ء«دارىحانا اياقتىڭ استىندا» دەيدى اۋلاسىنا بىتىك وسكەن ءتۇرلى شوپتەردى الاقانىمەن ايالاي كورسەتكەن ساۋلە اكۋلدجان. ول قىزى زارينا ەكەۋى كاتونقاراعايدا تۋريزم سالاسىن دامىتۋدى قولعا العان. جىلىنا جۇزدەگەن ءتۋريستى قابىلداپ, التايدىڭ تۇمسا تابيعاتىن ارالاتادى. جانعا قۋات, ەم بولاتىن ءشوپ شايلارىن, ءتۇرلى بال ونىمدەرىن ۇسىنادى.
اۋىلدا تۇرىپ كاسىپتىڭ كوزىن تاپقان بۇل وتباسىنىڭ تۋريزم سالاسىندا اتقارىپ وتىرعان جۇمىستارى بارشىلىق. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن, ەلىمىزدەن كەلگەن تۋريستەردى كۇتىپ الىپ, راحمان كولىنە, قاراكولگە, مۇزتاۋعا, يرەك سوقپاعىمەن مارقاكولگە اپارىپ كەلەدى. كاسىپ بولعان سوڭ دا, ءار باعىتتىڭ باعاسى بار, شارتى بار. كاتونقاراعايدان ارنايى ءۇي ساتىپ الىپ, ەرەكشە ستيلدەگى قوناقۇي رەتىندە جاساپ, جاساقتاپ قويعان. الا جازداي تۋريستەر لەگى ءبىر ۇزىلمەيدى.
– ادام تابيعاتپەن بىتە قايناسا ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. ايتپاعىم, كاتونقاراعايلىقتارعا ءدارىحانا كەرەك ەمەس. حيميكاتتان گورى ەمدىك شوپتەردى پايدالانساق دەيمىن. ەمدىك ءشوپ تاۋدا عانا ەمەس, اياقتىڭ استىندا دا جاتىر. ءوزىمىز شايدى جەرگىلىكتى شوپتەن تۇندىرامىز. مىسالى, مىناۋ گرەي, – دەپ اۋلانىڭ بۇرىش-بۇرىشىندا وسەتىن سيداڭداۋ ارام ءشوپتى كورسەتتى ساۋلە اكۋلدجان. – سوعىس جىلدارى لەنينگرادتا گرەي ءشوبىنىڭ تۇتقىرلاۋ بىتكەن ۇزىن تامىرىن كەپتىرىپ, ۇن جاساعان. سودان نان پىسىرگەن. ونى تۇتىنعان ادامدار مۇلدەم اۋىرماعان, – دەيدى.
ۇن دەمەكشى, قازىرگى اق نان ابدەن سۇرىپتالعان ۇننان پىسىرىلەدى. ياعني قۇرامىندا دارۋمەن از. ساۋلە اكۋلدجاننىڭ ايتۋىنشا, قورا-قوپسىنىڭ ماڭىندا قاۋلاپ وسەتىن گۇلتاجى (امارانت) وسىمدىگىنىڭ ۇنى دا الدەقايدا پايدالى. پايدالى عانا ەمەس, ءدامى دە ءتىل ۇيىرەدى. بايقاساق, جەر تالعامايتىن, كۇتىمدى قاجەت ەتپەيتىن ارام ءشوپتىڭ بويى تۇنعان ەنەرگيا. ءيا, ارام شوپتەرگە كۇتىم كەرەك ەمەس, سۋارمايسىڭ, تۇپتەمەيسىڭ. ج ۇلىپ تاستاپ جاتقانىڭىزبەن قۇرىمايدى, قۋرامايدى. سونىسىمەن دە ەمگە باي شىعار. مىسالى, قانشا وتاساڭىز دا تاۋسىلىپ بىتپەيتىن كوكپەك (لەبەدا) ءشوبى مىڭ دا ءبىر اۋرۋعا ەم ەكەن. اعزانى تازالايدى, دەنە قىزۋىن قالىپقا كەلتىرەدى, بۋىننىڭ سىرقىراعانىن باسادى, تاعىسىن تاعى. تەك عانا ازىرلەنۋىن, پايدالانۋىن بىلسەڭىز بولدى. ء«شوپ بىلگەنگە ەم, بىلمەگەنگە ۋ» دەۋشى مە ەدى, قالاي دەگەنمەن دە, ءشوپتىڭ ءوزىن ەمدىك ماقساتتا ءبىلىپ بارىپ پايدالانباساڭىز, زياندى بولۋى دا مۇمكىن. ال كادىمگى باقباقتى فرانتسيادا سالات جاساۋ ءۇشىن ارنايى وسىرەدى.
ايتقانداي, ساۋلە اكۋلدجان مەن قىزى زارينا ماستيكباەۆا تۋريست رەتىندە فرانتسيا, يندونەزيا, يتاليا, گەرمانيا سىندى ەۋروپا ەلدەرىن كوپ ارالاعان. ۇندىستانعا دا ءجيى بارادى. دەمەك, كاتونقاراعاي مەن شەتەلدى سالىستىرا سويلەۋگە قۇقىلى.
