تورتكۇل دۇنيە مويىنداعان ينتەللەكتۋالدى ويىنداردىڭ ەڭ جاۋھارى – شاحمات. ءاپسانالار بۇل ويىندى ادامزات اراسىندا سوعىس بولماسىن, بار كيكىلجىڭ وسى شارشى تاقتا ۇستىندە شەشىلسىن دەگەن ارزۋ ارمانمەن دانالار شىعاردى دەسەدى. قازىرگى دۇنيەجۇزىلىك ساياسي حال-احۋال ۋشىعىپ تۇرعان زاماندا ادامدار ماسەلەنى قارۋمەن ەمەس, شاحمات تاقتاسى ۇستىندە شەشە السا دەيسىڭ, شىركىن!
كۇنى كەشە, شىلدەنىڭ 28-ءى مەن تامىزدىڭ 10-ى ارالىعىندا ءۇندىستاننىڭ چەنناي قالاسىندا 44-ءشى دۇنيەجۇزىلىك شاحمات وليمپياداسى بولىپ ءوتتى. الەمنىڭ ءار قيىرىنان كەلگەن ۇلتتىق فەدەراتسيالاردان 188 ەرلەر كومانداسى جانە 162 ايەلدەر قۇراماسى قاتىسىپ, باق سىناستى. شارشى تاقتا ۇستىندە قىم-قۋىت شايقاس ورتاسىندا ءبىزدىڭ قازاقستان ۇلتتىق ەرلەر جانە ايەلدەر قۇراماسى دا بولدى. ايتا كەتەتىن جايت, بۇل دۇنيەجۇزىلىك بايراقتى باسەكەگە بەلگىلى سەبەپتەرمەن رەسەي فەدەراتسياسى جانە ونىڭ وداقتاسى بەلارۋس قۇرامالارى قاتىستىرىلعان جوق. ال قىتاي ەل ىشىندەگى كوۆيدتىك شەكتەۋلەرگە بايلانىستى جارىسقا قاتىسا المادى.
ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇراما ناتيجەلەرى تۋرالى اركىم ءارتۇرلى قورىتىندى شىعارارى انىق. كوپشىلىك ءبىزدىڭ ەلدىڭ ايەلدەر قۇراماسىنان جۇلدەلى ورىن كۇتكەنى راس-تۇعىن. بىراق مەنىڭشە, ايەلدەر قۇراماسىنىڭ بەلدى مۇشەسى دينارا سادۋاقاسوۆانىڭ ءتۇرلى سەبەپپەن وليمپياداعا قاتىسا الماۋى ءبىزدىڭ قۇرامانىڭ الەۋەتىن السىرەتىپ جىبەرگەن سەكىلدى. ءبيبىسارا اساۋباەۆانىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءوز پاراقشاسىندا دينارانىڭ قاتىسا الماعانىنا قىنجىلۋى دا سونىڭ ايعاعى. بىراق ەرلەر دە, قىزدار دا جالپىلاي العاندا جامان ونەر كورسەتكەن جوق. ەرلەر قۇراماسى دا, ايەلدەر قۇراماسى دا بۇدان بۇرىنعى وليمپيادالارداعى ناتيجەلەرىنەن اسىپ ءتۇسىپ, جوعارى جىلجىدى. بۇعان دەيىنگى ۇزدىك ناتيجەمىز: ەرلەر قۇراماسى 19-شى ورىن (1998 جىل), ايەلدەر قۇراماسى 6-شى ورىن (2014 جىل) بولاتىن. قىزدارىمىز قيان-كەسكى تارتىسقا تولى 11 جارىس كۇنى ناتيجەسىندە جۇلدەگە قول سوزىم عانا جەتە الماي, 5-ءشى ورىنعا تابان تىرەدى. قىزدار قۇراماسى 11 ويىننىڭ 8-ىندە جەڭىسكە جەتىپ, 1 ويىندى تەڭ ويناپ, 2 ويىندا جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتتى. جانسايا ابدىمالىك جەكەلەي سىندا 1-ءشى تاقتاداعى ويىن ناتيجەلەرى بويىنشا قولا مەدالعا يە بولسا, ءبيبىسارا اساۋباەۆا 11 ويىن وتكىزىپ (5 جەڭىس, 6 تەڭ ويىن), بىردە-ءبىر پارتيادا جەڭىلگەن جوق. ال ەرلەر قۇراماسىنداعى ەڭ جاس شاحماتشى قازىبەك نوگەربەك 10 ويىن وتكىزىپ, ونىڭ التاۋىندا جەڭىسكە جەتسە, ءۇش ويىندى تەڭ ناتيجەمەن اياقتاپ, تەك ءبىر ويىندا عانا قارسىلاسقا ەسە جىبەرىپ, 7,5 ۇپايعا يە بولدى. جالپى, ەرلەر قۇراماسى 11 ويىندا 7 رەت جەڭىپ, 1 رەت تەڭ ويناپ, 3 رەت ۇتىلۋعا ءماجبۇر بولدى.
