اقىن ارمانى

جالپى, اقىننىڭ نازىك تە سىرشىل, وتتى دا رۋحتى جىرلارى جان دۇنيەڭىزدەگى سەزىم قىلىن تەربەپ, جىگەرىڭدى جانىپ, نامىسىڭدى قايراپ قانا قويمايدى, ونى وقىعاندا پوەزيانىڭ جىپ-جىلى شۋاعىنا شومىلعانداي اسەردى باستان كەشەسىز. اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن پوەمالارى عانا ەمەس اۋدارمالارى دا ءدال وسىلاي جاندى تەربەيدى. وسىدان-اق ونىڭ اۋدارما ونەرىنە بيىك تالعام, ۇلكەن پاراساتپەن زەر سالعاندىعىن بايقايمىز. قاسىم امان­جولوۆ اۋدارما ونەرىندە اباي اتامىزدىڭ اۋدارمالارىن ۇلگى تۇتىپ, ءوزى اۋدارعان شىعارمالاردى سول دەڭگەيگە جەتكىزۋگە جانىن سالعان. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرسىز دەيسىز؟ قازىر ايتامىن. وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن استاناعا بەلگىلى اقىن, تاماشا اۋدارماشى نارماحان بەگاليەۆ كەلىپ, سول كىسىدەن گازەتكە سۇحبات الدىم. بۇل كىسى كەزىندە عاجاپ اقىن سىرباي ماۋلەنوۆكە «وكىل بالا» بولىپ, سونىڭ قاسىندا ءجۇرىپ سىراعاڭنىڭ ءوز اۋزىنان قاسىمنىڭ ورىندالماي قالعان ءۇش ارمانىن ەستىپتى.

 – سىراعاڭ «1942 جىلى تۋعان ءبىر بالام قايتىس بولىپ ەدى, سەن سونىڭ ورنىنا بالا بول» دەپ ۇيىنە مال سويىپ قوناققا شاقىردى, – دەپ باستادى ءسوزىن نارماحان اعامىز. – كىمنىڭ سىربايعا بالا بولعىسى كەلمەيدى. سودان اكەلى-بالالى بولىپ جاقىن ارالاستىق. ول كىسى تالاي جاقسى-جايساڭداردى كورگەن كوشەلى ادام, كەزدەسكەندە كوپتەگەن تاعىلىمدى اڭگىمە ايتادى. اسىرەسە قاسىم اعا تۋرالى ايت­­قانى ويىمنان شىقپايدى. قاسىم امان­جولوۆ سىرقاتى مەڭدەپ جاتقاندا جاقىندارى كەزەكتەسىپ باسىن كۇزەتىپ وتىرادى. بىردە كەزەككە سىرباي اعا كەلىپتى. «سىرباي مەن بۇگىن ولمەيمىن, سەن كەلىننىڭ قاسىنا بارىپ جات, كورىپ تۇرسىڭ, جاعدايىم جاقسى. بىراق ومىرىمدە قولىم جەتسە دەيتىن ءۇش ارمانىم بار ەدى, سوعان جەتە المادىم» دەپ كوڭىلىن جابىرقاتقان وكىنىشىن ايتادى. ء«بىرىنشى ارمانىم – بۇكىل پاريج تۇر­عىندارى قۇرمەت تۇتقان ۆيكتور گيۋگونىڭ اتاعىنداي داڭققا يە بولسام دەپ ەدىم, بولمادى. ەكىنشى ارمانىم – اۋدارما ونەرىندە ابايدان اسسام دەپ ەدىم, قولىم جەتپەدى. ءۇشىنشى ارمانىم – قازاقتىڭ «ەۆگەني ونەگينىن» جازسام دەپ ويلادىم, ول دا ارمان, قيال بولىپ قالدى» دەپ اۋىر كۇرسىنىپتى. وسىنداعى ارنايى ءسوز ەتەتىنىمىز – اقىننىڭ اۋدارما ونەرىندە «ابايدان اسسام» دەيتىنى. قاسىمنىڭ اۋدار­مالارى ابايدان اسپاسا دا ۇلى اقىن­نىڭ دەڭگەيىندەگى اۋدارما دەپ ايتۋعا بولادى. مىسالى, تاراس شەۆچەنكودان اۋدارعان ولەڭدەرى قانداي عاجاپ. قازاقتىڭ قارا ولەڭى سەكىلدى قۇيى­لىپ تۇر. بوتەن ەلدىڭ پوەزياسى دەگەنگە ەش قيمايسىز», دەپ ەدى نارماحان اعا.

شىنىندا, كورنەكتى تۇلعانىڭ شىعىس پەن باتىس پوەزياسى اقىندارىنىڭ ليري­كالىق ولەڭدەرى مەن پوەما-داستاندارىن انا تىلىمىزگە تۇپنۇسقامەن ۇندەستىرە وتىرىپ اۋدارعان شەبەرلىگىنە تاڭداي قاعاسىز. وسى رەتتە قاسىمنىڭ ۋكرايننىڭ ۇلى اقىنى تاراس شەۆچەنكودان اۋدار­عان ولەڭدەرى شىنايىلىعىمەن, سىر­شىل­دىعىمەن, كوركەمدىگىمەن جاندى باۋراپ, جىلى اسەرگە بولەيدى.

سەنبەسەڭىز, اقىننىڭ تارجىمالاعان «جالعىزبىن مەن, جالعىز­بىن» دەگەن ولە­ڭىن وقىپ كورىڭىزشى:

«جالعىزبىن مەن, جالعىزبىن

سورتاڭداعى سوياۋداي,

نە باقىتتى, نە سىيدى

بەرمەدى ماعان ءبىر قۇداي;

سۇلۋلىقتىڭ جۇرناعى

تەك قاراقات كوز بەردى.

جالعىز قىز بوپ جىلاۋمەن

 جانارى ونىڭ تەز ءسوندى.

اعا, اپا, نە ءسىڭلى

دەگەندەردى بىلمەدىم,

جات ورتادا بويجەتتىم.

ەشبىر جاندى سۇيمەدىم.

قايدا مەنىڭ جان جارىم؟

قايداسىڭ دوس-جاراندار؟

ولار جوق... مەن جالعىزبىن,

بولماس مەندە سۇيگەن جار».

وسى ءتورت شۋماق ولەڭنەن ەكى داۋىردە ءومىر سۇرگەن ەكى اقىننىڭ بولمىسىنان, مىنە­زىنەن ۇقساستىق قانا ەمەس, جان دۇنيەسىندەگى قىلداي نازىكتىكتى, جا­قىندىقتى, جالپى, اقىندىق رۋحتى سەزى­نەسىز. اقىندىق قۇدىرەت دەگەنىمىز وسى بولار...