– تابيعاتىمىز شەتەلدەردەن ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. ينفراقۇرىلىم دامىسا, سولارمەن تەرەزەمىز تەڭەسەدى. ول ءۇشىن اربىرەۋىمىز ۇلەس قوسۋىمىز كەرەك. ۇلەس قوسۋ دەگەندە, ءبارى تەگىس زاماناۋي قوناقۇي كوتەرىپ قويسىن دەپ وتىرعانىم جوق. قىل اياعى جەرگىلىكتى تۇرعىندار تابيعاتقا قوقىس تاستاماسا, سونىڭ ءوزى ۇلكەن ۇلەس ەدى. ءبىز ءوز جەرىمىزدە ءوزىمىزدى قوجايىن سەزىنۋىمىز كەرەك. سول جاعى كەمشىن. دامىعان ەلدەردە قوقىس تاستاعاندى قويىپ, تۇكىرە المايسىڭ. سەبەبى جەرگىلىكتى ەل وتە مادەنيەتتى. جۋىقتا ششۆەيتساريادان كەلگەن تۋريستەردى مارقاكولدىڭ ۇرانحاي اۋىلىنا اپاردىم. وكىنىشكە قاراي, كورىنگەن جەر قوقىس. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە قۇرمەت كورسەتسە دەيمىن. بىلەمىز, زاڭ ورتاق. وتكەندە شەتەلدىك قوناقتارعا بولماشى ەرەجە بۇزعاندارى ءۇشىن قوماقتى ايىپپۇل سالىپ جىبەرگەنىن كوردىم. ال ۇندىستانعا بارا قالساڭىز, ساقشىلارى پاتشانى قارسى العانداي قۇشاق جايادى, – دەيدى زارينا ماستيكباەۆا.
سونىمەن قاتار, وبلىس ورتالىعىنان الىس جاتقان سوڭ دا ءتۋريزمنىڭ جايباسارلانا دامىپ كەلە جاتقاندىعىن ءسوز ەتتى. جولدىڭ ناشارلىعى دا قوناقتاردىڭ كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتەدى. ايتۋىنشا, ەۋروپادا تۋريستەر جۇزدەگەن شاقىرىمدى باسىپ وتپەيدى. ءبارى جيناقى ورنالاسقان. ونىڭ ۇستىنە, جارتى ساعات سايىن كۇرە جولدىڭ بويىنان دەمالىس ورىندارى شىعادى.
– ەڭ ءبىرىنشى, قوقىس شاشۋدى دوعارايىق. جايقالىپ تۇرعان تابيعاتقا قوقىس تاستاپ كەتەتىندەر – وي-ءورىسى تار, مادەنيەتتەن جۇرداي ازاماتتار دەپ ويلايمىن. سودان كەيىن قوقىستى سۇرىپتاۋدى ۇيرەنەيىك. مەنىڭ ويىمشا, كاسىپكەرلەر بىرلەسىپ, حالىق دەمالادى-اۋ دەگەن ورىندارعا كونتەينەر قويىپ, ۋاقتىلى قوقىستاردى جيناپ وتىرسا دۇرىس بولار ەدى. بۇل – وتە ۇلكەن ماسەلە. ءوزىم تۇرمىستىق قالدىقتاردى سارايدا جيناپ وتىرمىن. اۋىلدىڭ ءور جاعىنداعى قوقىسقا اپارىپ تاستاعىم كەلمەيدى, – دەيدى تابيعات جاناشىرى زارينا ماستيكباەۆا.
تابيعي ءونىم تۇتىنىپ, دەنساۋلىققا زور ءمان بەرەتىن بۇل وتباسىنىڭ جۇمىسى, قورىتا ايتساق, جاڭا شايقالعان بالعا ءتۇرلى دارۋمەن وسىمدىكتەر قوسىپ, قۇرامىن كۇشەيتەدى, التايعا كەلگەن مەيمانداردى قارسى الىپ, تاۋ-تاستى ارالاتادى. ال بۇگىن-ەرتەڭگى ارماندارى سول, قوقىستى سۇرىپتاپ, ونى وڭدەۋ. ايتۋلارىنشا, ششۆەيتساريا مەن فرانتسيادا ءار ءۇي قوقىستى ۇيىندە سۇرىپتايدى ەكەن. سۇرىپتاعانى ءۇشىن مەملەكەت اقشا تولەيتىن كورىنەدى. پوليەتيلەن مەن پاكەت مۇلدەم پايدالانبايدى. ال پلاستيكتى قالدىقتاردى تولىقتاي وڭدەپ وتىرادى. ەندەشە, جارتى الەمگە بەلگىلى كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعى دا لاستانباۋعا ءتيىس. قوقىس وڭدەۋ زاۋىتى سالىنعان جاعدايدا, اقشا تابۋدى كوزدەيتىن ەمەس, الەۋمەتتىك جوبا بولسا دۇرىس دەگەن ويلارىن ءبىلدىردى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى