بۇدان بىلاي تسيفرلى تاڭبالاۋ كودى جوق تەمەكى ونىمدەرىنە ايىپپۇل سالىناتىن بولدى. ءتىپتى شىلىم ونىمدەرى تاڭبالانباسا, تاۋارلار تاركىلەنىپ, ليتسەنزياسىنان ايىرىلادى.
تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ حابارلاۋىنشا, بۇل وزگەرىستەر بيىلعى 11 شىلدەدەگى «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىندەگى تولىقتىرۋعا بايلانىستى ەنگىزىلىپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا تەمەكى ونىمدەرىنىڭ اكتسيزدىك ماركالارى جويىلىپ, ونىڭ ورنىنا شتريحكودتار پايدا بولعانى بەلگىلى جانە قازاقستان زاڭدارىندا «اكتسيزدىك ماركالار» دەگەن تەرمين «سايكەستەندىرۋ قۇرالدارى» دەگەن سوزبەن اۋىستىرىلدى.
تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى التىنگۇل جانابايدىڭ ايتۋىنشا, اكتسيزدىك ماركا – سۇرانىسى جوعارى تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن تۇرىنە سالىق تولەۋگە ارنالعان فيسكالدىق ماركانىڭ ءتۇرى. بۇرىن بۇل قازاقستاندا تەمەكىگە قولدانىلىپ كەلگەن. تەمەكى بۇيىمدارىنىڭ اكتسيزدىك ماركاسى تىكبۇرىشتى, قاعازعا وزدىگىنەن جابىساتىن گرافيكالىق ۇلگىدە بولدى. الايدا مۇنداي تاڭبالاۋ ءتۇرى تۇتىنۋشىلارعا ءونىم تۋرالى تولىققاندى اقپارات بەرە المادى. ساۋدا ءۇشىن دە ءتيىمدى بولعان جوق. ونىڭ ۇستىنە اكتسيزدىك ماركانىڭ جالعاندىعىن تەكسەرۋ دە قيىن, سول سەبەپتەن تۇپنۇسقادان اينىمايتىن جاساندى كوشىرمەلەرى دە بولعان. «وسىنداي ماسەلەلەردى ەسكەرە كەلە, تەمەكى ونىمدەرىن مىندەتتى تسيفرلى تاڭبالاۋ جۇيەسى قولدانىسقا ەندى. قازىرگى ونىمدەردەگى Data Matrix سايكەستەندىرۋ كودى تاۋاردىڭ جالعاندىعىن انىقتاۋعا, جالپى ءونىمدى تاڭبالاۋ ادىسىمەن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا جىلىنا 840 ملن تەڭگە كولەمىندەگى قاراجات ۇنەمدەلەدى», دەدى ا.جاڭاباي.
نەگىزى تەمەكى ونىمدەرىن تسيفرلى تاڭبالاۋعا ۋاقىت بەرىلگەن. ەندى 2022 جىلدىڭ 13 شىلدەسىنەن باستاپ, ارنايى كودى جوق ونىمدەرگە ايىپپۇل سالىنادى, ليتسەنزياسىنان ايىرىلادى, تاركىلەنەدى, دەيدى ماماندار.
«بۇگىندە تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدىك ماركانىڭ فۋنكتسياسىن تولىعىمەن اۋىستىرعان تاڭبالاۋ جۇيەسى تەمەكى ونىمدەرىن يدەنتيفيكاتسيالاۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى. اكتسيزدەلەتىن ونىمدەردى ەسەپكە الۋ, باقىلاۋ تاڭبالارسىز جۇرگىزىلسە نەمەسە بەلگىلەنبەگەن ۇلگىدە, سايكەستەندىرۋگە كەلمەيتىن تاڭبالارمەن ساقتالسا, تاسىمالدانسا, اينالىمعا جىبەرىلسە, وندا بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىق بولىپ سانالىپ, جەكە تۇلعالارعا – 50 اەك (153 150 تەڭگە), شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 150 اەك اەك (459 450 تەڭگە), ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 200 اەك (612 600 تەڭگە), ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە 500 اەك (1 531 500 تەڭگە) مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى», دەيدى ا.جاڭاباي.
جالپى, قازاقستانداعى تەمەكى ونىمدەرى نارىعىنىڭ كولەمى 2021 جىلى 1,57 ملرد قوراپتى (شامامەن 605 ملرد تەڭگە) قۇراعان. ەاەو ەلدەرىندە, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا تاۋارلاردى تسيفرلى سايكەستەندىرۋ جانە قاداعالاۋ ءۇشىن ەكى ولشەمدى Data Matrix كودى قولدانىلادى. 2020 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ قازاقستانداعى بارلىق تەمەكى ءونىمى وسىنداي تسيفرلىق قورعانىسقا يە بولۋعا ءتيىس, ياعني قازىردىڭ وزىندە Naqty Onim ءموبيلدى قوسىمشاسىن پايدالانا وتىرىپ, ءونىم تۋرالى بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى الۋعا جانە ونىڭ زاڭدى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى.
Data Matrix قورعاۋدىڭ جوعارى دارەجەسىنە يە: كريپتوگرافيالىق شيفرلاۋ ادىستەرىنىڭ ارقاسىندا ونى ۇقساستىرىپ, كوشىرىپ باسۋ مۇمكىن ەمەس. سونىمەن قاتار Data Matrix كودى باسقا بالالامالارىمەن سالىستىرعاندا اقپاراتتىڭ كەڭ كولەمىن قامتيدى. ونداعى دەرەكتەردى قوراپ 30%-عا دەيىن زاقىمدالسا دا وقۋعا بولادى.
ەسكە سالا كەتسەك, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ءۇش ءونىم تۇرىنە مىندەتتى تسيفرلى تاڭبالاۋ ەنگىزىلدى: تەمەكى ونىمدەرى, اياقكيىم جانە ءدارى-دارمەك. ال سۋ جانە قۇرامىندا قانتى بار سۋسىندار مەن زەرگەرلىك بۇيىمداردى تسيفرلى تاڭبالاۋ قاناتقاقتى جوبا رەتىندە جۇرگىزىلىپ جاتىر.