ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى ساۋدا سەرىكتەسى – رەسەي. البەتتە, ساتارىمىزدان ساتىپ الارىمىز كوپ. ياعني ساۋدا قاتىناسى ءبىز ءۇشىن تەرىس سالدوعا يە. سوسىن دا ءرۋبلدىڭ مىسى باسىم. ول اسقاقتاسا اسقاقتاپ, قۇلدىراسا, بىرگە جەر سۇزەمىز.
قازاقستاندا 50 ملرد رۋبل جاتىر
سوڭعى 5 اي كولەمىندە رەسەيگە جاپپاي سانكتسيا جاريالانعالى بەرى اتالعان ەلدىڭ ازاماتتارى ەلىمىزگە كوپتەپ اعىلدى. وزدەرىمەن بىرگە بۋدا-بۋدا رۋبل الا كەلدى. ونى تەڭگەگە ايىرباستادى. ءسويتىپ, ءبىر-اق كۇندە ارزان ءارى مول دۇنيەگە يە بولىپ, «مىناۋ ءبىر جەردەگى جۇماق ەكەن-اۋ» دەستى.
«بانك تسەنتركرەديت» باسقارما توراعاسى عالىم قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانعا كەلىپ جاتقان قۋاتتى رۋبل اعىنىنا بايلانىستى بانكتەر ميللياردتاعان تەڭگەدەن ايىرىلىپ جاتىر.
«كەز كەلگەن شەكتەۋ تەڭسىزدىككە اكەلىپ سوقتىرادى, اقىرىندا تاراپتاردىڭ ءبىرى زارداپ شەگە باستايدى. قازىر قولما-قول رۋبل بويىنشا تەڭسىزدىك تۋىندادى. ءساۋىر ايىندا قازاقستاندا قولما-قول ۆاليۋتانى الىپ شىعۋعا شەكتەۋ قويىلدى. شەكتەۋ تەڭگەدەن وزگە ۆاليۋتانىڭ بارىنە قاتىستى. رەسەي دە سونداي شەكتەۋ ەنگىزدى. سالدارىنان قازاقستانعا قاراي رەسەيلىك ءرۋبلدىڭ اعىنى باستالدى», دەدى «بانك تسەنتركرەديت» باسقارما توراعاسى عالىم قۇسايىنوۆ.
بتسك باسشىسىنىڭ سوزىنشە, رەسەيلىكتەر ءوز ەلىندە اسا كوپ ەمەس كولەمدە ءرۋبلدى شەشىپ الىپ, قازاقستانعا كەلىپ, 10 مىڭعا دەيىن دوللار مەن ەۋرو ساتىپ الىپ, ءارتۇرلى تاۋار الىپ, قايتا كەتىپ قالادى. وسى قولما-قول اقشانىڭ ءبارى بانكتەرگە بەرىلەدى. بانكتەر قولما-قول ءرۋبلدى قابىلداپ الىپ, قولما-قول دوللار مەن تەڭگە بەرەدى.
«مەنىڭ باعالاۋىم بويىنشا قازىر قازاقستاندا 50 ملرد-تان استام قولما-قول رۋبل بار. قازىرگى كۋرس بويىنشا 350 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى. بۇل سوما بانك جۇيەسىنە اي سايىن 4,4-5,8 ملرد تەڭگە شىعىن كەلتىرىپ وتىر. قولما-قول رۋبل ەكونوميكادا جۇمىس ىستەمەيتىندىكتەن, ەشقانداي پايدا اكەلمەيدى. وسىعان بايلانىستى بانكتەر قولما-قول اقشامەن جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالۋدان باستاپ, قولما-قول اقشانى قابىلداۋ كوميسسيالارىنا دەيىن جانە قولما-قول اقشانى ساتۋعا تەرىس سپرەدتەردى بەلگىلەۋدەن باستاپ قورعانىس تەتىكتەرىن قۇرۋدا. بۇل پروبلەمانى شەشپەسەك وندا تەڭسىزدىك ءارى قاراي تەرەڭدەي بەرەدى. رەسەي كارتالارىنىڭ قازاقستاندا جۇمىس ىستەمەيتىنىن ەسكەرسەك, كولەڭكەلى نارىق سەكىلدى رۋبل اعىنى دا ارتا بەرمەك. شىن مانىندە, قولما-قول جانە قولما-قول اقشاسىز رۋبل بويىنشا قوسارلانعان كۋرستى جانە رۋبل بويىنشا ءارتۇرلى سحەمانىڭ بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى», دەيدى ول.
رۋبل قىرعىزستاننان دا كەلەدى
ەكونوميست رۇستەم جانسەيىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسەيلىكتەر ءرۋبلىن تەڭگەگە ايىرباستاپ, ارزان ونىمگە قارىق بولىپ جاتىر. قازىر 1 رۋبل 8,04 تەڭگەگە تەڭ. بۇل ءسىرا, تاريحي ماكسيمۋم.
ء«تىپتى ءبىرازى جىلجىمايتىن م ۇلىك الىپ قالۋعا تىرىسىپ جاتىر. ەگەر جاپپاي دوللار اكەلىپ جاتسا, بۇل ءبىز ءۇشىن الدەقايدا پايدالى بولار ەدى. ءرۋبلدى جيناپ جاتىرمىز, جيناپ جاتىرمىز, سوسىن ونى قايدا اپارىپ جۇمسايمىز؟ ەندى بىرنەشە ايدان سوڭ بۇل ءبىز ءۇشىن پروبلەما تۋدىرادى. بىزدە رۋبل كۋرسى بيرجالىق ساۋدا ارقىلى ەمەس, ديرەكتيۆتى تاسىلمەن بەكىتىلەدى. ويتكەنى ايىرباستالاتىن تەڭگەنى ايىرباستالمايتىن رۋبلگە اۋىستىرۋ ءتيىمسىز, وعان ءبىر جەردەن بىردەڭە ساتىپ الۋ قيىنعا سوعادى. ەگەر تەڭگەگە قاتىستى رۋبل كۋرسى ءارى قاراي وسە بەرسە, وندا بىزگە رەسەيدەن كەز كەلگەن تاۋاردى ساتىپ الۋ قيىنعا سوعادى. قارجىلىق رەتتەۋشى تەڭگەنى رۋبلگە ساتۋعا قاتىستى قانداي دا ءبىر شەكتەۋ ەنگىزەدى دەپ ويلايمىن», دەيدى ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ مۇنداي قادامى (ارينە, سونداي قادامعا بارا السا) رەسەيگە ۇنامايدى. «بىراق قالاي بولعاندا دا مۇنىڭ ءماجبۇرلى شارا ەكەنىن ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك. ال رەسەيدىڭ قايتادان جاھاندىق نارىقتىڭ قالىپتى قاتىسۋشىسى اتانا قويۋى ەكىتالاي», دەيدى ر.جانسەيىتوۆ.
ەكونوميست ەلدار شامسۋتدينوۆ ەلىمىزدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرىندە 400 ملن رۋبلدەن استام اقشا جينالىپ قالعان دەگەن دەرەك ايتادى.
«رۋبل قىرعىزستاننان كەلدى. ول جاقتا پەشتى جىلىتاتىنداي كولەمدە رۋبل بار. قازاقستاننان ءرۋبلدى الىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى ناۋرىزداعى پرەزيدەنت جارلىعىنا سايكەس 10 مىڭ دوللار ەكۆيۆالەنتىنەن اساتىن سوماداعى ۆاليۋتانى ەلدەن الىپ شىعۋعا بولمايدى. ۇلتتىق بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءرۋبلدى, ونىڭ ىشىندە ەسكى ۆاليۋتانى اكەتۋگە رۇقسات بەرۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قابىل العان جوق», دەيدى ە.شامسۋتدينوۆ.
ۇلتتىق بانك ءرۋبلدى شىعارۋعا رۇقسات بەردى
ساراپشى بۇل پىكىرىن مامىردا ايتقان. بالكىم, كوپتىڭ ۇنىنە قۇلاق استى, ۇلتتىق بانك 2022 جىلدىڭ 15 شىلدە – 31 تامىزى ارالىعىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ رەسپۋبليكا اۋماعىنان رەسەيلىك ۆاليۋتانى ءبىر رەتتىك نەگىزدە شىعارۋىنا رۇقسات بەرمەك. قاۋلى جوباسىندا قولما-قول رۋبل كولەمى نارىقتىق سۇرانىستان اسىپ ءتۇستى دەپ مالىمدەيدى.
