تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالاسىندا ادامي كاپيتالدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان كادرلىق رەزەرۆتى قالىپتاستىرۋ قاشاندا وزەكتى. ونىڭ ۇستىنە قازىر تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىندە بۋىن الماسۋ ۇدەرىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. دەمەك مۇنداي شاقتا كادر ماسەلەسىنە نازار اۋدارۋ ماڭىزدى.
تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتستىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق كومپانيالاردا ساپالى ءبىلىم العان, جاڭاشا ويلايتىن, تسيفرلاندىرۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالار, ەكوساقتاۋ سەكىلدى سالالاردى جاقسى مەڭگەرگەن ماماندارعا ۇلكەن قاجەتتىلىك تۋىنداپ وتىر.
– قازاقستاندا شيكىزات ەمەس, كادر تاپشى. سوندىقتان عىلىم مەن بيزنەستىڭ ءوزارا بايلانىسىن ارتتىراتىن جاڭا تاسىلدەر مەن جاڭا ورتا قاجەت, – دەيدى ن.رادوستوۆەتس.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرجان امىربەك ۇلىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدەگى 37 جوعارى وقۋ ورنىندا وندىرىستىك وڭدەۋ سالاسىنا قاجەتتى كادرلار دايارلانادى. ولار 22 مىڭعا جۋىق ادامدى وقىتادى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى اياسىندا كادرلار دايارلاۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كەلەسى باعىتتاردى قامتيدى: تاۋ-كەن ءىسى جانە پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ, مەتاللۋرگيا, تاۋ-كەن ينجەنەرياسى جانە مەتاللۋرگيالىق ينجەنەريا. 2021-2022 وقۋ جىلىندا 2 050 گرانت ءبولىنىپتى.
– 2018 جىلى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن كەزدە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق ەركىندىگى كەڭەيتىلگەنى ءمالىم. اكادەميالىق ەركىندىك اياسىندا جوعارى وقۋ ورىندارى ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن دەربەس ازىرلەيدى ءھام جاڭارتادى. سونىمەن قاتار وندىرىستىك وڭدەۋ سالاسى بويىنشا 62 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلگەن ارنايى ءتىزىلىم بار. ونىڭ 7-ءى يننوۆاتسيالىق باعىتتى قامتيدى, – دەيدى ە.امىربەك ۇلى.
2022 جىلى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى سەكتورى بويىنشا 2 099 ادام جوعارى وقۋ ورنىن اياقتادى. ونىڭ 1 690-ى نەمەسە 80 پايىزى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا 830 ادام جوعارى وقۋ ورنىن ءتامامدادى. رەفورمالاردان كوللەدجدەر دە سىرت قالعان ەمەس. ونداعى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم مودۋلدىك-قۇزىرەتتىلىك تاسىلگە قاراي ويىسىپ كەلەدى.
جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك ارنايى پورتال قۇرىپتى. وندا تۇلەكتەردىڭ تۇيىندەمەلەرى ورنالاستىرىلادى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋمەن اينالىساتىن ارنايى ورتالىقتار جۇمىس ىستەيدى.
تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تولەگەن مۇقانوۆتىڭ پىكىرىنشە, ناقتى ءوندىرىس پەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق جەر مەن كوكتەي.
– سول سەبەپتى ستۋدەنتتەر الىپ جاتقان ءبىلىمنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. وسىنىڭ سالدارىنان قولىندا ديپلومى بار تۇلەكتەر كوپ جاعدايدا جۇمىسقا ورنالاسا الماي جاتادى. ونىڭ ۇستىنە جۇمىس بەرۋشىلەر جوعارى وقۋ ورنىن ەندى بىتىرگەن تۇلەكتىڭ تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىن العا تارتىپ, جۇمىسقا قابىلدامايدى. قابىلداعان كۇننىڭ وزىندە ەڭبەكاقىسى تومەن ورىندى ۇسىنادى. جاستاردى مۇنداي ورىن قىزىقتىرمايدى, البەتتە. سوندىقتان ولار كوممەرتسيالىق قۇرىلىمداردى تاڭدايدى. ءسويتىپ, مەڭگەرگەن ماماندىعىنا ساي ەمەس سالادا ەڭبەك ەتۋگە ءماجبۇر. ستۋدەنتتەردىڭ وندىرىستىك پراكتيكادان ءوتۋى, ولارعا تالىمگەرلەردى بەكىتۋ دە كوپ پروبلەمانىڭ ءبىرى, – دەيدى ت.مۇقانوۆ.
