جاس كاسىپكەر سەرعالي باۋبەكوۆ جايلى وسىعان دەيىن دە ءجيى ەستيتىنبىز. ول جەتەكشىلىك ەتەتىن «باۋبەكوۆ سەرعالي» جشس-ءى الماتىداعى مەملەكەتتىك رامىزدەر – تۋ مەن ەلتاڭبانى دايىندايتىن ءۇش كومپانيانىڭ ءبىرى. ماسەلەنى س.باۋبەكوۆتىڭ سوزىمەن ناقتىلاساق, الماتىدا بىرنەشە مەملەكەتتىك ۇيىمداردا ولار دايىنداعان ەلتاڭبا مەن تۋ قازاقستاننىڭ ءار ايماعىندا, الماتىدا جۇزدەگەن مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە قولدانىلادى.
ونىڭ ىشىندە ءىرى مەملەكەتتىك ستراتەگيالىق عيماراتتار دا جەتەرلىك. وسىعان دەيىن رەسمي جيىنداردا كەزدەسىپ جۇرگەن كاسىپكەرمەن بۇل جولعى اڭگىمە باسقاشا سيپاتتا بولدى. 2015 جىلدان بەرى مەملەكەتتىك پورتالعا تىركەلىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ كەلگەن, بار بولعانى 4 جۇمىسشىسى, 4 تىگىن ماشيناسى بار شاعىن كومپانيا قاڭتار ايىنان بەرى تاپسىرىسقا قولى جەتپەي, قايراڭدا قاڭتارىلىپ قالعانداي كۇي كەشىپ كەلەدى.
س.باۋبەكوۆ ايتىپ وتكەندەي, جۇمىستىڭ توقتاپ قالۋىنا بيىلعى ناۋرىزدا «اتامەكەن» ۇكپ تاراپىنان يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتىڭ پايدا بولۋى اسەر ەتكەن سياقتى. بۇل قۇجاتتىڭ تالابى دا تىم سالماقتى. العاشقى تالاپ – مەملەكەتتىك رامىزدەردى دايىندايتىن مەكەمەنىڭ قىزمەت ءوتىلى ءۇش جىلدان كەم بولماۋى كەرەك. ىشكى نارىقتا جەتى جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كومپانيا بۇل تالاپقا ساي. ال ەكىنشىسى, «عيماراتتىڭ اۋماعى 150 شارشى مەتردەن كەم ەمەس, 20 تىگىنشىسى جانە 20 تىگىن ماشيناسى بولۋى قاجەت» دەگەن شارت. ءدال وسى شارت قول استىندا 4 تىگىن ماشيناسى, 4 تىگىنشىسى بار «باۋبەكوۆ سەرعالي» جشس-نە سەرتيفيكاتقا قول جەتكىزەتىن مۇمكىندىكتى شەكتەپ, مەملەكەتتىك پورتالدىڭ تىزىمىنە ىلىنبەي قالۋىنا سەبەپ بولدى.
«7 جىل بويى 4 تىگىنشى جانە 150 شارشى مەتردەن از اۋماقتا جۇمىس ىستەپ كەلدىك. ءبىز دايىنداعان ونىمدەرگە ەشقانداي سىن ايتىلعان جوق. ءاربىر جارتى جىل سايىن ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتى بارلىق تالاپتارعا ساي جۇمىس ىستەپ جاتقانىمىزدى كۋالاندىرىپ كەلگەن.
«مەملەكەتتىك ەلتاڭبا ءبىز جۇمىس ىستەي باستاعان جەتى جىلدىڭ ىشىندە كورەر كوزگە قاتتى بايقالا قويماسا دا 3 رەت وزگەردى. كەيبىر يىرىمدەرى ارلەندى. ۇشىنشىسىندە ەلتاڭباداعى جازۋ لاتىن قارپىنە وزگەرتىلدى. ال تۋدا وزگەرىس بولعان جوق. ءبىز تالاپتاردىڭ بارىنە بەيىمدەلدىك», دەيدى كاسىپكەر.
ودان كەيىن ول ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن بىلمەك بولىپ, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى «اتامەكەن» ۇكپ-عا حات جازىلدى, ونلاين جۇيەسىندە دە, zoom جەلىسىندە دە بەينەبايلانىسقا شىقتى. بىراق ناتيجەسىز بولدى.
