قۇمار ويىنداردان كەلەتىن قاۋىپ ۇلكەن ەكەنى تالاي ايتىلىپ ءجۇر. مۇنداي ويىن ءتۇرى زامان قۇبىلعان سايىن تۇرلەنىپ, زيانى دا ۇلعايىپ بارادى. وعان قۇنىققان ادام قوعامنان بىرتىندەپ اجىراپ, وزگەلەرمەن بايلانىس ورناتۋ, تىلدەسۋ, تۇلعا رەتىندە دامۋ سەكىلدى ادامي قاسيەتتەرىن جويا باستايدى. لۋدومانيا, ياعني ويىنعا تاۋەلدىلىكتىڭ دۇنيەجۇزىندە اۋرۋ رەتىندە قاراستىرىلىپ, وسىعان بايلانىستى ارنايى مەديتسينالىق تەرميننىڭ ەنگىزىلۋى دە تەگىننەن تەگىن ەمەس. قازىر قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن 350 مىڭ ادام قۇمار ويىننىڭ قۇربانىنا اينالسا, ولاردىڭ ورتاشا قارىزى 10 ملن تەڭگەدەن اسادى. ال ەلىمىزدە 10 جۇپتىڭ 7-ەۋى قۇمار ويىننىڭ كەسىرىنەن اجىراسادى ەكەن.
قۇمار ويىنشىلار ءماجبۇرلى تۇردە ەمدەلۋى قاجەت
بۇگىندە نە كوپ, ويدان قۇراستىرىلعان, شىنايى ومىرگە تۇك قاتىسى جوق ءتۇرلى ويىندار كوپ. بىرەۋدىڭ پايدا تابۋى ءۇشىن ويدان شىعارىلعان مۇنداي ويىندار ءمان-ماعىناسىز بولسا دا ادامدى وزىنە ەلىتىپ اكەتەتىن قاۋقارى بار. ايتالىق, كارتا ويىندارىنىڭ كومپيۋتەردەگى بالاماسى, رۋلەتكالار, ويىن اۆتوماتتارى – ءبارى دە ويىن كازينوسىنىڭ كومپيۋتەرلىك نۇسقالارى. وسى ويىندارعا تاۋەلدى بولۋدىڭ جولدارى ءبىر-بىرىنە وتە ۇقساس, سوندىقتان قايسىسى بولسىن قاۋىپتى دەيدى پسيحولوگتەر.
قازىرگى تاڭدا قۇمار ويىندارعا دەگەن قۇشتارلىق پاتولوگيا, ياعني پسيحولوگيالىق اۋرۋ رەتىندە قاراستىرىلىپ ءجۇر. ول ءتىپتى اۋرۋلار مەن دەنساۋلىققا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ حالىقارالىق ستاتيستيكالىق جىكتەمەسى تىزىمىندە دە بار. ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ويىنقۇمارلىقتىڭ قاۋىپتى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, «لۋدومانيا» دەگەن ارنايى مەديتسينالىق تەرمين ەنگىزدى. وسى ارقىلى جاھاندىق ۇيىم قۇمار ويىندار مەن كومپيۋتەر ويىندارىنا تاۋەلدىلەر – ناشاقورلار مەن ماسكۇنەمدەر سياقتى ەموتسيونالدى جاندار ەكەنىن مويىندادى.
اقش-تىڭ قۇمار ويىندار پروبلەمالارىمەن كۇرەس جونىندەگى قاۋىمداستىقتىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك, الەمدەگى كەز كەلگەن قالا تۇرعىنىنىڭ اياق استىنان قىلمىسكەرگە اينالۋى 6% بولسا, ماسكۇنەمگە اينالۋى – 34%, ناشاقورلىققا سالىنۋى 32%-دى كورسەتسە, ويىنقۇمار بولۋى 48%-عا جەتەدى ەكەن. دەمەك ادام قۇمار ويىنعا ءاپ-ساتتە تاۋەلدى بولىپ قالۋى مۇمكىن, ونىڭ ەلىكتىرۋ كۇشى ەسىرتكىدەن دە اسىپ ءتۇسىپ تۇر.