«قازىر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىستان اساتىن كولەمدە قولما-قول رەسەي ءرۋبلىنىڭ جيناقتالىپ قالعانى بايقالادى. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان قولما-قول شەتەل ۆاليۋتاسىن اكەتۋ بويىنشا قولدانىستاعى شەكتەۋلەرگە بايلانىستى. جوبادا 2022 جىلعى 15 شىلدەدەن باستاپ 2022 جىلدىڭ 31 تامىزىنا دەيىنگى ارالىقتا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قولما-قول رەسەي ءرۋبلىن ءبىر رەتتىك تارتىپپەن اكەتۋگە رۇقساتى كوزدەلگەن. بۇل رەتتە سوما 2022 جىلعى 15 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا كاسسالارداعى قالدىق شەگىندە بولۋعا ءتيىس. رۇقسات قولما-قول رۋبلدەردى قولما-قول اقشاسىز فورماعا ايىرباستاۋ ءۇشىن جانە بانكتەردىڭ كوررەسپوندەنتتىك شوتتارىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلەدى», دەلىنگەن ۇلتتىق بانك حابارلاماسىندا.
الايدا عالىم قۇسايىنوۆ ءرۋبلدى ەلدەن شىعارۋ ءبىر رەتتىك ەمەس, تۇراقتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك دەپ سانايدى.
ء«رۋبلدى شىعارۋعا ارنالعان ءبىر رەتتىك ارەكەت قولما-قول اقشا ماسەلەسىن شەشپەيدى. سوندىقتان بانكتەردىڭ قولما-قول ءرۋبلدى قابىلداعانى ءۇشىن كوميسسيالاردى الىپ تاستاۋى ەكىتالاي. سەبەبى رەسەيدە تاۋار تاپشىلىعى ەندى كۇشەيىپ جاتىر. بىزگە كەلەتىن قولما-قول اقشا اعىنى تەك كۇشەيە بەرەدى. بانكتەر قولما-قول ءرۋبلدى ساتىپ الۋ جانە ساتۋ تەڭەسەتىندەي ەتىپ كوميسسيا بەلگىلەيتىن بولادى», دەيدى بانكير.
كوميسسيانى كوتەرە بەرۋ كەرەك
ع.قۇسايىنوۆ ايتىپ وتىرعان ءسوزدىڭ ءمانى بىلاي. وتاندىق بانكتەر رۋبل قابىلداعانى ءۇشىن ۇلكەن كولەمدە كوميسسيا ۇستاپ قالادى. ماسەلەن, «بانك تسەنتركرەديت» شوتقا نەمەسە دەپوزيتكە سالىنعان سومانىڭ 20 پايىزىن كوميسسيا رەتىندە ۇستايدى. Jusan مەن Forte-دە كوميسسيا – 10 پايىز, Halyk-تا – 5 پايىز.
«بانكتەر رۋبل ماسساسىنا قىزمەت كورسەتپەۋى ءۇشىن وسىنداي شارالاردى قولعا الىپ وتىر. بۇل نەگىزىندە بوگەت بولۋعا ارنالعان كوميسسيا. قازىر مەن ءوز شوتىما رۋبل سالار بولسام, مەنەن 20 پايىزىن ۇستايدى. بۇل ارينە, قىمبات. وعان قاراماي سالسام, بانكتەر ەش كەدەرگىسىز قابىلدايدى, ەسەسىنە ءبىراز اقشالى بولادى», دەيدى ەكونوميست ارمان بەيسەمباەۆ.
تەلەگرامداعى Risk Takers كانالىنىڭ جازۋىنشا, بانكتەر ءرۋبلدى قابىلداي وتىرىپ تەڭگە مەن ءرۋبلدىڭ قۇبىلمالى بولۋىنا بايلانىستى وزىنە وتە ۇلكەن نارىقتىق تاۋەكەلدى الادى.
«بانكتەر ءرۋبلدى الا وتىرىپ بىرنەشە جاعىمسىز ەففەكتىگە تاپ بولادى. بۇل – ۆاليۋتانى قايتا باعالاۋدىڭ جاعىمسىزدىعى, رەزەرۆتەۋدىڭ قوسىمشا كوەففيتسيەنتى جانە تۇراقتى قورلاندىرۋ كوەففيتسيەنتىنىڭ تومەندەۋى. رۋبل «تۇزاعىنا» تۇسپەس ءۇشىن بانكتەر كوميسسيانى كوتەرۋگە ءماجبۇر», دەپ جازدى كانال.
شۇعىل تۇردە باسقا دوس تابۋ كەرەك پە؟
دەپۋتات امانجان جامالوۆ سوڭعى ءۇش ايدا تەڭگەگە قاتىستى رۋبل كۋرسى 50 پايىزعا قىمباتتاپ, ەلىمىزدىڭ رۋبلدىك ينفلياتسياعا تاپ بولىپ جاتقانىن ايتادى. وسىنىڭ سالدارىنان ەكونوميكا مەن حالىق بيىل ەكىنشى اۋىر سوققىنى الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى سوققى تەڭگەگە قاتىستى دوللار باعامى 520-عا شىعىپ كەتكەن كەزدە بولدى. «سول كەزدە دوللارلىق يمپورت 20 پايىزعا قىمباتتاعان. قازىر رەسەيلىك يمپورتتىڭ 50 پايىزعا قىمباتتاۋىن كورىپ وتىرمىز. ۇلتتىق بانكتىڭ مۇنداي ساياساتى كەزىندە ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز», دەيدى دەپۋتات.
ء«رۋبلدىڭ ارتىنان سالپاڭداي بەرۋ تەڭگەنى ءبىر كۇنى جارعا جىعارى انىق. سول ءۇشىن تەز ارادا رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالىنان بوساپ شىعۋدىڭ امالدارى قاجەت. يمپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ, قىتاي, تۇركيا, ءۇندىستان, يران, وزبەكستانسىز مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان جالعىز رەسەيگە قاراي بەرمەي, باسقا كورشىلەرىمىزدىڭ دە بار ەكەنىن ۇمىتپايىق», دەيدى قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي.
ەكونوميست الماس چۋكين دە وسىنداي پىكىردە. ساراپشى ەندى رەسەيدەن تاۋار ساتىپ الۋدى ازايتىپ, قىتايمەن ساۋدا قاتىناسىن كۇشەيتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
«قىتايمەن ساۋدا سەرىكتەستىگىن كۇشەيتۋ – ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى. بىراق تاۋار اينالىمىنىڭ كۇرت ءوسۋى لوگيستيكالىق پروبلەما تۋدىرماس ءۇشىن ەكى ەل اراسىنداعى تەمىر جول قاتىناسىن كەڭەيتۋگە تۋرا كەلەدى. قىتاي قازىر ءبارىن وندىرەدى. جاقىندا جۇمىسقا ا4 قاعازىن اكەلدى. رەسەيلىك ەمەس, تايۆاندىق وندىرىستىكى ەكەن. ساپاسى دا رەسەيلىكتەن الدەقايدا ءتاۋىر. قىتايمەن ساۋدا قاتىناسىنا بيزنەس تەز بەيىمدەلەدى. ال ءبىزدىڭ ونىمدەردىڭ قىتايدا ساتىلۋى ءبىرشاما قيىنداۋ. بۇل ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى ونىمدەر جاساپ, سونى ساتا الۋىمىز كەرەك. بىراق ازىرگە قىتايعا شيكىزات قانا جىبەرىپ جاتىرمىز. بىرتىندەپ بالمۇزداقتى قوسقاندا كونديتەرلىك ونىمدەر دە ساتا باستادىق. ەكسپورت اقىرىنداپ ءوسىپ كەلەدى», دەپ وپتيميستىك كوزقاراس تانىتادى.
شەشىم؟
رۋبل – كۇشتى ۆاليۋتا. قازىر سولاي بولىپ تۇر. 1 رۋبل – 8,04 تەڭگە. 1 دوللار – 55,53 رۋبل. ساراپشىلار مۇنىڭ ساياسي شەشىمدەر ناتيجەسىندە مۇمكىن بولىپ وتىرعانىن, كوپ ۇزاماي قايتا قۇلدىراۋ باستالاتىنىن ايتادى. قالاي بولعاندا دا رۋبل بولاشاعىنىڭ بايانسىز بولاتىنىن بايقايدى. كەشە 1 دوللار 447 تەڭگە بولىپ, قايتا السىرەدى. بالكىم, ءرۋبلدىڭ الداعى السىرەۋىنە ءبىزدىڭ ۆاليۋتا ەرتەرەك دايىندالىپ جاتىر... شەشىم كوپ ەمەس. سونىڭ ناقتىسى – ەل اۋماعىنان ءرۋبلدى بارىنشا تەزىرەك شىعارۋ. باسقا ەلدەرمەن قۋاتتى ساۋدا قاتىناسىن قۇرۋ. شيكىزات ەمەس, دايىن ونىمدەر ەسەبىنەن ەكسپورتتىق ءتۇسىمدى ارتتىرۋ.