استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا بەلگىلى جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ادىلبەك ىبىرايىم ۇلىنىڭ «سەمسەر جۇزىندەگى سەرت» اتتى ءۇش كىتاپتان تۇراتىن تاريحي تريلوگياسى تانىستىرىلدى. وعان ۇعا-نىڭ اكادەميگى ءۋاليحان قاليجان ۇلى, جازۋشىلار الىبەك اسقاروۆ, ءمادي ايىمبەتوۆ, نەسىپ جۇنىسباەۆ, روزا مۇقانوۆا جانە تۇركىتانۋشى عالىم قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى ءالىمجان قۇرتاەۆ, نۇرتورە ءجۇسىپ, دارحان مىڭباي سەكىلدى تانىمال ازاماتتار قاتىستى.
مازمۇندى ءىس-شارانى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, پروفەسسور قايرات ساق جۇرگىزىپ, وقىرمانعا جول تارتقان جاڭا كىتاپتا قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارىنىڭ تاعدىرى مەن ول ءومىر سۇرگەن تاريحي كەزەڭ ايشىقتى سۋرەتتەلگەندىگىن جەتكىزدى.
تريلوگيانىڭ باس قاھارمانى – حالىق, كەنەسارى كەيپىندەگى ازاتتىق اڭساعان حالىق. كوركەم تۋىندىدا قازاق حاندىعىنىڭ بايراعىن بيىكتەتكەن ايبىندى ابىلاي بابامىزدان باستاپ, ونىڭ سوڭعى حانى – كەنەسارىنىڭ قازا بولعانىنا دەيىنگى جانە ودان كەيىنگى ءداۋىر قامتىلعان. سۇيەكتى شىعارمادان ءاز بوگەنباي, تايماس, ابىلعازى اقىلماندار, اعىباي, ناۋرىزباي, يمان, جولامان, جانقوجا, ەسەت, تانەكە باتىرلار, نىسانباي جىراۋ, بايزاق, باتىربەك داتقالار سەكىلدى جانە سىزدىق سۇلتاننىڭ حالقىمىزدىڭ ازات ەل بولىپ ءومىر ءسۇرۋى مەن بۇقارانىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە قانشاما ەڭبەك سىڭىرگەندىگىن پايىمدايسىز.
تانىستىرىلىمدا بايىپتى بايانداما جاساعان اكادەميك ءۋاليحان قاليجان ۇلى ۇلت تاريحىنداعى ابىلاي حان مەن حان كەنەنىڭ, سونداي-اق ازاتتىق جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن اسىل ەرلەر تۋرالى سالماقتى وي قوزعادى. «زامان ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. تاريحتاعى الاساپىران قازاقتى تالاي سۇرگىلەنگە سالدى. جوڭعاردىڭ قىرعىنى, پاتشا باسقىنشىلىعى, ونىڭ سوڭىن قىزىل يمپەريا جالعاستىردى. ءۇش جارىم ميلليون قازاق قىرىلدى. ۇلت زيالىلارى اتىلدى, جەر اۋدارىلدى. XX عاسىر قازاقتىڭ ءارى ءوشۋ, ءارى ءوسۋ عاسىرىنا اينالدى. 1986 جىلعى ستۋدەنت –جاستاردىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسى ءسونىپ بارا جاتقان ۇلتتىق رۋحتى قايتا ءتىرىلتتى. كەنەسارى بابانىڭ رۋحى ءالى تۇراقتاي الماي ءجۇر. ۇلتتىڭ رۋحى قايرات رىسقۇلبەكوۆتى, ءلاززات اسانوۆانى تاريح ساحناسىنا شىعاردى. حان كەنەنىڭ كيەسى وسى زالدا دا تۇر. ونى جەتكىزگەن جازۋشى, قايراتكەر, تاۋەلسىزدىكتىڭ رۋحىن كوتەرىپ, تريلوگياسىن ۇسىنىپ وتىرعان ادىلبەك ىبىرايىم ۇلى» دەپ جوعارى باعا بەرگەن عالىم ءوز بايانداماسىندا باشقۇرت ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ كورنەكتى كوسەمى احمەت زاكي ءۋاليدىڭ ءوز ۇلتىنا امانات ەتىپ قالدىرعان ءبىر ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى. «باشقۇرتىم ەل بولام دەسەڭ, سەن قازاقتان قول ۇزبە. ويتكەنى قازاقتاردىڭ دەربەس مەملەكەت قۇرۋ ءداستۇرى بار. كەنەسارى ءتارىزدى ازاتتىققا شاقىرعان قاھارمان حانى بار. ول بولاشاقتا ءسوز جوق, تاۋەلسىزدىك الادى. سوندا سەن باشقۇرتىم ورىستىڭ قۇشاعىندا قالىپ قويما» دەپتى باشقۇرت كوسەمى.
ودان كەيىن ءسوز العان مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الىبەك اسقاروۆ قوعامدى ءبىر ەنجارلىق جايلاپ العاندىعىن ايتا كەلىپ: «تريلوگيا ومىرگە كەلدى دەگەن ۇلكەن دۇنيە. ەرتەدە ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ «قان مەن تەرى» جارىققا شىققاندا بۇكىل قازاق زيالىلارى قۋانعان. ەندى سوڭعى جىلدارى تريلوگيا تۇگىلى اڭگىمەنى پوۆەست دەپ, پوۆەستى رومان دەپ شاتاستىرىپ جۇرگەندە ءۇش كىتاپتى بىردەي جازىپ تاستاعان قالامگەر ىنىمە تاڭعالامىن» دەسە, تۇركىتانۋشى عالىم قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى: «كەنەسارى حان تۋرالى جاقسى رومان جازىلۋ كەرەك دەپ ءجۇر ەدىم. ول تۋعان حالقىنىڭ ارمان-مۇددەسى, تاعدىرى, ەركىندىگى جولىندا باسىن قۇرباندىققا شالدى. مۇنداي ەرەن ەرلەردى حالىق ەشقاشان ۇمىتپايدى. تاريحشىلار تاريحىمىزدى ءار قىرىنان ىندەتە زەرتتەپ جاتقانىن بىلەمىن. ەندى عىلىمي لابوراتوريادان شىققان سول دۇنيەنى وندىرىسكە ەنگىزۋ كەرەك. ونى ەنگىزەتىن ادەبيەت. مىنە, سونىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىندە تاريحي روماندى قولىمىزعا ۇستاپ وتىرمىز», دەدى.