دامىعان مەملەكەتتەردە ويىنقۇمارلىقتى اۋرۋ دەپ تانيتىنىن جوعارىدا ايتتىق. وسىعان ساي قۇمار ويىنعا قۇنىققانداردى ەمدەپ-ساۋىقتىراتىن ارنايى ۇيىمدار دا بار. ال قازاقستاندا «الكوگوليزممەن, ناشاقورلىقپەن جانە ۋىتقۇمارلىقپەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى ماجبۇرلەپ ەمدەۋ تۋرالى» ارنايى زاڭ بولعانىمەن, ولاردىڭ قاتارىنا ويىنقۇمارلار جاتپايدى. سوندىقتان قۇمار ويىندارعا قۇنىققاندار ەمدەلۋگە جاتقىزىلمايدى. بىراق ماماندار قۇمار ويىننىڭ قۇرىعىنا ىلىككەندەر ءماجبۇرلى تۇردە ەمدەلۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ماسەلە جاقىندا پارلامەنت قابىرعاسىندا دا كوتەرىلدى. ۇكىمەتكە ساۋال جولداعان دەپۋتات ءلاززات رامازانوۆا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ويىنعا تاۋەلدى ناۋقاستاردى ماجبۇرلەپ ەمدەۋدى ەنگىزۋ بويىنشا ەشقانداي شارا قولدانباي وتىرعانىن جەتكىزدى. «قۇمار ويىندارعا دەگەن قۇشتارلىق – الاڭداتارلىق ماسەلە. بۇگىندە 350 مىڭنان استام قازاقستاندىق قۇمار ويىنداردىڭ قۇربانىنا اينالعانىنا قاراماستان, ءتيىستى مينيسترلىك ەشقانداي شارا قولدانباي وتىر. ۆەدومستۆونىڭ نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ ەلىمىزدەگى قانشاما وتباسى, قانشاما تاعدىر وسى ويىنقۇمارلىقتىڭ سالدارىنان ويران بولىپ جاتىر؟ مۇنى نەگە ويلامايمىز؟ بىزدە ءتىپتى ويىنقۇمارلىققا ۇگىتتەيتىن جارنامالىق قىزمەتتەرگە دە تىكەلەي تىيىم جوق», دەيدى دەپۋتات.
ل.رامازانوۆا قۇمار ويىندارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن الدىمەن ويىن بيزنەسىن تاراتۋ جانە جارنامالاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. «بۇل ماسەلەگە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ەرەكشە كوڭىل بولسە دەيمىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىن قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرا وتىرىپ, ويىنعا تاۋەلدىلىكتىڭ الدىن الۋ مەن ەمدەۋدى ءبىر جولعا قويۋ كەرەك. بالالار مەن جاستاردىڭ بويىندا قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىگى بار-جوعىن انىقتاۋ دا كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەگە اينالۋعا ءتيىس», دەدى دەپۋتات.
سپورتپەن اينالىساتىنداردان ءباس تىگەتىندەر كوپ
قازاقستاندا قۇمار ويىندار كورسەتكىشى سپورت, مادەنيەت, ءتىپتى ونەر سالاسىنداعى كورسەتكىشتەردەن دە اسىپ ءتۇسىپ وتىر. Finprom.kz رەسۋرسىنىڭ حابارلاۋىنشا, بىلتىر قۇمار ويىنداردى ۇيىمداستىرۋ جانە ءباس تىگۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كولەمى 73,9 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 6%-عا عانا از. پاندەميا جىلى بۇل سالاداعى كورسەتكىش رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتىپ, 78,6 ملرد تەڭگەگە جەتكەنى ءمالىم. ۇيدە جۇمىسسىز ەرىگىپ جاتقان ادام قۇمار ويىندارعا كوبىرەك قۇنىعىپ كەتەتىنىن وسى كورسەتكىشتەن-اق بايقاۋعا بولادى.
