن گەكتار بولسا, سونىڭ 3,1 ملن گەكتارىنا ءداندى جانە 1 ملن گەكتارىنا مايلى داقىلدار ەگىلگەن. قالعانىنا كارتوپ جانە كوكونىستەر وتىرعىزىلعان. بيىلعى استىق القاپتارى بىلتىرعىدان 100 مىڭ گەكتارعا ارتىق, ال مايلى داقىلدار 42 مىڭ گەكتارعا كوپ بولدى.
وسى كۇندەرى ءداندى داقىلدار جانە بۇرشاق تۇقىمداستار تولىعىمەن جينالدى. الدىن الا دەرەكتەرگە قاراعاندا, گەكتار بەرەكەسى ورتا ەسەپپەن 15 تسەنتنەردەن اينالعان. بىلتىر گەكتار ونىمدىلىگى 10 تسەنتنەردەن بولعان ەدى. ال مايلى داقىلدار ءالى جينالىپ جاتىر. ازىرگە ونىڭ 60 پايىزى عانا جينالدى. جالپى جيىنى 435 مىڭ تونناعا جۋىق ءونىم الىندى, ال گەكتارىنا 7,8 تسەنتنەردەن جينالۋدا. بىلتىر ءدال وسى مەرزىمدە 364 مىڭ توننا جينالعان, ال گەكتار ونىمدىلىگى 6,1 تسەنتنەردەن اينالعان ەدى.
كارتوپتىڭ شىعىمدىلىعى بىلتىرعىدان ءسال تومەن. دەگەنمەن كوڭىل كونشىتەرلىك. بۇگىنگە دەيىن كارتوپ ەگىلگەن القاپتاردى جيناۋ دا اياقتالىپ قالدى. بارلىعى 365 مىڭ تونناداي كارتوپ جينالدى, ءاربىر گەكتار شىعىمدىلىعى 120 تسەنتنەرگە دەيىن اينالدى. باسقا كوكونىستەردى جيناۋ دا اياقتالۋعا جاقىن. كارتوپ ەگۋمەن اينالىساتىندار بيىل وسى داقىلعا بىلتىرعا قاراعاندا قولايسىزداۋ بولعانىن ايتادى. «كارتوپتىڭ ناعىز ونەتىن كەزى – شىلدەنىڭ سوڭى مەن تامىزدىڭ العاشقى جارتىسى. سول كەزەڭدە جاڭبىر از بولىپ, ءونىم مول بولماي قالدى», دەيدى قالا ماڭىندا كارتوپ ەگۋمەن اينالىساتىن شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى داۋلەت قانافين.
ايتا كەتەتىن جايت, وبلىستا كارتوپ ەگەتىن م.جۇماباەۆ, قىزىلجار, مامليۋت, اققايىڭ اۋداندارىنىڭ القاپتارى نەگىزىنەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ توڭىرەگىندە ورنالاسقان. ويتكەنى ءبولىپ, ساقتاۋ ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسىندا.
بىلتىر كارتوپتىڭ ونىمدىلىگى بيىلعىدان جوعارى بولعان ەدى. بيىلعىمەن سالىستىرعاندا بىلتىر وسى كەزەڭدە 373 مىڭ توننا كارتوپ جينالعان, ال گەكتار بەرەكەسى 134 تسەنتنەردەن اينالعان. وبلىستىڭ استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنا بۇگىنگە دەيىن بارلىعى 1,1 ملن توننا ءدان ءتۇستى. ونىڭ 830,1 مىڭ تونناسى – بيداي, 141 مىڭ تونناسى – ارپا, 32,9 مىڭ تونناسى – بۇرشاق تۇقىمداستار, 64,7 مىڭ تونناسى مايلى داقىلدار جانە باسقالار. ال بىلتىر وسى ۋاقىتتا 672 مىڭ توننا ءدان قۇيىلىپ, ونىڭ 572 مىڭ تونناسى – بيداي, 57,3 مىڭ تونناسى ارپا بولعان ەدى.
