بالاۋىزدان قۇيىلعان ابىلاي حان بەينەسى

جاس تالانتتى شەبەردىڭ مۇ­سىندەرى عىلىمي تىلدە «گيپەررەاليزم» دەپ ايتىلعانىمەن, ول وتكەن عاسىرداعى الپىسىنشى جىلدارى امەريكادا پاي­دا بولىپ, ونەرگە ۇلكەن سىلكىنىس اكەلگەن. ءبىر عاجابى, وسى باعىت­تاعى مۇسىندەر قانداي دا ءبىر اتاقتى ادامنىڭ بالاۋىزدان جاساعان بەينەسىن كوز الدىڭىزعا ءدال كەلتىرەدى. بۇگىندە بۇل ونەر ءتۇرى وتە جاقسى دامىعان. الەمدە وسى ونەرمەن قۇبىلىس جاساعان سۋرەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر­دىڭ ەسىمىن كوپ ايتۋعا بولادى. الايدا بۇل ونەر ءبىزدىڭ ەلدە كەنجەلەپ دامىسا دا, ونىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا جان سالىپ جۇرگەن ءمۇسىنشى – ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز.

– ماعان وسىنداي ءمۇسىن جا­ساۋدىڭ تەحنولوگياسىن ەشكىم ۇيرەتكەن جوق. بىراق اتا-انام ونەر­لى ادامدار, سۋرەتتى جاقسى سالادى. بالا كەزىمنەن اكەم سالعان پورترەتتەرگە قىزىعىپ ءوستىم. ول كىسىنىڭ قولىنان ءبارى كەلەدى. قازاقشا ايتقاندا, «قولى التىن» دەسەم بولادى. انام دا ونەردەن قارا جاياۋ ەمەس. مەنىڭ دە بويى­ما ونەر سولاردان دارىعان دەپ ويلايمىن. جاس كۇنىمنەن پلاستيلينمەن ويناۋعا اۋەس بولىپ, سونىمەن ءوزىم كورگەن مۋلتفيلم كەيىپكەرلەرىن اينىتپاي جاسايتىنمىن. مەكتەپ بىتىرگەسىن ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ارقالىق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, سوندا جاراسقان, مولداكارىم, عالىمجان ەسىمدى ارداقتى ۇستازدارىمنان ءدارىس الىپ, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىم, – دەيدى ول.

ايدوس العاش ءمۇسىنىن 2009 جى­لى جاساعان. وعان ءبىر كىشكەنە وقيعا سەبەپ بولىپتى. بىردە تەلەديداردان شەتەلدىك گيپەررەا­ليست شەبەرلەرىنىڭ ءوز پرەزي­دەنت­­­تەرى مەن اتاقتى ادامدار­دىڭ مۇ­سىندەرىن جاساعانى جونىن­دە حابار كورەدى. اسىرەسە اقش-تىڭ پرەزيدەنتى بولعان باراك وبامانى ءدال بەدەرلەگەن بەي­نەسىن كورىپ, قاتتى قىزىعىپ, ءوزى دە ءدال وسىنداي كەيىپتەگى ءمۇ­سىن جاساۋدى قولعا الادى.