ال 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا قۇمار ويىنداردى ۇيىمداستىرۋ جانە ءباس تىگۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كولەمى 138,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 8,4 ەسە ارتىق. سالىستىرا ايتساق, بۇل سان سپورت, دەمالىس پەن ويىن-ساۋىقتى ۇيىمداستىرۋ سالاسىنداعى كورسەتكىشتەن – 21,3%-عا, كىتاپحانالار, مۇراعاتتار, مۇراجايلار جانە وزگە دە مادەنيەت وبەكتىلەرى كورسەتەتىن قىزمەتتەر كولەمىنەن 9 ەسەگە جانە ونەر مەن ويىن-ساۋىق سالاسىنداعى كورسەتكىشتەن 12 ەسە ارتىق. دەمەك ازاماتتاردىڭ سپورتپەن شۇعىلدانىپ, شىعارماشىلىق جۇمىستارمەن اينالىسقاننان گورى قۇمار ويىندارعا تارتىلۋى جيىرەك بولىپ تۇر. بۇل ماسەلە ۇكىمەت دەڭگەيىندە دە تالاي كوتەرىلدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سايتىنداعى مالىمەتكە سۇيەنسەك, ونلاين-كازينو سايتتارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ولاردىڭ كەڭىنەن تارالۋى حالىقتىڭ قۇمار ويىندارعا تارتىلۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى بولىپ وتىر. الايدا مەملەكەتتىك ورگانداردا مۇنداي سايتتاردىڭ سانى, قۇمار ويىندارعا تاۋەلدى ازاماتتاردىڭ ونلاين كازينوعا جۇمساعان قاراجاتىنىڭ كولەمى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر جوق. سوندىقتان ۇكىمەت مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بازاسىندا مولشەرلەمەلەردى ەسەپكە الۋ ورتالىعىن قۇرۋدى قولعا الدى. سونداي-اق زاڭسىز ويىن بيزنەسىنە قارسى ءىس-قيمىل جانە ازاماتتاردىڭ قۇمار ويىندارعا تارتىلۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارىن ازىرلەپ, قۇمار ويىنداردىڭ زيانى تۋرالى الەۋمەتتىك روليكتەر جاساۋ جانە ناسيحاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى.
بۇعان قوسا, ۇكىمەت ينتەرنەت-كازينونى ۇيىمداستىرۋشى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمىن بەلگىلەۋ, بانكتەر مەن تولەم جۇيەلەرىنە وسى تۇلعالاردىڭ قارجى وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ; نەسيە كارتالارىنىڭ كومەگىمەن كازينولاردا, ويىن اۆتوماتتارى زالدارىندا, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە جانە توتاليزاتورلاردا تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋعا نەمەسە شوتتاردى تولىقتىرۋعا تىيىم سالۋ; ينتەرنەت-كازينونى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەۋ; قۇمار ويىندارعا تاۋەلدى ازاماتتاردى, ولاردىڭ ىشىندە بالالاردى انىقتاۋ جانە وڭالتۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ جونىندە ءتيىستى مينيسترلىككە تاپسىرما بەردى. ەگەر بۇل مىندەتتەر تەزىرەك قولعا الىنسا, قۇمار ويىنداردى جاسىرىن جۇرگىزەتىن ءبىرتالاي نىساننىڭ بەتى اشىلىپ, ويىنعا ءجىپسىز بايلاناتىن ازاماتتاردىڭ قاتارى دا ازايارى ءسوزسىز.
ويىنقۇمار بولىپ تۋمايدى, ويىنقۇمار بولىپ وسەدى
پسيحولوگتەردىڭ پىكىرىنشە, ويىنقۇمارلىق وتباسىنداعى وسال تاربيەدەن باستاۋ الادى. ءتىپتى بالالاردىڭ كىشكەنتايىنان كومپيۋتەرگە تەلمىرىپ, ويىنقۇمار بولىپ وسۋىنە اتا-انا تاربيەسىنىڭ دە اسەرى كوپ كورىنەدى. بەلگىلى پسيحولوگ ليمانا قويشيەۆانىڭ ايتۋىنشا, قۇمار ويىنعا تاۋەلدى بولۋدىڭ العىشارتى كوپ: مەيىرىم مەن قامقورلىقتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, وتباسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كۇردەلىلىگى, قاتىگەزدىكپەن استاسقان اسىرەتالاپشىلدىق پەن استامشىلدىق, ت.ت. «پسيحولوگ رەتىندە ويىنعا بايلانعان, ودان شىعا الماي جۇرگەن تالاي بالامەن اڭگىمەلەستىك. سوندا لۋدوماندار, ياعني قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلەر العاشقى ويىندارىن, ەڭ الدىمەن, ءوز ۇيلەرىندە كورگەنىن ايتادى. كوبى اتا-اناسى نەمەسە ولاردىڭ دوستارى قۇمار ويىندى قالاي قۇنىعا ويناعانىن باقىلاعان. مىنە, تاۋەلدىلىكتىڭ ءبىر ۇشى ۇيدەگى تاربيەدە دەيتىنىمىز سوندىقتان. بالا ءوزىنىڭ كورىپ-بىلگەنىن قايتالايتىنى سەكىلدى, اكە-شەشەسىنىڭ قۇمارتا ويناعانى بالانى بەيجاي قالدىرمايتىنىن اڭعارامىز», دەيدى ول.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قۇمار ويىنعا قۇنىققانداردىڭ باستاپقى ماقساتى باسقا بولادى. ولار الدىمەن كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن نەمەسە ساۋىق قۇرۋ ماقساتىندا وينايدى. كەيىن بۇل ماقساتى بۇرمالانىپ, قۇنىعا ويناۋ سيپاتىنا اۋىسادى ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە, ويىنعا ءجىپسىز بايلانىپ, باس تارتا المايتىن جاعدايعا دۋشار بولادى.