مينيسترلىك وكىلى ە.امىربەك ۇلى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەتىنىن مويىنداپ وتىر. بىراق بۇل جەردە دە ماسەلە بار. ماسەلە – تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىندە سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا كاسىبي ستاندارتتاردىڭ جوقتىعىندا. سوندىقتان ولاردى ازىرلەۋگە جۇمىس بەرۋشىلەر, وقۋ ورىندارى تەگىس قاتىسۋعا ءتيىس. جۋىردا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قۇرىلعانىن ەسكەرسەك, بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابۋى مۇمكىن.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى يندۋستريالىق دامۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تۇرار جولماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ادام رەسۋرستارىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى پاندەميا كەزىندە ەرەكشە بايقالعان.
– ءبىز بىلىكتى كادرلاردىڭ جەكەلەگەن كاسىپورىنداردىڭ عانا ەمەس, تۇتاس مەملەكەت تابىسىنىڭ كەپىلى ەكەنىن انىق تۇسىنگەندەي بولدىق. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى 20 جىلدا ادامداردىڭ كوبى ەكونوميست, قارجىگەر, زاڭگەر سەكىلدى ءداستۇرلى ماماندىقتاردى تاڭدادى. سونىڭ سالدارىنان قۇزىرەتتى تەحنيكالىق كادرلاردىڭ تاپشىلىعى پايدا بولدى. سول سەبەپتى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ كوبى شەتەلدەن تەحنيكالىق مامانداردى ىزدەۋگە ءماجبۇر, – دەيدى ت.جولماعامبەتوۆ.
اتالعان پروبلەمانى شەشۋ ماقساتىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى كاسىپورىنداردىڭ ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق پەرسونالىنىڭ شامامەن 1 مىڭ وكىلىن وقىتۋ جانە تاعىلىمدامادان وتكىزۋ جونىندەگى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ازىرلەدى. بۇعان جۇمسالاتىن شىعىننىڭ 80 پايىزىن مەملەكەت كوتەرەدى دە, قالعان 20 پايىزى كاسىپورىنداردىڭ ەسەبىنەن وتەلمەك.
ت.جولماعامبەتوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, سالادا تاعى ءبىر جۇيەلىك ماسەلە بار.
– جاستاردىڭ كوبى ورتا تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بارعىسى كەلمەيدى. ال كاسىپورىنداردا ولارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى. سوندىقتان مەملەكەت بيزنەسپەن بىرلەسىپ, جاستاردى تارتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ شارالارىن ازىرلەۋى قاجەت. سوندا جاستار جۇمىسسىزدىعى, سونداي-اق كاسىپورىندارداعى كادرلار تاپشىلىعى ماسەلەسى شەشىلەدى, – دەيدى يندۋستريالىق دامۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
جۋىردا ەلوردادا وتكەن Astana Mining & Metallurgy حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كونگرەسىنە قاتىسقان ماسكەۋدەگى «ميسيس» ۇلتتىق زەرتتەۋ تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى الەكساندر مياسكوۆ سالاعا كادر دايارلاۋ ىسىندەگى سىن-قاتەرلەردى اتاپ كورسەتتى.
– جاستار تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالاسىن تاڭداعىسى كەلمەيدى. دەمەك, بۇل ماماندىقتىڭ جاستار اراسىنداعى بەدەلى تومەن. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, قازىر ءداستۇرلى سالالاردا ترانسفورماتسيا ءجۇرىپ جاتىر. بۇعان تسيفرلاندىرۋ جانە باسقا دا وزگەرىستەر جاتادى. ۇشىنشىدەن, سالالىق ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ازايۋدا. بۇل تۇتاس الەمدى شارپىپ وتىرعان ءۇردىس. تورتىنشىدەن, الەمدەگى تاۋ-كەن مەتاللۋرگياعا قاتىستى عىلىم ناشارلاپ كەتتى. بەسىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋ فورماتى وزگەرۋدە جانە ەڭبەك نارىعىندا دا وزگەرىس كوپ, – دەيدى ا.مياسكوۆ.
ونىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, قازىر دەموگرافيالىق سىن-تەگەۋرىندەرگە بايلانىستى ءوندىرۋ مەن ءوندىرىستىڭ ءوسۋى, شيكىزاتتىق جانە ونەركاسىپتىك ايماقتاردىڭ وقشاۋلانۋى, ءوندىرۋ تەحنولوگيالارى مەن تۇتىنۋ تەحنولوگيالارىنىڭ وزگەرۋى, بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ, روبوتتاردى, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلى تەڭسىزدىكتەردى پايدالانۋ, جۇمىسكەرلەردىڭ قىسقارۋى مەن ترانسفورماتسياسى, ءوندىرىستىڭ تەرەڭ ەكولوگيزاتسياسى جاھاندىق ترەندكە اينالىپ وتىر.
– بولاشاقتا جوعارى ەڭبەكاقى تولەنەتىن 30 كاسىپتىڭ ىشىنە ينجەنەر-مەحانيكتەردى, حيميك-ينجەنەرلەردى, تاۋ-كەن جانە گەولوگيالىق ينجەنەرلەردى, ەكولوگ-ينجەنەرلەردى قوسار ەدىم. اسا قاجەتتى ماماندىقتارعا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, بارلىق سۇرانىس جۇمىسشىنىڭ كاسىبىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەتتەر قاجەت پە, ولار ونەركاسىپتىڭ سۇرانىسى بويىنشا قانشا تاۋ-كەن ينجەنەرىن دايىنداي الادى دەگەن سۇراق تۋىندايدى. بىلىكتىلىككە قاتىستى ماسەلە الەم بويىنشا تىم تەرەڭدەپ كەتتى. ماسەلە مىنادا. ينجەنەرلىك ماماندىقتى مەڭگەرگەندەر جۇمىسشى ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ىستەي بەرەدى. ويتكەنى وندا ۇسىنىستار كوپ. ال جۇمىس بەرۋشى جوعارى ءبىلىمى بار تاۋ-كەن ينجەنەرىن تاڭدايدى. ەكەۋىنىڭ جالاقىسىندا ۇلكەن ايىرماشىلىق بار, – دەيدى ا.مياسكوۆ.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەڭبەك نارىعىندا جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر ءۇشىنشى قىزمەتكەردىڭ قۇزىرەتى تىم ارتىق نە ولار ورىندايتىن قىزمەت ءۇشىن جەتكىلىكسىز. سونىڭ سالدارىنان بىلىكتىلىككە قاتىستى ماسەلە قالىپتاسادى. بۇل جاعداي جۇمىس بەرۋشىلەرگە اسەر ەتەدى. اسىرەسە پاندەميا كەزىندە قاتتى بايقالدى. ماسەلەن, جاھاندىق ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ 85 پايىزى تومەن جانە ورتاشا بىلىكتى قىزمەتكەرلەردەن تۇرادى. اۆتوماتتاندىرۋ مەن تسيفرلاندىرۋعا بايلانىستى 2030 جىلعا قاراي كاسىپتەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى وزگەرەدى. مىندەتتەردىڭ 14 پايىزى قازىردىڭ وزىندە اۆتوماتتاندىرىلۋى مۇمكىن. ال 2025 جىلعا قاراي قىزمەتتىڭ جاڭا تۇرلەرىنىڭ ۇلەسى 27 پايىزدى قۇراماق. بۇل رەتتە تەحنيكالىق داعدىلار 3-5 جىل ىشىندە ەسكىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ 45 پايىزى تالاپ ەتىلەتىن بىلىكتىلىگى بار قىزمەتكەرلەردى ىزدەستىرۋدە قيىندىقتارعا تاپ بولادى دەگەن بولجام بار.
تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعى اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باقىت ماناسباەۆانىڭ ايتۋىنشا, كادرلىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار ءجۇرىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن, قاۋىمداستىق ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بوس جۇمىس ورىندارىنا ارنالعان ونلاين-جارمەڭكەلەر وتكىزۋدى قولعا الماق.
– وسى جىلدىڭ 27-29 ماۋسىمىندا مينيسترلىككە قاراستى ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى بازاسىندا العاشقى رەسپۋبليكالىق بوس جۇمىس ورىندارىنا ارنالعان ونلاين جارمەڭكە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وندا ERG, Kaz Minerals, «التىنالماس», «پوليمەتالل», «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ», KSP Steel سياقتى قالا قۇراۋشى ءىرى كاسىپورىندار ءوز قىزمەتىن تانىستىرىپ, ەڭبەك جاعدايلارى مەن بوس جۇمىس ورىندارىنا قاتىستى اقپارات بەرەدى. ول جەردە ZOOM ارقىلى ونلاين-سۇحباتقا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بار. جارمەڭكە قاتىسۋشىلارى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىندا نەمەسە مەنشىكتى HR-پلاتفورمالارىندا ورنالاستىرىلعان بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ سىلتەمەلەرى قولجەتىمدى بولادى, – دەيدى ب.ماناسباەۆا.