كاسىپكەر س.باۋبەكوۆ ايتىپ وتكەندەي, ناق وسى تۇستا كاسىپكەرلەرگە قويىلعان تالاپ, ءتىپتى قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگىنەن جوعارى. مىسالى ست-kz ءبىرىنشى يندۋستريالىق تالابى بويىنشا ءونىم قۇرامىندا قازاقستاندىق ۇلەستىڭ كوبىرەك بولۋىنا باسىمدىق بەرىلەدى. ال تۋ نەمەسە ەلتاڭبا قۇرامىندا پايدالانىلاتىن ءونىمنىڭ قۇرامىندا ەلىمىزدە شىعارىلاتىندارى از. كوپشىلىگى – يمپورت. وسى تۇستا ساراپشى مەملەكەتتىك تاپسىرىس پورتالىنان وتكەن باسەكەلەس-ارىپتەستەرى تۋرالى تىلگە تيەك ەتتى. مىسالى, جەزقازعان قالاسىنداعى مەملەكەتتىك رامىزدەر دايىنداۋعا سەرتيفيكات العان كومپانيالاردا تۋ مەن ەلتاڭبا عانا ەمەس, كيىم تىگىلەدى. ال الماتىدا جولى بولعان ءبىر كومپانيا جۇمىسىن 2019 جىلى باستاعان.
«قازاقستاندا مەملەكەتتىك رامىزدەردى شىعاراتىن جۇزدەگەن كومپانيانىڭ قايسىسىنىڭ پورتالدان وتكەنىن بىلمەيمىن. بىراق سەرتيفيكاتتىڭ تالابىنان كەيىن ولاردىڭ قاتارىنىڭ ازايىپ قالاتىنىنا كۇماندانبايمىن. سەرتيفيكاتتى قاتاڭداتۋ تالابى نارىقتان ءبىز ءتارىزدى از قۇرامدا جۇمىسىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقان ۇساق كومپانيالاردى ىعىستىرىپ, مونوپولياعا جول اشا ما دەپ قورقامىن. سەبەبى جەتى جىلدان بەرى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا سىن ايتىلعان جوق. بار ءمىنىمىز – از قۇرامدا بولسا دا ساپالى ءونىم شىعارىپ كەلگەنىمىز. ۇلكەيىپ, ءوسىپ, ماماندارىمىزدى دا, تىگىن ماشيناسىن دا, شارشى اۋماعىمىزدى دا كوبەيتۋ جوسپاردا بار. بىراق سوڭعى ساتتە جۇمىس ساپاسى ەمەس, شارشى مەتردىڭ, جۇمىسشىلاردىڭ ازدىعى جولدى كەسىپ تۇر. ماسەلە جاقىندا وڭ شەشىمىن تاپپاسا, الداعى بىرەر ايدا ءوزىمىزدى بانكروت دەپ جاريالاۋعا تۋرا كەلەدى», دەيدى كاسىپكەر.
سودان كەيىن كاسىپكەر ايتقان ەكىنشى ماسەلە – يندۋستريالىق تالاپ جىل سايىن قاتاڭدانا بەرەتىندىگى. باسقاشا ايتقاندا شىعارىلاتىن ءونىم قۇرامىندا قازاقستاندىق ونىمگە باسىمدىق بەرىلمەك. مىسالى, بيىل ءونىم قۇرامىنىڭ 40 پايىزى ءبىزدىڭ ءونىم بولسا, كەلەر جىلى بۇل كورسەتكىش 60 پايىز بولۋى مۇمكىن.
«بىرەر جىلدا مەملەكەتتىك رامىزدەردى دايىنداۋدا تەحنولوگيالىق تىزبەك جۇيەسى ۇيىمداستىرىلسا, قۇبا-قۇپ. بىراق بىزدە مۇنداي ءۇردىس تاجىريبەدە بولماعان. مىسالى, تۋدىڭ دا, ەلتاڭبانىڭ دا قۇرامىندا يمپورت كوپ. ءوزىمىزدىڭ ءونىم مول بولۋى ءۇشىن وتاندىق ونەركاسىپ دامۋى كەرەك. بىزدە بۇل ماسەلە كەنجەلەپ دامىپ كەلە جاتىر. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپپاسا, كۇندەردىڭ كۇنىندە تۋىمىز بەن ەلتاڭبامىزدى دايىنداۋعا كورشى ەلدەرگە, مىسالى قحر-عا تاپسىرىس بەرۋىمىز ابدەن مۇمكىن. بۇل جاعداي ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە سىن. ىشكى نارىقتا مەملەكەتتىك رامىزدەردى شىعارۋعا ماماندانعان شاعىن كومپانيالاردىڭ وسۋىنە, كوبەيۋىنە مەملەكەت مۇددەلى بولۋعا ءتيىس», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى س.باۋبەكوۆ.
وسى رەتتە الماتى قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ايتۋار قوشمامبەتوۆكە حابارلاسىپ, ونىڭ بۇل ماسەلەدەن مۇلدەم حابارسىز ەكەنىن بىلدىك. ال س.باۋبەكوۆ بولسا, الماتىداعى كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارلارى بۇل جاعدايدان حاباردار ەكەنىن, ولار جىر بولعان سەرتيفيكات تالابىن جەڭىلدەتۋ وزدەرىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتپايتىنىن, جوعارى جاقتا شەشىلەتىنىن ايتقانىن جەتكىزدى.
الماتى