«بيىلعى استىقتىڭ كولەمى دە, ساپاسى دا جاقسى. جۇمساق بيدايدىڭ 80 پايىزى ءۇشىنشى سىنىپقا جاتادى. قامىرلىعى 25-27 پايىز ارالىعىندا. جيىن-تەرىم جۇمىستارىنا اۋا رايى دا قولايلى بولدى. ديقانداردىڭ جەمىستى ناتيجەگە قول جەتكىزۋى – ۇكىمەت تاراپىنان جاڭا تەحنيكالار جانە مينەرالدى تىڭايتقىشتار الۋعا بولگەن كومەگىنىڭ جەمىسى. جانار-جاعار ماي دا ۋاقتىلى ءبولىندى. سونىمەن بىرگە جەردىڭ تىڭايتىلۋى, پار القاپتارىنىڭ قالدىرىلۋى دا باقىلانادى», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعامبەتوۆ.
بيدايدىڭ قامىرلىعى بىلتىر دا وسى دەڭگەيدە بولعان ەكەن. ەندى وسى شىعىمدى بيدايدى جاقسى باعاعا وتكىزۋ قالىپ تۇر. سوعان تەمىرجول ۆاگوندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قولبايلاۋ بولا ما دەگەن قاۋىپ بار. ديقانداردىڭ ءبىرى, «شاعالا اگرو» جشس باسشىسى جومارت وماروۆ الماتىعا اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بارا جاتقانىن ايتتى. «رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ سانكتسيالارعا ۇشىراۋىنىڭ سالقىنى بىزگە دە قىرسىعىن تيگىزدى. سىرتقا شىعاراتىن ۆاگوندار ماسەلەسى قيىنداپ تۇر», دەيدى ول.
قازىر «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى ۇك» اق ءۇشىنشى كلاستى جۇمساق بيدايدىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ساپاسىنا قاراي 121-125 مىڭ تەڭگەگە قويعان. بىلتىر بۇل باعا ساپاسىنا قاراي 103 پەن 107 مىڭ تەڭگەنىڭ ارالىعىندا بولدى. بۇل جەردەگى ساپانىڭ جوعارىلىعىن بيداي قامىرلىلىعىنىڭ كوپتىگى انىقتايدى. ال ءتورتىنشى جانە بەسىنشى سىنىپتاعى بيداي باعاسى تيىسىنشە 115 جانە 98 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ارپا مەن س ۇلىنىڭ ساتىپ الۋ باعاسى 90-95 مىڭ تەڭگەدەن. ءبىر قىزىعى, ءتورتىنشى سىنىپتاعى سۇرىپتىڭ بيىلعى باعاسى بىلتىرعا قاراعاندا ءبىرشاما ازايدى. ول بىلتىر 98 مىڭ تەڭگە بولعان ەدى.
ەڭ جوعارى باعا – قاراقۇمىقتا, ونىڭ ءبىر تونناسىن كورپوراتسيا 170 مىڭ تەڭگەدەن الماق.
بيدايدىڭ قاتتى سۇرىپتارى مەن كۇنباعىس, راپس, زىعىر سياقتى مايلى داقىلداردىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن كورپوراتسيا ءالى انىقتاعان جوق. بىلتىر راپستىڭ ءبىر تونناسىن – 250 مىڭ, زىعىردىڭ ءار تونناسىن 300 مىڭ تەڭگەدەن العان بولاتىن.
قازىر تىڭعىلىقتى ديقاندار ەگىس القاپتارىن سۇدىگەر جىرتۋ جۇمىستارىنا دا كىرىسىپ كەتكەن. بۇگىنگە دەيىن 1 ملن گەكتاردىڭ سۇدىگەرى جىرتىلدى. ال پارعا 554 گەكتار جەر قالدىرىلماق. سونداي-اق بيىل 2,7 ملن گەكتار جەرگە 170 مىڭ توننا مينەرالدىق تىڭايتقىشتار سىڭىرىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى