تاكسي تىزگىندەگەن كۇن

قازاق ءتىلى قايدا؟

كولىگىمدى مايلاپ-سۋلاپ العان سوڭ الگى قوسىمشاعا كىردىم. وزىمشە ويلاعان ەدىم: ء«بارى لەزدە عوي» دەپ. قۇ­جاتتارىمدى تۇگەندەپ الىپ, تىركەي باس­تادىم. اۋەلى جەكە كۋالىگىمدى, جۇر­گىزۋشى كۋالىگىمدى جانە كولىك قۇ­جا­­تىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ الىپ, جۇكتە­دىم. ودان سوڭ كولىكتى دە شىرت ەتكىزىپ, ونلاين-تىركەلىمنىڭ شەشىمىن كۇتتىم. قايتا-قايتا تەلمىرەمىن تەلەفونىما. «مۇنىسىن بىلگەندە كۇنى بۇرىن تىركەلۋ كەرەك ەدى», دەپ وتىرمىن. التىن ۋاقىتىم-اي, ءا؟ قالانى ەكى-ءۇش اينالىپ, 5-6 مىڭ تەڭگە جاساپ الاتىن ەدىم ەندىگى. «تاكسيست ءۇشىن ماڭىزدىسى دا وسى – ۋاقىت پا؟», دەدىم. تەكسەرىستىڭ ۇزاققا سوزىلاتىن ءتۇرى بار.

Indriver قوسىمشاسى ءبىزدىڭ ەلدە كەڭىنەن تاراسا دا, ءالى مەملەكەتتىك تىلگە مۇرنىن ءشۇيىرىپ كەلەدى ەكەن. ءتىل تاڭداۋ تىزىمىندە قازاق ءتىلى جوق, سول قىن­جىلتتى. ايتپەسە, تاكسي قىز­مە­تى­نىڭ ءتۇرلى نۇسقاسى بار (قالا­ارالىق جانە قالاىشىلىك تاكسي, جەتكىزۋ, جۇك تاسىمالداۋ) بۇل قو­سىم­­شانى قازاق­ستان­دىقتاردىڭ دەنى قولدانادى. ار­تىقشىلىعى سول, تاكسيسكە باعا­ڭىز­دى ءوزىڭىز ۇسىناسىز. ءداستۇرلى تاكسي قىزمەتىنە قاراعاندا, اقشا­ڭىز­دى 30-50%-عا دەيىن ۇنەمدەيسىز. ۇتىمدىسى وسى.

باسەكەلەستىكتىڭ ءباسىن قىزدىرعان تاكسيدىڭ بۇل قىزمەتى ءداستۇرلى تاك­سيس­تەردىڭ اشۋىنا تيگەن-ءتىن. ال­عاش قاراعاندىعا ەنە باستاعاندا دا, جولاۋشىلارعا تالاسىپ, تالاي جاعا جىر­تىسقانىن دا بىلەمىز جۇر­گى­زۋ­شى­لەر­دىڭ. الەۋمەتتىك جەلىدەن.

ءتورت ساعاتتان سوڭ بارىپ, الگى ون­لاين-تىركەلىمنەن حات كەلدى. كەلىسىم بەرىپتى. ودان كەيىن ۆيدەودان قالاي قولدانۋ كەرەگىن تولىق تۇسىندىرەدى. سوعان مۇقيات نازار اۋدارىپ الدىم دا, العاشقى جولاۋشىمدى ىزدەي باس­تا­دىم. ايتپاقشى, يندرايۆەردەگى جەكە شوتىما اقشا اۋدارۋدى ۇمىتىپ بارامىن. ونسىز اتتاپ باسا المايدى ەكەنمىن. Kaspi.kz-تەن تەڭگەرىمىمدى تولتىرىپ الدىم. ازىرگە 500 تەڭگە سالدىم. ورىنداعان ءار تاپسىرىسىمنىڭ 2,5 پايىزىن كوميسسياعا ۇستاۋ ءۇشىن عوي. بىلايشا ايتقاندا, يندرايۆەردىڭ سالىعى.

العاشقى جولاۋشىمدى «45-ءشى ورام» ايالداماسىنان الدىم…

– امان با, بالام؟ ءبىزدى ستەپنوي-1, 5-ءشى ۇيگە جەتكىزىپ سالا عوي.

– ارينە, اعا. اڭگىمە ايتساڭىز, لەزدە جەتەمىز.

– اڭگىمە سول, قالاعا كەلگەنىمە ءۇش جىل بولدى. «قازاقمىستا» قىزمەت ەتەمىز كوز اشقالى. وتباسىمىزبەن ءوندىرىس سالاسىندامىز. تاۋبە!

– تاماشا عوي, ايلىقتارىڭىزدى وسىرگەن شىعار؟..

– ايلىق 30 پايىزعا ءوستى, سوسىن جىل سايىن ەم-دومعا 500 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلىپ جاتىر. ءبىر جاقسىسى, مۇنىڭ يگىلىگىن وتباسى مۇشەلەرى تولىق كورە الادى. قاڭتار وقيعاسىنان سوڭ عوي. جاقىندا اقتوبەگە بارىپ كەلدىم جانازاعا. اقتاۋلىق جولداسىم ايتا­دى: «بىزدە گاز باعاسى – 45 تەڭگەگە, نان – 75, ال بەنزين 158 تەڭگەگە دەيىن ار­زاندادى. ال سەندەردە گازدى 75 تەڭگەگە, بەنزيندى 182 تەڭگەگە عانا تومەندەتىپتى», دەپ…

الگى اعامدى مەكەنجايىنا جەت­كىز­گەن سوڭ, قىزمەتىمدى ءارى قاراي جالعاس­تىر­­دىم. يندرايۆەر سىزگە جاقىن ما­ڭايداعى تاپسىرىستى كورسەتەدى. سو­نى­سى دا جاقسى. «پوليتەح» جاققا قاراي جولاۋشى تۇر. شا­ماسى ستۋدەنت بولسا كەرەك. ۇسىنىپ تۇرعان باعاسى ارزانداۋ. ال بارار جەر اجەپتاۋىر قاشىق. ستۋدەنتپەن دە از-كەم اڭگىمەلەسەيىك دەدىك.

– جۇمىس قاراپ ءجۇرمىن. ايتپەسە, 30 مىڭ تەڭگە شاكىرتاقىم جەتپەيدى. ءبىر جەرگە كۇزەتشى بولسام دا, ءجۇرىس-تۇرىسىما, كيىم-كەشەگىمە اقشا تاپسام دەيمىن. قاڭتار وقيعاسىنان سوڭ شاكىرتاقىنى دا كوتەرەدى دەپ جاتىر عوي. جاقسى بولار ەدى…

– وقۋ قالاي, قيىن با؟

– وقىساڭ وڭاي. ءوزىمىز عوي قيىن­دا­تا­تىن. بىراق بىزدە سەسسيانى اقشامەن شەشۋ جوق ەكەن.

بازار ماڭايىنان ءبىر اپانى الدىم. اپام دا ساياساتتى سوقتى. ۇردا-جىق كىسى. بالەن جىل ساۋدامەن اينالىسىپ كە­لەدى ەكەن.

– بىزگە باعانى وسىرمەڭدەر دەيدى. اۋەلى تىياتىن بولسا, دەلدالداردى, سودان سوڭ جالعا بەرەتىن نىسان يەلەرىن تىيسىن. ءبىزدىڭ قوساتىنىمىز تيىن عانا. الدەرى بىزگە عانا كەلەدى. ءبىزدى ءوزىمىز ءوندىرىپ, ءوزىمىز ساتىپ جاتقانداي كورەدى-اۋ دەيمىن. قىزىق وسىلار, – دەدى دە بۇرتيعان قالپى قاباعىن ءبىر اشپادى ۇيىنە دەيىن. شاماسى, بۇگىنگى تابىسى كوڭىلىن كونشىتپەگەن-اۋ…

قاڭتار وقيعاسى, بيلىك, نارىق – ءبارى دە ءسوز بولدى. كولىكتىڭ ىشكى سالونى ساياسات الاڭىنا اينالىپ ۇلگەردى…

تۇندە ءتۇرلى ادام كەزىگەدى

قاس قارايدى. بۇقار جىراۋ داڭعى­لىن­داعى كولىك كەپتەلىسى دە ازايعان. Kaspi.kz قوسىمشامداعى تابىسىما قاراپ, مارقايىپ قويامىن. تاۋبە, 4 مىڭ تەڭگە. كوفە ءىشىپ, كوڭىل ءبولىپ, بوگەلە تۇ­رايىن. ايتپەسە, ءارلى-بەرلى جۇرە بەرۋ باسقالارىن بىلمەيمىن, ءوزىمنىڭ جۇيكەمە اسەر ەتە باستادى.

كەشكىلىك تاكسي قىزمەتىنە جۇگىنۋ­شى­لەر ازايادى ەكەن. جۇمىستان ۇيىنە قاي­تاتىندار جەتىپ العاننان سوڭ شىعار, بالكي. ەندى قوناققا, وتىرىسقا باراتىندارى بولماسا. ءيا, جاستاردىڭ جورتاتىن ۋاقىتى-اۋ…

ايتقانداي, ءۇش قازاق جىگىتى ءمىن­دى. جاستارى 25-30 شاماسىندا. قۇرى­لىس­شىلار كوشەسىنەن الدىم. بىراق الگى جىگىتتەردىڭ اۋزىنان اق يت كىرىپ, كوك يت شىعادى. ءبىر-ءبىرىن كەلەمەجدەپ, جاس­تارىنا جاراسىمدى قىلىق كورسەتىپ وتىرعان جوق. ساپ-ساۋ. تەك, بالاعات سوزدەرى بەرەكەمدى الدى. سىرت­تان, ءتىپتى ەرسى كورىنەدى ەكەن. ماي­قۇدىقتاعى Loto-كلۋبتىڭ بىرىنە ءتۇسى­رىپ كەتتىم. تۇسىر­گەنشە اسىق بولدىم. تاكسيستەرگە ءتوزىم كەرەك ەكەن…

جولاۋشى يۋليا حانىممەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەسە كەتتىك. ول كىسىنى ماي­قۇدىقتان الىپ, قالاعا جەتكىزىپ سالدىم. قۇربىسىنىڭ تۋعان كۇنىنە بارا جاتىر ەكەن.

– قازاقشاڭىز قالاي؟

– كازاكشا تۋسينەمين. نو, رازگوۆوريۆات نە ۋمەيۋ, – دەپ جىميادى.

– قازاق جىگىتىنە شىعار ما ەدىڭىز تۇرمىسقا؟

– دا, كونەچنو. ەسلي, يا پوليۋبليۋ ەگو, تو گوتوۆا كو ۆسەمۋ رادي نەگو.

– توگدا, دوجديتەس اقبوز اتتى حانزادانى.

ك ۇلىم قاعادى. اڭگىمەمىز وسى جەردەن ءۇزىلدى. جۇرگىزۋشىمىن عوي. مازاسىن المايىن…

ەكى جىگىتتى مايقۇدىقتىڭ تۇبىنە اپا­رىپ تاستاۋ كەرەك بولدى. نەگە ەكە­نىن, الگى ەكەۋىنىڭ ءجۇرىسى سۋىت سە­زىل­دى. ۇندەمەيدى دە. ءبىرى – قازاق, ەكىن­شىسى – ورىس. جانە دە ەكەۋى ارتقى سالونعا جاي­عاس­تى. كەلە جاتىرمىن. ەپتەپ كۇ­ما­نىم دە بار. ويتكەنى بىردەن: «بىزدە تۇتاس 10 مىڭ تەڭگە», دەدى. ال ۇيىنە تاقالىپ قالعاندا كاسپي ءنومىرىمدى سۇرادى. وز­دە­رى شاتىسىپ وتىر سوزدەرىنەن. ايناعا قاراسام, كوزدەرى شارشاڭقى جانە قىزارىپ تۇر. بىردەن تۇسىنە قوي­دىم. ال ەگەر الدا-جالدا ايقاسا كەت­سەم, قورعانار تۇگىم دە جوق. نە بول­سا دا, بارا كورەيىن دەدىم. كەلىپ توق­تادىق. قا­زاق جىگىت قاسىنداعىسىن جۇم­ساپ جى­بەردى ۇيگە. «مەن كۇتە تۇرا­مىن. الىپ شىق اقشانى», دەدى. مەن دە ايناعا كوز سالىپ, قامدانىپ وتىرمىن. 10 مينۋتتان اسا ۋاقىت ءوتتى. ال الگىم ءبىر كوزىن جۇمىپ, ءبىر كوزىن اشىپ ۇيقىسىراعانسىپ وتىر.

– باۋىرىم, دوسىڭ بوگەلدى عوي. سەن دەمالا بەر, ەرتەڭ اۋدارارسىڭ اق­شا­سىن, – دەدىم ءبىر ۋاقىتتا.

سونى كۇتىپ وتىر ەكەن. قۋانا كەتتى. مەن اقىرىن كەرى بۇرىلدىم دا, الگى جىگىت­تىڭ ىزىنە ءتۇستىم. ول مەن اكەل­گەن ۇيگە كىرمەدى. ايلاعا باسىپ, باسقا كورشى ءۇيدىڭ اۋلاسىنا ءتۇسىپ قال­ماقشى بولىپتى. كولىگىمنىڭ جارى­عىن جاقتىم دا, تۇرا كەپ قۋدىم. كولىگىمنەن ءتۇستىم دە: «باۋىرىم, مۇنىڭ ورىنسىز قىلىق. كىسى اقىسىن جەۋ – جاقسى نارسە ەمەس», دە­دىم دە تارتا جونەلدىم. بار بولعانى – باسىن يزەپ قالدى.

باسە, قازىر كوپ تاكسيست جولاقىسىن الدىن الا تولەۋدى وتىنەدى. وعان كولىك­سىز جۇرگەن وتكەن ەكى ايدا كوزىم جەتتى. جانە تاكسيست بولۋ ءۇشىن وجەتتىلىكتىڭ قاجەت ەكەنىن ۇقتىق. ويتكەنى تۇندە ءتۇر­لى ادام كەزىگەدى. بارىنشا ساقتىقتى قاجەت ەتەدى.

تاپقانىم – 9 800 تەڭگە

سونىمەن قالتاما قاراپ قويايىن. تابىسىم – 9 800 تەڭگە. باعانا 4 مىڭ تەڭگەگە بەنزين قۇيىپ العان ەدىم. سوندا التى مىڭ تەڭگەدەي تاۋىپپىن. ال­عاشقى كۇنگە جامان ەمەس سياقتى. «جۇمىستان سوڭ ەكىنشى كاسىپكە اينالدىرسا قالاي بولار ەكەن؟», دەگەن وي دا قىلاڭ بەرگەنى.

جالپى, قىزىقتى ەكەن. جۇرتپەن اڭگى­مەلەسەسىڭ. پىكىر الماساسىڭ. جانە تابىسى دا جامان ەمەس ەكەن. كولى­گى بارلار ءۇشىن مۇمكىندىك بوپ تۇر. بەن­زينىڭ­دى, سايمانىڭدى وسىمەن دە ايى­رىپ جۇرۋگە بولاتىن سياقتى. «اسپان­نان اقشا ءتۇس», دەپ كۇتىپ جاتقاننان گورى.

تانىستارىمنىڭ كوبى كەشكىلىك تاك­سيست بولادى. ءوزىنىڭ جۇمىسىنداعى ايلىعىنان كوپ تابىس تاباتىندارى دا بار. ال بەل شەشە كىرىسكەندەر ايى­نا 300-500 مىڭ تەڭگەگە دەيىن پايدا كورەدى ەكەن.

ەستەرىڭىزدە بولار, توتەنشە جاع­داي جاريالانعاندا قوعامدىق كولىك, تەمىر جول جانە اۋە قاتىناسى ءبىراز ۋا­قىتقا دەيىن ءوز جۇمىسىن توقتاتقان ەدى. مىنە, سول ساتتە «كولىگى بارلاردىڭ» ءدا­ۋىرى باس­تالدى. جۇمىستان قىسقار­عان­دار نە كو­لىك الىپ, نە بار كولىگىن ءمىنىپ, تاكسيلەتۋگە كوشتى. بۇل ءادىس كوپتىڭ قو­لايىنا دا ساي كەلدى. ويتكەنى قالا اراسىندا جۇرەتىن وزگە كولىك قۇرالى جوق, باعانى دا وزدىگىنشە بەكىتە الدى.

سونىمەن قازىر Indriver-دەن بو­لەك, «ياندەكس تاكسي», «باۋىرساق», Taxi region سىندى تاكسي پاركتەرىنىڭ ءداۋى­رى ءجۇرىپ-اق تۇر. ايتپاقشى, كۇنىنە 10-12 مىڭ تەڭگەگە كولىكتى جالعا الىپ, تاك­سي­­لە­تەتىن جۇرگىزۋشىلەر دە بار­شى­لىق. ولار تاڭنان كەشكە دەيىن, ۇزدىكسىز تەر توگىپ, تابىس تابادى. بالا-شاعاسىن سو­نىمەن اسىرايدى. جانى ءسىرى دەگەن وسى-اۋ. ءيا, ەڭبەكسىز ەشتەڭە كەلمەيدى دە, ونبەيدى دە…

جۋر­ناليستيكانىڭ جامپوزى مار­قۇم نۇرتىلەۋ يمانعالي ۇلى توقسانىن­شى جىل­داردىڭ ورتا تۇسىندا تەلەۆي­زيا­­دان كورىنبەي كەتىپتى. توقىراۋ كە­زە­ڭىندە بالا-شاعاسىنىڭ قامى ءۇشىن تاك­سيست تە بولىپتى.

ال ەلدىڭ جۇرەگىندە قالعان بەيسەن قۇ­رانبەك التى كۇن جۋرناليست بولىپ قىز­مەت ەتسە, جەتىنشى كۇنى كولىگىمەن كوشە­دەگى جولاۋشىلاردى دىتتەگەن جەرىنە تەگىن جەتكىزىپ سالاتىن كورىنەدى. وسىنى داستۇرگە اينالدىرىپ الىپتى. الا­تىن اقىسى – ەلدىڭ اق باتاسى.

جانە دە فەيسبۋكتەن جۋرناليست سەرىك اباس-شاحتىڭ تاكسيستەر تۋرالى جازبالارىن وقىپ تۇرامىن. ال قاراعاندىلىق بلوگەر ايسۇلتان جاقىپ تا تاكسيست بولىپ, ونداعى قىزىقتى وقي­عالارىن, اسەرلى اڭگىمەلەرىن ءجيى جاريا­لاي­دى. جالپى, تارتىمدى تاقىرىپ.

ء…بىز دە تىلشىلىك قىزمەتتى ءبىر كۇنگە دوعارا تۇرىپ, تاكسيدى تىزگىندەدىك. كۇن­دە­لىك­تى بولماسا دا اراگىدىك شىعىپ تۇر­سا, ەكىنشى جۇمىس قاراستىرىپ تا كە­رەك ەمەس سياقتى…

«ۇيگە قايتام, ساعىندىم مەن, بەرەكە تولى ءۇي ءىشىن». اۆتوراديودان وسىن­داي ولەڭ جولدارى بار اسەم ءان بەرىلىپ جاتتى...

 

قاسىمحان عالىم,

جۋرناليست

 

قاراعاندى وبلىسى