ومىردەن وتكەن ادام تۋرالى, اسىرەسە تۋعان ىنىمدەي بولىپ كەتكەن قۋانىش الپىسبەكوۆ تۋرالى وتكەن شاقپەن جازۋ وڭاي دۇنيە ەمەس. قۋانىشپەن وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى تسەلينوگرادقا ىسساپارمەن كەلگەندە تانىسقانمىن. كەزدەسكەن سايىن ءوزى وسكەن, قانات قاققان قاسيەتتى ولكەنىڭ ارعى-بەرگى تاريحى جونىندە كوسىلە سويلەيدى. ارا-اراسىندا بۇگىنگى زامان اعىمىنا جانە اقپارات قۇرالدارىندا ايتىلىپ, جازىلىپ جاتقان وي-پىكىرلەرگە ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ وتىرادى.
قۋانىش ءومىر سۇرگەن تولقىن ەرەكشە ۋاقىتتا ءومىر كەشتى. ولارعا سوعىستان سوڭعى اۋىر جىلداردىڭ تاۋقىمەتىن, تىڭ يگەرۋدىڭ الاساپىران جىلدارىن يىقتارىمەن كوتەرۋگە تۋرا كەلدى. بۇل ۇرپاق وكىلدەرى الپىسىنشى جىلداردىڭ جىلىمىعىن دا, توقىراۋ كەزەڭى اتانعان جەتپىسىنشى جىلداردى دا, كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەۋى قارساڭىنداعى سەكسەنىنشى جىلدارعى قايتا قۇرۋدى دا كوزبەن كورىپ, كوڭىلمەن سەزىندى. بۇدان سوڭ دا بۇل تولقىن جاڭا ەگەمەن قازاقستاندى قالىپتاستىرۋعا دا تىكەلەي اتسالىستى. اتالعان داۋىرلەردەگى وقيعالار ءتىپتى بىرنەشە ۇرپاقتىڭ عۇمىرلارىنا جەتەتىن بولسا دا, سايىپ كەلگەندە, بۇلاردىڭ پەشەنەسىنە مولىنان ءتيدى. اتالارىمىزدىڭ: «ۇستارانىڭ جۇزىندەي, سان قۇبىلعان دۇنيە-اي!» دەپ انگە قوساتىنى وسىدان شىعار. وسىنداي تولاسسىز ءومىر مەن سانقيلى وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا قۋانىش پەن ونىڭ زامانداستارىنىڭ بولۋى سول كەزەڭنىڭ زاڭدى قۇبىلىسى.
1962 جىلى قۋانىش اقمولاداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرىسىمەن ءنوۆوسىبىردىڭ تەمىرجول ترانسپورتى ينجەنەرلەرى ينستيتۋتىنا ءتۇستى. ينستيتۋتتى بىتىرىسىمەن قۋانىش الپىسبەكوۆ تسەلينوگرادتىڭ قاقپاسى رەتىندە سانالاتىن ەسىل ستانساسىنا جولداما الدى. 24 جاستاعى جاس مامان قىسقا ۋاقىتتا ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى جۇمىس اتقارىپ, ۇقىپتىلىعىمەن كوپشىلىك نازارىنا ىلىكتى. جاس ماماننىڭ ىسكەرلىگىن بايقاعان تىڭ تەمىرجولىنىڭ باسشىلىعى قۋانىش الپىسبەكوۆتى ەرەيمەن-
تاۋ ستانساسىنىڭ باستىعى قىزمەتىنە تاعايىندادى. جۇمىس جاۋاپتى ءارى قيىن بولسا دا, ول وزىنە ارتىلعان سەنىمگە قاناتتانىپ, قىزمەتىن ەش شارشاۋسىز, دەمالىسسىز تاۋلىك بويىنا دەرلىك اتقارۋعا تۋرا كەلدى. قۋانىش ءدال وسى جەردە ناعىز ەڭبەكتىڭ قادىرىن ءبىلىپ, ءار كەزدە دە جيناقى جانە جاۋاپتى بولۋعا داعدىلاندى. جاستىقتىڭ قۋانىش ءۇشىن تەمىرجولدا عانا ءومىر قايناپ جاتقانداي جانە ودان تىس جەرلەردەن ءوزىن ءتىپتى ەلەستەتە المايتىنداي كورىنەتىن.
دەگەنمەن, تاعدىر تىرشىلىگى ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەتىنى زاڭدى ءۇردىس قوي. بىردە اياق استىنان ەرەيمەنتاۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى زيكەن رامازانوۆ قۋانىشتى وزىنە شاقىرىپ الىپ, وعان اۋداندىق كومسومول كوميتەتىن باسقارۋدى ۇسىندى. قۋانىش قانشا تىرىسىپ, ۇسىنىستان باس تارتقانىمەن بەدەلى بۇكىل وبلىسقا ءجۇرىپ تۇرعان, سوزگە شەشەن رامازانوۆتىڭ دالەلدى پىكىرلەرىن تالقىلاۋدىڭ قاجەت ەمەستىگىن قۋانىش وسى ارادا بىردەن ءتۇسىندى. ءسويتىپ, قۋانىشتىڭ ءومىرى كۇرت وزگەرىسكە ۇشىرادى. ارادا شامالى ۋاقىت وتكەن سوڭ ق.الپىسبەكوۆتى تسەلينوگراد وبلىستىق كومسومول ۇيىمىنا جەتەكشىلىك ەتۋگە شاقىردى.