«ويىنقۇمارلاردىڭ ەموتسيالىق كوڭىل كۇيى ويىننىڭ ءارى قاراي قالاي وربۋىنە بايلانىستى. مىسالى, ويىنشىلاردىڭ كوبى ۇتىلعان ساتتە وزدەرىن جەگىدەي جەپ, كىنالاۋ سەزىمىن باستان كەشىرسە, جەڭىسكە جەتكەن كەزدە كەرىسىنشە, وزدەرىن ۇلى قۇدىرەتتەي سەزىنەدى. قۇمار ويىنشىلاردىڭ ەرىك-جىگەرىنە, ۇستامدىلىعىنا, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنە كەلسەك, بارلىعىنىڭ وسال تۇسى – ەرىك-جىگەرىن باسقارا الماۋىندا جاتىر. سونىڭ سالدارىنان ولار ويىندى دەر كەزىندە توقتاتا المايدى. كوپشىلىگى مۇنى مويىنداعىسى كەلمەيدى. وزدەرىنشە قۇمار ويىننىڭ سانىن قاداعالاپ وتىرمىز, كەز كەلگەن ساتتە ويىننان شىعا الامىز دەپ ويلايدى. ويىنعا تاۋەلدى جانداردىڭ باسىم بولىگى جالعىزىلىكتى. بىراق ولار جالعىزدىقتان گەمبلينگكە قۇمارتقان جوق, گەمبلينگتىڭ سالدارىنان جالعىز قالدى دەۋگە بولادى», دەيدى ل.قويشيەۆا ارنايى جازعان ەڭبەگىندە.
قازىرگى زاماندا كومپيۋتەر ءومىرىمىزدىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالعانى شىن. بۇگىنگىنىڭ بالاسىن كومپيۋتەرسىز ەلەستەتۋ قيىن. كەيبىر جەتكىنشەك ءۇشىن كومپيۋتەر – وقۋدان دا, ءتىپتى دوستارىمەن قىدىرۋدان دا ارتىق دۇنيە.
البەتتە, زاماناۋي تەحنيكانىڭ پايداسىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. بىراق ونىمەن شامادان تىس اۋەستەنۋ كەيىن بارماق تىستەۋگە اكەلۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان بالالاردى قاداعالاپ, ولارعا تەحنيكانى ورنىمەن قولدانۋعا داعدىلاندىرۋ قاجەت. «كومپيۋتەرلىك ويىندار بالانى شىنايى ومىردەن الىستاتىپ, ويدان قۇراستىرىلعان الەمگە تاڭىپ قوياتىنىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت. بالاسىنىڭ وزىنەن-ءوزى بۇيىعى ءومىر كەشىپ, ەشكىممەن ارالاسپاي ءومىر سۇرگەنىن ەشقانداي اتا-انا قالاماسى انىق. دەمەك بالاڭىز ومىرگە قۇشتار, جاقسىلىققا قۇمار ازامات بولىپ ءوسسىن دەسەڭىز, ونىڭ كومپيۋتەردىڭ الدىندا ۇزاق ۋاقىت بويى وتىرۋىنا تىيىم سالىڭىز. ۆيرتۋالدى الەمگە بەرىلگەن بالا شىنايى ومىردە كەزدەسەتىن قيىندىقتارعا توتەپ بەرە المايتىن ءالجۋاز ادام بولىپ وسەتىنىن ۇمىتپاڭىز. ال ەرىك-جىگەرى ءالسىز ادام ەلىكتەگىش كەلەدى. قۇمار ويىندارعا دا كۇش-جىگەرىن باسقارا المايتىن, پسيحولوگياسى ءالسىز ادامدار كوبىرەك دۋشار بولادى», دەيدى پسيحولوگ.