ادىلدىك بار جەردە بەرەكە بار

ادىلدىك – ناعىز مۇسىلماننىڭ سيپا­تى, ادامنىڭ ءار ءىسىن اسەم­دەي­تىن قۇندىلىق. اللا تاعالا­نىڭ كوركەم ەسىمدەرىنىڭ ءبىرى – ء«ال-ادل», ياعني ادىلەتتى. سون­دىقتان جاراتۋشى يەمىز ادىل­دىكتى سۇيەدى. اللا تاعالا قۇران كارىمدە: «نەگىزىندە اللا ادىلدىكتى, يگى­لىك­تى جانە اعايىنعا قاراي­لاسۋ­­دى بۇيىرادى. سونداي-اق ار­سىزدىقتان, جاماندىقتان جانە زورلىق-زومبىلىقتان تىيادى», دەلىنگەن («ناحل» سۇرەسى, 90-ايات). ءادىل بولۋدىڭ اياسى كەڭ. ياعني وتىرىك ايتپاۋ, بىرەۋدىڭ اقى­سىن جەمەۋ, ۋادەگە بەرىك بولۋ, تارازىدان الداماۋ, ت.ب. سيپاتتاردىڭ ءبارى دە – ادىلدىكتىڭ كورىنىسى.

مەملەكەت باسشىسى جول­داۋىندا ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى رەفورمالاردىڭ ناق­تى باعدارلارىنا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, كاسىپكەرلىكتى قول­داۋ, باسەكەلەستىكتى دامىتۋ, سالىق جانە بيۋدجەت ساياساتى, جەر قويناۋىن يگەرۋ, سۋ تاپشىلىعى, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ۇلتتىق تابىستى ءادىل ءبولۋ, ەلىمىزدىڭ تران­زيت­تىك قۋاتىن ارتتىرۋ, جەر­گى­لىكتى جولداردى جاقسارتۋ, اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ, ت.ب ما­ڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋدىڭ جولدارىن كورسەتتى. «بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قايتارىمى بولۋى كەرەك. مەملەكەت قارجىنى وڭدى-سولدى شاشىپ, ىسىراپ ەتۋگە جول بەرمەيدى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى ادام ەكەنىن باسا ايتىپ, تۇرعىنداردىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بايلىقتى تەڭ ءبولۋدى جانە بارشاعا بىردەي مۇمكىندىك بەرۋدى ۇسىندى.

پرەزيدەنت جولداۋىندا تابىستى ۇلت بولۋدىڭ ماڭىزدى شارتى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ ەكەنى ايتىلدى. وسى باعىتتا وقۋشىلاردىڭ جاقسى ءبىلىم الىپ, جان-جاقتى دامۋى ءۇشىن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى قولعا الىناتىنىن حابارلادى. جوبا اياسىندا ەلىمىزدەگى اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋىسىممەن وقيتىن مەكتەپ ماسەلەسى تولىق شەشىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىلىمدى جانە بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن ۇرپاق بولاشاققا سەنىممەن قادام باسادى. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – جاستاردىڭ بىلىمىندە» دەي كەلە بالالاردى بىلىمگە باۋ­لىپ كەلە جاتقان ۇستازداردىڭ بەدەلىن كوتەرۋ باعىتىندا دا وڭ وزگەرىستەر جاسالاتىنىن ايتتى. شىنىندا, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋى جولىندا ۇستازداردىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. پرەزيدەنت ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ىسىندە مۇعالىمدەردىڭ ءرولى ايرىقشا ەكەنىن ايتىپ, ۇستازدارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتتى.

جولداۋدا اسىرەسە بالالارعا كوپ جاعداي جاسالاتىنى, اتاپ ايتقاندا, 2023 جىلعى 1 قاڭ­تار­دان باستاپ بالا كۇتىمى ءۇشىن تولەماقى تولەۋ مەرزىمى ءسابي ءبىر جارىم جاسقا تولعانعا دەيىن ۇزارتىلاتىنى, سونداي-اق «ۇلت­تىق قور – بالالارعا» اتتى جاڭا باعدارلاما قولعا الىناتىنى اي­تىلدى. «ۇلتتىق قوردىڭ جىل سا­يىن­عى ينۆەستيتسيالىق تابى­سى­نىڭ 50 پايىزىن بالالار­دىڭ ارناۋلى جيناقتاۋشى ەسەپشوتىنا اۋدارۋدى ۇسىنامىن. قارجى ءار بالا 18 جاسقا تولعانعا دەيىن اۋدارىلىپ تۇرادى, ونى مەرزىمى­نەن بۇرىن ەسەپشوتتان شىعارىپ الۋعا بولمايدى. جيناقتالعان قارجى بالالار كامەلەت جاسىنا تولعاننان كەيىن ولاردىڭ باسپانا نەمەسە ءبىلىم الۋىنا جۇمسالاتىن بولادى. بۇل قاراجات وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلكەن ومىرگە قادام باسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرەزيدەنت. بۇل – ادىلەتتى مەملەكەت ورناتۋدىڭ, ۇلتتىق قوردىڭ حالىق يگىلىگىنە جۇمساۋدىڭ ناقتى قادامى.

حاق تاعالا قۇراندا: «اللا سەندەرگە اماناتتاردى يەلەرىنە قايتارۋدى جانە ادامدار اراسىندا بيلىك ايتقاندارىڭدا ءادىل ۇكىم شىعارۋدى بۇيىرادى. مىنە, وسىلايشا اللا سەندەرگە قانداي كەرەمەت ناسيحات ايتۋدا. ءشۇباسىز, اللا – ساميع (ايتقان سوزدەرىڭ مەن ۇكىمدەرىڭنىڭ ءبارىن ەستۋشى) ءھام باسير (نە ىستەپ, نە قويىپ جۇرگەندەرىڭنىڭ ءبارىن كورۋشى) ء(«نيسا» سۇرەسى, 58-ايات) دەپ ءامىر ەتەدى. ادىلەتتى مەملەكەت ورناتۋدىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى قازىلار قاۋىمىنىڭ قايتا جاساقتالۋى دەپ بىلەمىن. «قوعامدا زاڭ ۇستەمدىگى بەرىك ورنىعىپ, سوت تورەلىگى ءادىل اتقارىلۋى قاجەت. وسىعان وراي, قازىلار قاۋىمىن شۇعىل تۇردە قايتا ىرىكتەپ, جا­ڭارتىپ جاساقتاۋ كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازىلاردىڭ بىلىكتى, ادال, جەمقورلىقتان تازا بولۋى قاجەتتىگىنە باسا ءمان بەردى. سونداي-اق سۋديالاردىڭ دەر­بەستىگىن ارتتىرۋ, كۇشتىك قۇرى­لىمداردىڭ سۋديالارعا قىسىم كورسەتۋى, جالپى سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋعا قاتىستى ناقتى باعىتتار ايتىلدى.

پرەزيدەنت بۇكىل قوعامعا قاتەر توندىرەتىن كىسى ءولتىرۋ, قاراق­شىلىق جاساۋ سەكىلدى قىل­مىس­تار مەن وتباسىلىق زورلىق-زوم­بىلىقتىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىن دا ەسكە سالدى. وتباسىلىق زور­لىق-زومبىلىققا كوز جۇما قاراۋعا بولمايتىنىن ايتا كەلىپ: «وتباسىندا ويران سالاتىندار جازاعا تارتىلماسا, ولار ودان بەتەر باسىنىپ كەتەدى. ال جاپا شەككەندەر مۇلدەم قورعاۋسىز قالادى. مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن جازانى كۇشەيتەتىن كەز كەلدى دەپ سانايمىن», دەدى. راسىندا, ءاربىر مۇسىلمان ەر ادام ءوز وتباسىنا جاۋاپتى. وتاعاسى ءوز وتباسىنا قامقور بولۋعا ءتيىس. حاديستە: «سەندەردىڭ ەڭ جاقسىلارىڭ – وتباسىنا جاقسى قاراعاندارىڭ», دەلىنگەن.  

سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتى­ناتىن­داردىڭ 10 ەسە كوبەيگەنىن العا تارتىپ, مۇنداي ەسىرتكى ساۋدا­سىن «اسا قاۋىپتى ءارى اۋقىم­­دى الەۋمەتتىك كەسەل» دەپ باعا­لادى. پرەزي­دەنت ءتيىستى ور­گاندارعا جالپى­­ۇلت­تىق دەڭگەيدە سينتەتيكالىق ەسىرت­كىنى وندىرۋگە جانە تاراتۋعا قار­سى كۇرەس جۇر­گىزۋدى جانە وسى باعىت­تا كەشەندى جوسپار ازىرلەۋدى مىندەت­تەدى. سونداي-اق ينتەرنەت جانە تەلە­فون ارقىلى جاسالاتىن الاياق­تىق­تىڭ دا جولىن كەسۋدى تاپسىردى.

مۇنداي رەفورمالاردىڭ بار­لىعى دا مەملەكەتىمىزدى جانە قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن جاڭ­عىرتا تۇسەتىنىن مالىمدەگەن مەم­لەكەت باسشىسى جولداۋىن: ء«بىز قوعامعا ىرىتكى سالۋدى ەمەس, ەلدى ىزگى ماقساتقا جۇمىلدىرۋدى وي­لاۋىمىز كەرەك. ادىلەتتى قازاقستان يدەياسىنىڭ تۇپكى ءمانى – وسى» دەپ نىقتادى. شىنىندا, بۇل رەفورمالاردىڭ بارلىعى دا بەرەكە مەن بىرلىكتى تۋ ەتكەن ادىلەتتى قازاقستاننىڭ جاڭا باع­دارى دەپ بىلەمىز.

جاراتۋشى جاببار يەمىز قۇراندا: «كوكتى (اسپان الەمىن) كوتەر­دى جانە تارازىنى (ادىل­دىكتى, بولمىستاعى ءمىنسىز ولشەم مەن تەپە-تەڭدىكتى) ورناتتى. تارازىدان (ادىلدىكتەن, نەگىزگى ولشەم مەن تەپە-تەڭدىكتەن) اۋىتقىپ, شەكتەن شىقپاۋلارىڭ ءۇشىن. تارازىنى ءادىل تارتىڭدار (سوزدە دە, ىستە دە قارا قىلدى قاق جارعانداي ءادىل بولىڭدار). تارازىدان جەمەڭدەر, ولشەم مەن تەپە-تەڭدىكتى بۇز­باڭدار» («راحمان» سۇرەسى, 7-9-اياتتار) دەپ ءامىر ەتەدى. 

ادىلدىك بار جەردە بەرەكە بار. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ادىلەتتى قازاقستاندى بىرگە قۇرايىق, قاسيەتتى وتانىمىزدى بىرگە وركەندەتەيىك!

ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,

قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى,

باس ءمۇفتي