باتىردى تۇقىرتقان تىلسىم

ءيا, قالاي دەسەك تە شايتانكول جايىن­دا اڭىز دا, اڭگىمە دە كوپ. سونىڭ ءبىرى وسى ولكەدەن شىققان قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, حالىق قاھارمانى توقتار اۋباكىروۆ ەسى­مىمەن بايلانىستى. بۇل تۋراسىندا كەزىندە ءۇشىنشى جاقتان كوپ جازى­لىپ, ايتىلدى دا. بىراق ول وقي­عانىڭ ناقتى ءمان-جايىن باتىردىڭ ءوز اۋزىنان جازىپ الۋدىڭ ءساتى بىزگە بۇيىرىپتى. ونى توقتار وڭعار­باي ۇلى بىزگە بىلاي اڭگىمەلەپ بەردى:

– جاس كۇنىمدە شەشەي مارقۇم: «بالام, شايتانكولگە ەشقاشان شومىلما», دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىراتىن. بىراق سەبەبىن تۇسىندىرمەدى. بالالىققا سالىپ مەن دە دەندەپ سۇراماپپىن. ارينە, انامنىڭ ءسوزىن ويىما ءتۇيىپ الدىم. ارادا جىلدار ءوتتى. شەشەي ماڭگىلىك مەكەنىنە بەت بۇردى. الماتىدان استاناعا كوشىپ كەلگەننەن كەيىن جاز ايىنىڭ ءبىر دەمالىسىندا قارقارالى جاققا جول ءتۇستى. كۇن تاس توبەگە شىعىپ العان, قايناعان ىستىق. قاسىمدا دوستارىم بار, قاراقۇرىم حالىقپەن بىرگە شايتانكولگە كوتەرىلدىك. ىستىقتان دىڭكەلەپ كەلە جاتقان جۇرت كەلە سالا سۋعا لاپ قويدى. مەن دە سولارمەن بىرگە سۇڭگىدىم. انامنىڭ ايتقانى ەسىمنەن مۇلدەم شىعىپ كەتىپتى. سودان ساپارىمىزدى ءساتتى اياقتاپ, جەكسەنبى ۇيگە كەلدىك. دۇيسەنبى – جۇمىس, ەرتەرەك دەمالۋعا جاتىپ قالعان ەدىم. تۇندە ويانىپ كەتتىم, اۋزىمنان وت شىققانداي دەمىم ورتەنىپ, تۇلا بويىم كۇيىپ جاتىر ەكەن. نە دە بولسا ءبىر دەرتتىڭ سول شايتانكولدەن جابىسقانىن ىش­تەي سەزدىم. انامنىڭ ءسوزى دە سوندا ەسىمە ءتۇستى. بىراق نە ىستەۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىنبەدىم, دۇرى­سى بىلمەدىم. ۇيدە ەشكىم جوق بولاتىن, بارلىعى دەمالىسقا كەتكەن. سودان ورنىمنان سۇيرەتىلىپ تۇردىم دا, ماعان بىردەڭە بولىپ قالسا, ەشكىم كىرە الماي قالماسىن دەپ سىرتقى الىپ تەمىر ەسىكتى اشىپ قويدىم. كەلىپ, ورنىما قايتا جاتتىم. ءبىر ويانسام, تاڭ اتىپتى. تەلەفون بەزىلدەپ جاتىر. تۇتقانى كوتەردىم. كومەكشىم حال-جاعداي سۇرادى. جۇمىسقا شىقپاعانىما الاڭداۋلى ەكەن. ءمان-جايدى ءتۇسىن­دىردىم دە, ءدارىحانادان قىزۋ ولشەي­تىن قۇرال الا كەلۋىن ءوتىندىم. ويت­كەنى ۇيدەگى ولشەگىش 40 گرادۋستى كورسەتىپ تۇردى. اقاۋى بار بولار دەپ ءتۇيىپ, تاپسىرىپ جاتقانىم عوي. سودان الىپ-ۇشىپ جارتى ساعاتتا كومەكشىم كەلدى. ونىڭ اكەلگەن قۇرالدارى دا 40 گرادۋستان تۇسپەدى. شوشىپ كەتىپ, بىردەن جەدەل جاردەم شاقىردى. قارسىلىق بىلدىرگەنىمە دە قارامادى. تەمپەراتۋرام 4 كۇن بويى تۇسپەي, بەسىنشى كۇنگە جالعاستى. دارىگەرلەردىڭ ىستەمەگەنى جوق. سودان بەيسەنبىدەن جۇماعا قاراعان ءتۇنى ءتۇس كوردىم. باس جاعىمدا شەشەي مارقۇم تۇر ەكەن دەيمىن: «شايتانكولگە شومىلما» دەپ ايتتىم عوي, بالام. كەشىرىم سۇراشى! تەزىرەك كەشىرىم سۇراي قويشى», دەپ بايەك بولىپ جاتىر. سوندا ءوزىمنىڭ ارعى دۇنيە مەن بەرگى دۇنيەنىڭ ورتاسىنا كەلىپ قالعانىمدى ءتۇسىندىم. ويتكەنى 40 گرادۋس تەمپەراتۋرامەن 5 كۇن بويى ارپالىسۋ ادامدى قاتتى قاجىتادى ەكەن. دەرەۋ ەسىمدى جيدىم دا, شايتانكولدەن كادىمگىدەي كىسىدەن كەشىرىم سۇراعانداي كەشىرىم سۇرادىم. السىرەپ قالعان ەكەنمىن, ىلە قايتادان ۇيىقتاپ كەتىپپىن. تاڭەرتەڭ دارى­گەر كەلىپ وياتىپ, قىزۋىمدى ولشەگەندە, سەنەسىز بە, تەمپەراتۋرام 36,6-نى كورسە­تىپ تۇر. «انە, كوردىڭىز بە؟! بىزگە سەنگەنىڭىز دۇرىس بولدى», دەپ ولار ەم تابىلعانىن وزدەرىنىڭ ەڭبەگىنە بالاپ قۋانىپ جاتتى. ال مەن بولسام, ءوزىمنىڭ نەگە بۇلاي ەكى دۇنيە ورتاسىندا قالعانىمدى جانە ونىڭ شيپاسىنىڭ نەدەن قونعانىن دا ىشتەي ءبىلىپ جاتتىم. بىراق ەشكىمگە ءتىس جارمادىم. پەندە ەمەسپىز بە, كەيدە «جاي عانا كەزدەيسوقتىق بولار, بۇل تۇك تە تىلسىم ەمەس, مۇم­كىن شىنىمەن دە دارىگەرلەردىڭ ەمى قونعان شىعار» دەپ كەيىن كۇمان­دانىپ تا ءجۇردىم. الايدا ارادا ءبىر-ەكى جىل وتكەن سوڭ ۇلىم دا دوس­تارىمەن قارقارالىعا دەمالۋعا كەتتى. ەكى-ءۇش كۇننەن كەيىن بالامدى الىپ كەلدى. قىزۋى 39-دان اسىپ, 40-قا ءسال جەتپەي تۇر. ابدەن السىرەگەن, ءوزى اياعىمەن جۇرە المايدى. ونى كورگەندە قويعان العاشقى سۇراعىم: «شايتانكولگە باردىڭدار ما؟ كولگە ءتۇستىڭ بە؟» بولدى. بالام باسىن يزەدى. «مەنىڭ ايتقانىمدى نەگە تىڭدامادىڭ؟» دەپ ەدىم, ول دا جاستىققا سالىپ ۇمىتىپ كەتكەنىن ايتتى. سودان ەكەۋىمىز وتىرىپ كول­دەن كەشىرىم سۇرادىق. مەن ايتىپ وتىردىم, بالام سوڭىمنان بارلىعىن قايتالادى. ءسويتىپ, تاڭەر­تەڭ ۇيقىسىنان قۇلان-تازا ايىعىپ وياندى. كەشەگى قىزۋدىڭ ءىزى دە جوق. ەندى مۇنى تىلسىم دەمەي كورىڭىزشى؟! وسى وقيعادان كەيىن مەن شايتانكولدىڭ ەرەكشە قاسيەتى بارىنا كوزىم انىق جەتتى. بۇل كولگە شومىلۋ ءبىر كىسىلەرگە جاعادى, ءبىر كىسىلەرگە كەرىسىنشە جاقپايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ تۇقىمعا شايتانكول جاقپايدى. ونىڭ سەبەبى نەدە ەكەنىن ناقتى بىلمەيمىن, بىراق ەكەۋىنىڭ اراسىندا ەرەكشە ءبىر بايلانىس بارى ءسوزسىز. بىزگە ءبىر-ءبىرىمىزدى رەنجىتۋگە بولمايدى. ادام كولگە تۇسكەن سايىن سۋدى رەنجىتەدى ەكەن. مالتىعاندا سۋدى اياق-قولىڭمەن سابالايسىڭ عوي. سونىڭ ءبارى قاسيەت قونعان كولگە اسەرىن بەرمەي قويمايدى ەكەن. انام ماعان جاستايىمنان سونى ۇعىندىرعىسى كەلسە كەرەك. بۇگىندە مەن دە بالالارىما, بارشا ۇرپاعىما وسىنى ءتۇسىندىرىپ, شايتانكولگە تۇسۋگە تۇبەگەيلى تىيىم سالدىم. ءبىزدىڭ اۋلەت ءۇشىن ول كيەلى سۋدىڭ سۇلۋلىعىنا سۇي­سىنۋگە بولادى, بىراق شومىلۋعا بولماي­دى», دەپ تۇيىندەدى تۇڭعىش عارىشكەر تىل­سىمعا تولى اڭگىمەسىنىڭ توقەتەرىن ءتۇيىپ.

راسىمەن دە, قارقارالى قالاسى­نان وڭتۇستىك-باتىسقا قاراي 5 شاقى­رىم قا­شىق­تىقتا, تەڭىز دەڭگەيىنەن 1200 مەتر بيىك­تىكتەگى شاي­تان­كولدىڭ تىلسىمى تولاستار ەمەس. سۋى ءمولدىر, ءتۇبى تاستاق, سۋ سىڭبەيدى. وڭ­تۇس­تىك, سولتۇستىك, باتىس جاعالارىن قور­شاپ تۇرعان جارتاستاردىڭ بيىكتىگى 10 مەتر جانە ودان دا بيىك. ايدىنى قار, جاڭبىر سۋىمەن تولىعادى. جاۋىن-شاشىن مول جىلدارى ارتىق سۋ شاراسىنان اسىپ, وڭتۇستىك جاعاسىنداعى ناۋا ءتارىزدى ارنامەن اعىپ كەتىپ وتىرادى. كول قۇرعامايدى. جان-جاعىن قاراعاي, قايىڭ, تەرەك, تاڭقۋراي, تاسجارعان, توبىلعى جانە تاعى دا باسقا بۇتا وسكەن قالىڭ نۋ ورمان كولەڭكە ءتۇسىرىپ, كول سۋىن كوپ بۋلانۋدان ساقتاپ تۇرادى. كولدىڭ وسىلاي بەينەبىر توستاعانعا قۇيىلعان ءمولدىر سۋ ىسپەتتى تاۋدىڭ ۇشار باسىنا ورنالاسا سالۋىنىڭ ءوزى تالاي جۇمباقتىڭ شەتىن شىعارادى. تەرەڭدىگى جايلى تاعى انىقتاما جوق. اعىنسىز. ءوزى دە ەشقايدا اقپاي, وزىنە دە ەشبىر وزەن قۇيماي-اق باعزى قالپىن ءبىر وزگەرتپەيتىن بۇل كولدىڭ قۇپيا-تىلسىمىنىڭ ءبىر پاراسى, بالكىم, وسىندا جاتسا كەرەك. ءبىر قىزىعى, ايگىلى كول ءتىپ­تى بۇگىنگى عىلىمي-تەحنيكانىڭ دامى­عان تۇسىندا دا تولىقتاي زەرت­تە­لىپ, تەرەڭدىگى مەن ەش وزەن قۇيمايتىن, اعىپ شىقپايتىن باسسەين سۋى قۇرامى دا ءالى كۇنگە دەيىن انىقتالىپ, ناقتى ساراپتاما جاسالماپتى. بۇل – الداعى ۋا­قىتتا جۇرگىزىلەر تىڭعىلىقتى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا سۇرانىپ تۇرعانى داۋسىز. ءبىر باسىنا مىڭ قۇپيانى توعىستىرعان شىتىرمان شايتانكول تاعدىرى كەلەشەكتە جۇرگىزىلەر كەلەلى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ باستى نىسانىنا اينالا السا, قانەكي؟!