وبلىستىق كومسومول كوميتەتىن باسقارا ءجۇرىپ, قۋانىش اۋداندار مەن باستاۋىش ۇيىمدارى باسشىلارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتتى جانە سول ۇيىمدارعا جەتەكشىلىك ەتەتىن جاستاردى سول جەرلەردەگى جاستاردان تاڭدادى. ول قاي ورتادا بولسا دا سول جەردى كوركەيتىپ ءجۇردى. جاساندى قىلىققا بارعان جوق, جاقىنىن تانىماي قالۋ مىنەزىنە ۇشىرامادى, ەڭ باستىسى قاراپايىم ادامدارمەن ارالاس-قۇرالاس بولۋدى ۇناتتى.
قيىندىعى مەن قىزىعىنا ابدەن داعدىلانعان قۋانىشتىڭ كومسومولداعى جۇمىسى 1978 جىلى اياقتالدى. وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ باسشىلىعى بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن قۋانىش الپىسبەكوۆتى كوكپ ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنا وقۋعا جىبەرۋدى ءجون كوردى. بۇل اكادەميانى بىتىرگەندەر بىردەن ءار رەسپۋبليكانىڭ ورتالىق پارتيا كوميتەتتەرىنە لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىندالاتىنى نەمەسە رەزەرۆكە قويىلاتىنى بەلگىلى. الايدا قۋانىشتىڭ اكادەميانى بىتىرۋىنە جارتى جىل قالعاندا تسەلينوگراد وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ن.موروزوۆ الپىسبەكوۆتى وقۋىنان شاقىرتىپ الىپ, قالاداعى سوۆەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىلىعىنا تاعايىندادى. كەيىننەن ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان قۋانىش قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنا بارىپ مەملەكەتتىك ەمتيحاندارىن تابىستى تاپسىرىپ, قىزىل ديپلومعا يە بولدى.
قاي سالانى الىپ قاراساڭ دا, قۋانىش ماحمۇت ۇلى قىزمەت ەتكەن سارا جول مەن مۇندالاپ جاتقانى. قىسقاشا قايىراتىن بولساق, ول مىناداي: وبلىس ورتالىعىنداعى سوۆەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتى جەتەكشىلىگىنەن كەيىن تسەلينوگراد قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ينسپەكتورى, قوستاناي وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, كوكپ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى ينسپەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى جانە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى. قاي جەردە قىزمەت اتقارسا دا قۋانىش ماحمۇت ۇلى ءوزىن بىلىكتى مامان, تاجىريبەلى جەتەكشى جانە جاستارعا قامقورشى ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى.
بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق قۋ تىرشىلىكتە, مىنا جارىق دۇنيەدە كىمدى جوعالتپادىق؟! دەي تۇرساق تا, سولاردىڭ اراسىندا كوزدەن كەتكەنىمەن, كوڭىلدەن كەتپەيتىنى بار. دوس-جاراندارىنىڭ جۇرەگىنە وشپەستەي ءىز قالدىرىپ, جادىندا جاتتالىپ قالاتىن ىزگى جانداردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىن ەسكە ءتۇسىرىپ, ساعىنباي تۇرا المايسىڭ, ىزدەيسىڭ, ەلەڭدەيسىڭ. تابيعاتى اسا تازا, جاراتىلىسىندا تەكتىلىك بار, رۋحاني-ادامگەرشىلىك قاسيەتى مول, كىسىلىگى كەڭ سونداي جانداردىڭ ءبىرى – قۋانىش ماحمۇت ۇلى ەدى.
قۋانىش تاعىلىمدى ءومىر ءسۇردى. ول بويىنداعى بارلىق ءبىلىمى مەن دارىندى قابىلەتىن ومىردەن تاڭداپ العان ماماندىعى ارقىلى قوعامنىڭ دامۋىنا باعىتتادى. قۋانىشتىڭ اسىل ادامگەرشىلىك بەينەسى, دوس-تۋىسقا دەگەن ادال قارىم-قاتىناسى, اسىرەسە سۇيىكتى نەمەرەسى ەلنۇرعا دەگەن ماحابباتى, ونى بىلەتىندەردىڭ جۇرەگىندە ماڭگى ساقتالاتىنىنا ەشبىر كۇمان جوق.
مەيرام بايعازين,
قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
نۇر-سۇلتان