• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
پرەزيدەنت 21 قىركۇيەك, 2022

قاسىم-جومارت توقاەۆ: ءبىز رەفورمالار جولىندا نىق قاداممەن العا باسىپ كەلەمىز

745 رەت
كورسەتىلدى

ەلىمىز الداعىنى دۇرىس بولجاۋعا قۇرىلماعان, وقشاۋلانعان ستراتەگيادان باس تارتىپ, بولاشاققا ۇمتىلادى.

بۇدان ءسال ەرتەرەك, ناقتى ايتساق, وسى ايداعى قازاق­ستان حالقىنا جول­دا­ۋىمدا الدەقايدا ادىلەتتى دە اشىق قا­زاقستان تۋرالى ۇستانىمىمدى, جاڭا دەموكرا­تيا­لىق مانداتقا يە بولۋعا بەل بۋع­ا­نىم­دى جاريا­لادىم.

تاياۋ ايلاردا ەلىمىزدەگى سايلاۋ قار­ساڭىندا, الەمدە بەيمازا ۋاقىت تۋعان كەزدە ءبىز وقشاۋلانۋعا قارسى تۇرۋعا ءتيىسپىز. 

جاھاندانۋعا, ءوزارا تاۋەلدىلىككە جانە ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن حالىقارالىق تارتىپكە بالاما بولۋ مۇمكىن ەمەس. تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا جانە تۇراق­تى­لىق­تى ارتتىرۋعا كۇش سالۋ تۇسىنىكتى ءارى كوپ جاعدايدا اقىلعا قونىمدى بولعانىمەن, بۇل كەيىنگى ونجىلدىقتاردا جاھاندىق كوركەيۋدى قامتاماسىز ەتكەن نارسەنىڭ بارىنەن كەڭ كولەمدە كەرى شەگىنۋگە اكە­لىپ سوقپاۋ ءۇشىن نازىك شەكتى ساقتاي ءبىلۋ قاجەت.  

ءبىز تاۋەكەلدى ازايتۋعا, جاھاندىق جۇيەنىڭ وسالدىعىن كەمىتۋگە مىندەتتىمىز جانە بۇعان ىنتىماقتاستىقتان باس تارتا وتىرىپ ەمەس, ونى نىعايتۋ جولىمەن قول جەتكىزۋگە  ءتيىسپىز.

مۇنى جاھاندىق بولىنىسكە بايلانىستى تۋىنداعان قاۋىپ-قاتەردىڭ العى شەبىندەگى ەلدىڭ كوشباسشىسى رەتىندە ايتىپ وتىرمىن. 

قازاقستان ءاردايىم جىبەك جولىنىڭ ناق جۇرەگىندە, شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنداعى كوپىر بولدى. ءبىزدىڭ رە­سەي­مەن – 7600 كيلومەترلىك, قىتايمەن 1800 كيلومەترلىك شەكارامىز بار, ەۋروپامەن, جالپى الەممەن اۋقىمدى ساۋدا بايلانىستامىز.

بۇكىل تاريحىمىزدا, اسىرەسە تاۋەل­سىزدىك العاننان بەرى ءبىز كورشىمەن ارا­داعى كۇردەلى ماسەلەلەرگە سىندار­لى قاراپ, ونىڭ بايلانىستاردى ۇزبەۋگە, ىن­تى­ماق­تاستىققا جانە سەنىمگە نەگىز­دەل­مە­ۋىن باسشىلىققا الدىق.

بۇل قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ الەممەن ۇيلەسىمدىلىكتە ءوڭىر حالقىنىڭ مۇددەسىن كوزدەپ دامۋىنا ىقپال ەتتى.

ونىڭ ۇستىنە, ءبىز حالىقارالىق سالا­داعى اشىقتىق پەن ىنتىماقتاستىق قاعي­داتتارى ەل ىشىندە دە قۇندى دەپ ساناي­مىز. شىنىندا دا, وسى رۋح ءبىزدىڭ سايا­ساتىمىزدىڭ ىشكى رەفورمالار جولىن ايقىندادى.

ءتىپتى باسقا ەلدەردەگىدەي مەملەكە­تى­مىزدىڭ باسىنا قيىندىق تۋعاندا حا­لىق­­ارالىق قىسىم جاعدايىندا دا ءبىز وق­شاۋ­لان­بايمىز.

ونىڭ ورنىنا ءبىز بۇكىل الەمدەگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ايتارلىقتاي كوتەرىلۋىنە اكەل­گەن ليبەرالدى, حالىقارالىق, اشىق ساياساتتى كۇشەيتۋگە نيەتتەنىپ وتىرمىز.

مەنىڭ ەلىم جول ايرىعىندا تۇر. وسى كەزەڭدە الدىمىزداعى اسا ماڭىزدى ماسە­لە­لەردى دەر كەزىندە شەشپەسەك,  «ورتاشا كىرىس تۇزاعىنا» ءتۇسىپ, وپتيميست, جىگەرلى, ءورشىل تۇتاس بۋىندى جاسىتىپ الۋىمىز  مۇمكىن.

ەكى اپتا بۇرىن مەن پارلامەنتتە «ادىلەتتى جانە بەرەكەلى قازاقستاندى» قۇرۋ جوسپارىن ۇسىندىم. بۇل جوس­پار شەشىم قابىلداۋدى ورتالىق­سىز­دان­دىرۋعا, زاڭ ۇستەمدىگىن نىعايتۋعا, حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارت­تىرۋعا, ءار ازامات ءۇشىن تەڭ مۇمكىن­دىك­­تەردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

ول ساياسي جۇيەمىزدى تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋعا جانە جاڭا امبيتسيامىزدى جۇزەگە اسىرۋعا, ءتيىمدى باسقارۋ ۇلگىسى سانالمايتىن «سۋپەرپرەزيدەنتتىكتەن» باس تارتۋعا باعىتتالعان.

ونىڭ ورنىنا ءبىز پارلامەنت پەن جەر­­گىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ ءرولىن كۇ­شەيتە وتىرىپ, بيلىكتى ورتالىق­سىز­دان­­دىرىپ, حالىق پەن قوعامنىڭ ءرولىن ارتتىرىپ جاتىرمىز. 

ءبىز ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ مەن قۇرۋعا قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاس­تاۋ ارقىلى ءپليۋراليزمنىڭ جاڭا ءداۋىرىن اشىپ وتىرمىز.

جانە دە مەن بىرىڭعاي جەتى جىلدىق پرەزيدەنتتىك مەرزىم ەنگىزۋ تۋرالى باس­تاما كوتەردىم, ويتكەنى بۇل قازاقستاندا دەموكراتيانى دامىتۋ مەن ەلىمىزدى دامىعان مەملەكەت رەتىندە جاڭعىرتۋدىڭ ايقىن سەرپىلىسى بولادى دەپ ويلايمىن. بىزگە قاتىستى الەم بولىگىندە بىردە-ءبىر مەملەكەت بۇعان دەيىن مۇنداي باتىل قادامعا بارعان ەمەس.

وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى بىزگە جاڭا ۇلگىگە – كۇشتى پارلامەنتى مەن ەسەپ بە­رە­تىن ۇكىمەتى بار پرەزيدەنتتىك رەس­پۋب­ليكا ۇلگىسىنە قاراي جىلجۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

مۇنى ۇلتتىق ساياساتىمىزدى تولىق ترانس­­­فور­ماتسيالاۋ دەۋگە بولادى. سون­دىق­­تان دا وسى رەفورمانى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بەرىك سەنىم مانداتى قاجەت.

مەنىڭ بيىلعى كۇزدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدا­عا­نىمنىڭ جانە ەلىمىزدەگى بولاشاق پرەزيدەنتتەردىڭ ءبىر مەرزىمنەن ارتىق قىز­مەت ەتۋىنە تىيىم سالاتىن زاڭ ەنگىز­گە­نى­م­نىڭ سەبەبى وسى.

كەيبىر بايقاۋشىلار مۇنداي امبي­تسيالى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىنىمىزعا كۇماندانۋى مۇمكىن. الايدا تاريحي وزگەرىستەردىڭ بارلىعى ساياسي باتىلدىق پەن جانكەشتىلىكتى تالاپ ەتەدى. مەن بۇل مىندەتتىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى ەكەنىن جاقسى سەزىنەمىن.

سونداي-اق ءبىزدىڭ ۇلتتىق وي-سانامىز كەيىنگى جىلدارى باستان وتكەرگەن تەرەڭ الەۋمەتتىك وزگەرىستەردەن, ەكونو­مي­كالىق جانە قاۋىپسىزدىك داع­دا­رىسىنان تۋىن­دا­عان, بارىنەن دە گورى ءبىز الدەقايدا ادىلەتتى, ءاربىر ازا­ماتقا قىزمەت ەتەتىن ەل قۇرۋىمىز كەرەك ەكەنىن ايقىنداعان تۇبە­گەي­لى وزگەرىس دەڭگەيىنە كوتەرىلدى دەپ سانايمىن.

ەگەر ءبىز توقىراۋعا ۇرىنعىمىز كەلمەسە, ۇدەمەلى رەفورمالارعا قاراي بارىنشا جىلدام العا باسۋعا ءتيىسپىز.

بۇل ءبىزدىڭ قاپەرسىزدىگىمىزدى نەمەسە اڭعالدىعىمىزدى بىلدىرمەيدى. قا­جەتتى قارقىنمەن, ءبا­رىن ويلاستىرىپ ءارى بايسالدى تۇردە ىل­گە­رىلەيمىز. ىشكى جانە سىرتقى ۇستانىمىمىز دا وسى جولدا.

ءبىز كەز كەلگەن پروبلەما – مەيلى مەم­لەكەتتىك بولسىن, مەيلى جاھاندىق بولسىن –  ورتاق پروبلەما ەكەنىن مويىن­داۋ ارقىلى عانا العا جىلجي الامىز. ال  وسى ورتاق سىن-قا­تەرلەرگە تەك توپتاسقان, بىرلەسكەن ءىس-قيمىلمەن  جاۋاپ بەرە الامىز.

ءبىز قازاقستاندا بيلىكتى نەعۇرلىم اشىق­تىق پەن ورتالىقسىزداندىرۋ ار­قى­لى ءادىل ءبولۋ, ۇلتتىق دامۋ جانە ەكو­­نوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلە­لە­رىن شەشىپ جاتقانىمىز سياقتى, كليماتتىڭ وزگەرۋى, ازىق-ت ۇلىك, ەنەر­­گەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن حالىقارالىق دەڭ­گەيدە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. وسى جاھاندىق پروب­لە­ما­لار­دىڭ بارلىعىن شەشۋدە قازاقستاننىڭ ءوز ورنى بار. مۇنى قالاي اتقاراتىنىمىزدى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنداعى ۇندەۋىمدە ەگجەي-تەگجەيلى ايتامىن.

وسى كۇردەلى بەتبۇرىستى كەزەڭدە ۇلت­تىق, جاھاندىق دەڭگەيدەگى داعدا­رىس­تار­دان دۇرىس ساباق الىپ, جولىمىزدى جاڭارتىپ, جابىق وقشاۋلانعان تاسىلدەن باس تارتىپ, نىعايۋعا ۇمتىلۋىمىز قاجەت. 

 

2022 جىلعى 20 قىركۇيەك

سوڭعى جاڭالىقتار