ەگەر ۇلتتىق قۇراماعا جاقسى باپكەرلەر الدىرىپ, قۇراما ءۇشىن جانى اشيتىن باسشىلار مەن دەمەۋشىلەر كەلسە, بۇدان دا بيىك اسۋلار باعىنارى انىق. قولدا بار ۇزدىكتەرىمىزدى باعالاپ, ودان ءارى دەمەپ, شىڭدالا بەرۋلەرىنە بارىنشا جاعداي جاساعان دۇرىس. ايتپەسە, ءوز ۇلتتىق قۇرامالارىنىڭ كوشباسشىسى سانالاتىن لەۆون ارونيان جانە گۋلرۋحبەگيم توحيرجونوۆادان ايىرىلىپ قالعان ارمەنيا مەن وزبەكستان شاحمات فەدەراتسياسى سياقتى بارماق تىستەپ قالۋىمىز مۇمكىن. بۇل ەكەۋى دە ءوز ەلىنىڭ فەدەراتسياسىمەن كيكىلجىڭگە كەلىپ, كەلىسە الماعان سوڭ اقش-تىڭ نامىسىن قورعاپ ءجۇر. وسىنداي مىسال كوپ.
وسى ورايدا وزبەكستان ەرلەر قۇراماسى دۇنيەجۇزىلىك شاحمات وليمپياداسىنىڭ التىن مەدالىن ۇتىپ العانىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون. كورشى ەلدىڭ شاحماتشىلارى وليمپياداعا قاتىسقان جاس قۇرامالاردىڭ ءبىرى ەكەن. الا شاپاندى اعايىنداردىڭ زەردەلى ۇلدارى نوديربەك ابدۋساتتوروۆ 17 جاستا, نوديربەك ياكۋببوەۆ 20 جاستا, جاۆوحير سينداروۆ 16 جاستا, شامسيددين ۆاحيدوۆ 20 جاستا جانە جاحونگير ۆاحيدوۆ 27 جاستا ەكەن. وزبەكستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ ۇزدىك ناتيجەگە قول جەتكىزۋىنە وزبەكستان شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى اليشەر سادۋللاەۆتىڭ قامقورلىعى جانە فيدە نۇسقاسى بويىنشا 2004 جىلعى الەم چەمپيونى رۋستام قاسىمجانوۆ سەكىلدى ازاماتتارىنىڭ باپكەرلىك كومەگى ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزسە كەرەك. وزبەكستان ەرلەر قۇراماسى 11 ويىننىڭ ءبىر دە بىرىندە ۇتىلماعان جالعىز كوماندا بولدى (8 جەڭىس, 3 تەڭ ناتيجە). اسىرەسە نوديربەك ابدۋساتتوروۆتى جاڭا شاحمات جۇلدىزى دەسەك تە ارتىق بولماس, ويتكەنى ول جاستىعىنا قاراماستان قازىرگى كەزدەگى ازۋىن ايعا بىلەگەن م.كارلسەن, ل.ارونيان, ف.كارۋانا, ب.گەلفاند سىندى الەم چەمپيوندارىن, مىقتى گروسسمەيستەرلەردى سەنىمدى تۇردە ۇتىپ ءجۇر.
ەرلەر قۇرامالارى بويىنشا ەكىنشى ورىندى ارمەنيا يەلەنسە, قولا مەدالدى ءۇندىستان-2 كومانداسى الدى.
ايەلدەر قۇراماسى اراسىنان ۋكراينا قىزدارى التىن جۇلدەنى يەلەندى. بۇل قۇراما دا تۋرنير بارىسىندا ەش ۇتىلماعان كوماندا (7 جەڭىس, 4 تەڭ ويىن) بولدى. اپالى-ءسىڭلىلى اننا جانە ماريا مۋزىچۋك, اننا ۋشەنينا جانە ناتاليا بۋكسا ۇزدىك ونەر كورسەتىپ, بۇگىنگىدەي قيىن-قىستاۋ ۋاقىتتا ۋكراين جۇرتشىلىعىنا قۋانىش سىيلاي الدى. ەكىنشى ورىندى گرۋزين قىزدارى يەلەنسە, ءۇشىنشى ورىنعا ءۇندى قىزدارى كوتەرىلدى.
قورىتا كەلە ايتارىم, ءبىزدىڭ ەلدە دە شاحمات ويىنىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك بار. شاحماتتى مەكتەپ باعدارلاماسىنا كىرگىزسە, ودان ەش ۇتىلمايتىنىمىز انىق. فۋتبولدان ۇيىمداستىرىلاتىن «بىلعارى دوپ», «سۋپەربول» سەكىلدى ءداستۇرلى تۋرنيرلەردى شاحمات بويىنشا دا ءار اۋداندا, ءار وبلىستا, ءار جاس شاماسىنداعى بالالار اراسىندا وتكىزىپ تۇرسا, ياعني شاحماتتان جۇيەلى جارىستار ۇيىمداستىرىلاتىن بولسا, بىزدە دە شاحمات قازىرگىدەن دە العا باسارى انىق. شاحماتشىلاردى تەك قالادان ىزدەي بەرمەۋ كەرەك, اۋىلدا دا نامىسقا تىرىساتىن, وسۋگە تالپىناتىن جەتكىنشەكتەر بار ەكەنىن ۇمىتپاعان دۇرىس. تەك ءار اۋداندا باپكەرلىك مەكتەپتى قالىپتاستىرا الۋ قاجەت. ساتىلىق, ءادىل جۇيە بولۋعا ءتيىس. سپورتتى بۇقارالىق قىلعاندا عانا ناتيجە جاقسارادى. وزبەكتەردىڭ جەڭىسىنەن كەيىن ولاردىڭ كوممەنتاريلەرىن وقىساق: «ارينە, ءبىزدىڭ بۇل جەڭىسىمىز زاڭدى عوي, ويتكەنى وزبەكستاننىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى ءار شايحانادا قارتتار كوك شايدى سوراپتاپ وتىرىپ, شاحمات وينايتىنىن كۇندە كورەمىز. ونى كورگەن بالالار دا شاحماتقا اۋەس بولادى. باسەكەلەستىك جوعارى بولعان جەردە, ساپا دا بولاتىنى انىق قوي», دەيدى.
دوسپامبەت جىراۋ: «ازاۋلىنىڭ ىستانبۇلدان نەسى كەم؟!» دەپ جىرلاعانداي, «قازاق ۇل-قىزىنىڭ باسقا جۇرتتان نەسى كەم؟!».
تەمىرجان باقىتجان ۇلى
باتىس قازاقستان وبلىسى