مۋزىكا كوريفەيى, كومپوزيتور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, قازاقستان مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى يليا جاقانوۆتىڭ ەسىمىن كوپشىلىك ءىليا دەپ ايتىپ شاتاسىپ جاتادى. بىردە «مەنىڭ اتىم ءىليا ەمەس, يليا» دەگەنىن ەستىگەن سوڭ ول كىسىنىڭ وزىنەن ەسىمىنىڭ تاريحىن سۇراعان ەدىك...
«مەنىڭ تۋعان جەرىم – سارىسۋ اۋدانىنىڭ «ىلگەرىباس» دەگەن كولحوزى. ەل قاراتاۋدىڭ جون دەپ اتالاتىن جايلاۋىنا قونىپ, تۇيەمەن كوشكەن كەرۋەن نۇرتاي وزەنىنىڭ جاعاسىنا قونايىن دەپ جاتقان شاقتا دالادا جايناپ تۇرعان جاۋقازىن, القىزىل گۇلدەر, سارتاپ قىر سونداي ءيسىنىپ, ءجاننات الەمى سەكىلدى گۇل اتىپ تۇرعان كەزدە, كوش قوناتىن جەرگە تاياعاندا ويدا-جوقتا قارا داۋىل سوعادى...
قارا جاڭبىر, قارا داۋىل, الاي-تۇلەي بولىپ كەتەدى. داۋىل سوڭى قارعا ۇلاسادى. اقتۇتەك قار بوراپ, دالانى باسىپ قالادى. تۇيەلەر قادامىن ىلگەرى باسا المايدى. كوش توقتايدى. سول كەزدە تۇيەلەردى توقتاتىپ, شوگەرىپ, ادامدار ابدىرايدى دا, كوشتەگى بارلىق كەرەگەلەردى بوساتىپ, باستىرما جاساپ جاتقان ۋاقىتتا انام بالكەندى تولعاق قىسادى. اجەم بيەجان دا سول ماڭدا بولعان. سونداي قارا داۋىل سوعىپ, قار قۇيىپ تۇرعان ۋاقىتتا مەن شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشىپپىن», دەيدى يليا جاقانوۆ ءوزىنىڭ دۇنيەگە كەلگەن شاعىن ەسىنە الىپ.
«سول ساتتە باستىرمانىڭ ىعىنا تۋىرلىق, كيىزگە وراپ, كورپەلەرمەن شەشەمىز ەكەۋمىزدى قىمتايدى. كەيىن شەشەمنەن: «سودان كەيىن نە بولدى؟» – دەپ سۇرايمىن عوي. ول كىسى: «ەكەۋىمىزدى وراپ تاستاعان سوڭ ءبىر ءساتتىڭ ىشىندە اينالا, دۇنيە قايتا جايناپ, جاۋعان قاردىڭ ءبارى تاسقىنعا اينالدى. قاراتاۋدىڭ ۇستىندەگى جون دەپ اتالاتىن جايلاۋداعى ساي-سالانىڭ, جىرانىڭ ءبارى سارقىراپ, دۇنيەنىڭ ءبارى ەدىل-جايىق بولىپ كەتتى. بۇل نە دەگەن جاڭبىر, بۇل نە دەگەن مەزگىلسىز جاۋعان قار, بۇل نە دەگەن تاسقىن دەپ ويلادىق. ءسويتىپ سەن سونداي جاعدايدا, نۇرتاي وزەنىنىڭ جاعاسىندا دۇنيەگە كەلدىڭ», – دەيدى.
ارادا بىرەر كۇن وتكەندە اۋىل ادامدارى, انىعىراق ايتساق مادەلى, ءمۇسىرالى, سارسەن, سماعۇل دەگەن مولدا-قوجالار, بيەجان اجەيدىڭ نەمەرەسىنە قۇتتى بولسىن ايتايىق دەپ ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ, قىمىز ءىشىپ وتىرعان ساتتە اكەي كەلەدى. ول كىسى اۋىلدىق مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولاتىن. قولىندا كىتاپتارى بار ەكەن. ۇلكەن كىسىلەر «جاقان, سەنىڭ قولىڭداعى كىتاپتىڭ ىشىندە لەنين اقساقالدىڭ سۋرەتى بار ما؟» دەپ سۇرايدى. اكەي كىتاپتىڭ بەتىنە قاراسا, الىپپەنىڭ بەتىندە لەنين مەن ءستاليننىڭ سۋرەتتەرى تۇرادى. «لەنيننىڭ سۋرەتى بار ەكەن» دەپ ءۇن قاتادى. «اكەسى كىم ەكەن؟» – دەيدى ۇلكەندەردىڭ ءبىرى. «اكەسى – يليا ۋليانوۆ» دەپ جاۋاپ بەرەدى.
«وندا سەنىڭ دۇنيەگە كەلگەن باتىرىڭنىڭ, بيەجان اجەنىڭ نەمەرەسىنىڭ اتى يليا بولسىن» دەپ, مەنىڭ اتىمدى يليا قويادى. سودان باستاپ مەنىڭ اتىم يليا اتالىپ, بارلىق قۇجاتتارىمدا سولاي جازىلعان. ءىليا ەمەس, يليا. مىنە, مەنىڭ دۇنيەگە كەلگەن كەزىم مەن اتىمنىڭ قويىلۋ تاريحى وسىلاي», دەيدى قازاق ءان الەمىنىڭ دارابوزى وتكەن شاققا كوز جۇگىرتىپ.
باۋىرلاس قازاق پەن قىرعىز حالىقتارىنا ورتاق كوپتەگەن عاجاپ تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلگەن يليا جاقانوۆتىڭ ءان الەمىندەگى قولتاڭباسى ەشقاشان وشپەيتىنى داۋسىز. «دانياردىڭ ءانى», «ەدىل مەن جايىق», «اسەلىم ءانىم», ء«جاميلانىڭ ءانى» سەكىلدى كەسەك تۋىندىلارى ۋاقىت وتكەن سايىن قۇنى ارتا تۇسەتىن شىعارمالار ەكەنى دە راس...
ءيا, ايگىلى كومپوزيتوردىڭ ەسىمى جۇرتى ايتىپ جۇرگەندەي ءىليا ەمەس, يليا. البەتتە, ادامنىڭ اتىن قازاقشالاپ ايتىپ جاتاتىنىمىز بار. ايتكەنمەن, ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمدى بۇرمالاۋدىڭ قاجەتى جوق. ول يليا جاقانوۆقا ۇنامايدى.
جامبىل وبلىسى,
سارىسۋ اۋدانى