جاس شەبەردىڭ قولىنان ءمىن­سىز شىققان مۇسىندەردىڭ ءبىرى – ابىلاي حاننىڭ بالاۋىز بەينەسى. ارينە, اتاقتى ادامداردىڭ بەي­نەسىن ومىردەگىدەي اينىتپاي جاساۋ, اناۋ ايتقانداي وڭاي ەمەس. الدىمەن ول تۇلعانىڭ تىر­شىلىكتەگى ورنى, ەل اراسىنداعى بەدەلى, قانداي ەڭبەكتەرى بار – سونىڭ ءبارىن ساراپتاپ الۋ قا­جەت. تۇلعانىڭ اناتوميالىق بەت-الپەتىنىڭ فورماسىن ناقتى كەلتىرۋ ءۇشىن دە ءبىراز ىزدەنىس كەرەك. وسى باعىتتا ايدوس ابىلاي حان تۋرالى جازىلعان تاريحي دۇنيەلەردى وقىپ, عالىمداردىڭ پىكىرلەرىن زەرتتەيدى. سۋرەتشى­لەردىڭ پورترەتتەرىن كورەدى. اقىرى, حاننىڭ بەينەسى جاسالىپ بىتكەندە, ونى كورگەندەر ءباھادۇر بابامىزدىڭ ارامىزعا ءوزى ورالىپ كەلگەندەي ايرىق­شا اسەرلەنگەنى انىق. بۇعان بەل­گىلى ادەبيەتشى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ءوزى ريزا بولىپ, دارىندى جاسقا باتاسىن بەرەدى. ونىڭ كەزەكتى جاساعان باراك وباما ءمۇسىنى دە كوركەم, كەلىستى شىققان.

– ءار ونەردىڭ ءوز قيىندىعى بار. تۇلعانىڭ پاراساتتى پورت­رەتىن جاساۋعا ۋاقىت پەن ەڭبەك كەرەك. ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەسىز. ءبىر اتاقتى ادامنىڭ ءمۇسىنىن تولىق اياقتاۋعا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت جۇمسايمىز. ماعان عالامتور­دىڭ كومەگى كوپ تيەدى. جۇمىسقا قاتىستى مالىمەتتەردى سودان الا­مىن. العاشقى كەزدەرى ءمۇسىن جاسايتىن ماتەريالدى تابۋ قيىن بولدى. قازىر ونى ءبارىن وزگە ەلدەن ارنايى تاپسىرىسپەن الدىرامىن, – دەيدى ول.

ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن قىسقا مەرزىم ىشىندە قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسىمەن اسكەري-تاريحي مۋزەيگە ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا تۇڭعىش پرەزيدەنتى­مىز بەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, ال­عاشقى قورعانىس ءمينيسترى ساعا­دات نۇرماعامبەتوۆ ەكەۋىنىڭ ما­ڭىزدى تاريحي قۇجاتقا قول قويىپ تۇرعان ءساتىن بەينەلەگەن ءمۇسىنىن جاسادى. مۇنى دا جۇرتشىلىق جىلى قابىلدادى. ودان سوڭ ۇلى اباي اتامىزدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىندا بالاۋىزدان حاكىم بەينەسىن جاساپ, سىيعا تارتتى.

ءبىر جاعىنان, ونىڭ «التىن قولىنان» شىققان دۇنيەلەردى مادام تيۋسسو مۋزەيىندە تۇرعان مۇسىندەرمەن سالىستىرۋعا بولادى. ەكەۋىنىڭ دە جاسالعان تەحنولوگياسى بىردەي. بىراق ءبىر ەرەك­شەلىك بار: ونداعى مۇسىندەردى 10-15 ادامنان جاساقتالعان تو­لىق ۇجىم ىستەيدى. بىرەۋى ادامدى فوتوعا تۇسىرسە, ەكىنشىسى وعان اناتوميالىق زەرتتەۋ جۇرگىزە­دى. ءۇشىنشىسى كيىمىن ولشەيدى, ءتور­تىنشىسى… تاعى وسىلاي كەتە بەرەدى. ال ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز وسىن­شاما قىرۋار ءىستى جالعىز ءوزى اتقارادى. تالانتتى شەبەر بۇگىنگە دەيىن ءبىراز ايتۋلى ادام­داردىڭ مۇسىندەرىن جاساسا دا, وعان ءوزى قاناعاتتانا قويمايدى. «ەندى مەن اتاقتىلاردى ەمەس, ويىمدا جۇرگەن قاراپايىم ادام­داردى بەينەلەۋ ارقىلى فيلو­سوفيالىق استارى بار مۇسىندەر جاساعىم كەلەدى», دەيدى ول ءوز شى­عارماشىلىعىنان سىر تارتىپ.