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى نۇرتورە ءجۇسىپ كىتاپ اۆتورى ادەبيەتكە تەگەۋرىندى, قۋاتتى, ادام جانىن تەربەيتىن جىر جيناقتارىمەن كەلگەندىگىنە ماڭىز بەرىپ: «اقىندىق دەگەن – رۋح. مارقۇم اقسەلەۋ اعامىز ايتقان ەدى: «كىتاپ دەگەن قىز بالا سەكىلدى. ۇزاتىلعان قىز بالا قايدا بارادى, كىمنىڭ قولىنا تۇسەدى, باعى جانا ما – سونىڭ بارلىعى دا تاعدىرىنا بايلانىستى دەپ. سوندىقتان ءبىر ەمەس ءۇش كىتاپتى, ياعني ءۇش قىزدى ۇزاتىپ وتىرعان تويىڭىز قۇتتى بولسىن! تۇجىرىپ ايتقاندا, وسى استانا ەلوردا بولعاندا ەڭ العاشقى ەسكەرتكىش كەنەسارىعا قويىلدى, ەندى بۇگىن استانا قايتادان استانا بولعاندا ادىلبەك ءۇش تومدىق ەڭبەگىمەن حان كەنەگە تاعى ءبىر ەسكەرتكىش قويىپ وتىر» دەپ جيىلعان جۇرتتى ءبىر سەرپىلتسە, ءماجىلىس دەپۋتاتى دارحان مىڭباي جازۋشىلاردىڭ بارلىق ۋاقىتتا دا الدا جۇرەتىندىگىن ءسوز ەتتى: «سوناۋ كەڭەس داۋىرىندە دە تاريحشىلاردان بۇرىن, وسى ءىلياس ەسەنبەرليننەن باستاپ, جازۋشىلار كوپ دۇنيەنى ءبىرىنشى شىعاردى. ەندى جاڭا قازاقستاندا دا جازۋشىلار العا شىعىپ, سونى كورسەتىپ وتىر. ادىلبەكتىڭ تاۋەلسىزدىك تۇرعىسىنان الىپ جازىپ وتىرعان تاريحي تريلوگياسى, شىندىعىندا, قوماقتى دۇنيە. انىعىن ايتقاندا, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاريحىنا ۇڭىلگەندە ولاردىڭ كورشى مەملەكەتتەرمەن ارا قاتىناسىن تەرەڭ اشىپ جازباعاندىعىن بايقايمىز. ال اۆتوردىڭ ءبىزدىڭ وزبەكپەن, قىرعىزبەن ارا قاتىناسىمىزداعى تاريحي, ادەبي -مادەني جاعدايلاردى قازىرگى ازاماتتار ساناسىنىڭ سۇزگىسىنەن وتكىزىپ جازعانى – مەنىڭشە, بولاشاعىمىزعا دا, ءوزىمىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى تانۋعا دا اسەرى تيەدى دەپ ويلايمىن» دەپ كولەمدى شىعارما جازعان قالامگەرگە جىلى ءىليپاتىن ءبىلدىردى.
ادەبي شارا اياسىندا «سەمسەر جۇزىندەگى سەرت» اتتى ءۇش تومدىقتىڭ تۇساۋى كەسىلىپ, سونداي-اق ءمادي ايىمبەتوۆ, ءالىمجان قۇرتاەۆ, روزا مۇقانوۆا, نەسىپ جۇنىسباەۆ, تالعات باتىرحان, ايگۇل كەمەلباەۆا جانە باسقا دا زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاريحتى تەرەڭنەن قوزعاپ, ءباھادۇر بابالار رۋحىن جاڭعىرتقان تريلوگيا تۋرالى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
كەش سوڭىندا تۋىندى اۆتورى ادىلبەك ىبىرايىم ۇلى جينالعان قاۋىمعا شىعارمانىڭ جازىلۋ تاريحىن قىسقاشا ايتىپ ءوتتى.
«روماننىڭ «سەمسەر جۇزىندەگى سەرت» دەپ اتالۋى, سول كەزدەگى بابالارىمىز بۇكىل سەرتىن قىلىشتىڭ ءجۇزىن ءسۇيىپ بەكىتكەن. ال كەنەسارى باسى شابىلار ساتىندە «قىلشا موينىم سەمسەردىڭ جۇزىندە تۇرعاندا سەرت ەتەم, ورىندالماعان ارمانىم – ۇرپاعىما امانات! سولار رۋحىمدى قايتا تىرىلتەدى, باسقىنشىلىققا قارسى كۇرەسىمدى قايتا جالعاستىرادى! قازاقتى وسال جۇرت دەمەڭدەر, جاۋىن الماي قويمايدى! حان كەنە قۇلاسا دا, قازاقتىڭ تۋى جىعىلمايدى!» دەپ, ۇرپاعىنا تاۋەلسىزدىك جونىندە امانات قالدىردى. امانات, كيە, سەرت, رۋح ءبىزدى اسقاق بيىكتەرگە اپارادى» دەپ وسى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرعان ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ۇجىمىنا العىسىن ايتتى.