مالىك باتىر

باتىرىم – مالىك بەرەنىم, جۇيرىگىم, وزعان ورەنىم. حالقى سۇيگەن قالاۋلىم, جىرىمدى ساعان توگەمىن.

جامبىل.

ۇلى وتان سوعىسىنىڭ قاھارلى كۇندەرى مالىك عابدۋللين اسا جاۋاپتى, مايدان تاعدىرىن شەشەتىن وپەراتسيالارعا باس­شىلىق جاسادى. سونداي ءبىر اۋىر تاپسىر­ما 1941 جىلى رۋزا وزەنىنەن نەمىستەردى موسكۆاعا وتكىزبەۋ ەدى. سول جولى ۆزۆود اۆتوماتشىلارى كورشى روتامەن بىرگە جاۋدىڭ شابۋىلىن تويتارۋ بارىسىندا قاپتاعان فاشيست قولىنىڭ قورشاۋىندا قالادى. مالىكتىڭ العىر اقىلى, جاۋىن­گەر­لەردىڭ ىنتىماق-بىرلىگى ارقاسىندا ولار بۇل تىعىرىقتان شىعا ءبىلدى. ورمان ىشىندە اداسىپ قالعان سولدات توپتارىمەن بىرىگىپ, فاشيستەردىڭ مول قارۋ جاراعىن, ياعني 12 ستانوكتى پۋلەمەت, 20 قول پۋلەمەتىن قولعا تۇسىرەدى. ءارى 27 فا­شيست تۇتقىنى بار, 16 جارالى جاۋىن­گەرىن كەزەكتەسە كوتەرە ءجۇرىپ اۋپىرىممەن ديۆي­زياسىنا قوسىلادى. مالىكتىڭ جاۋجۇرەك باتىرلىعى جونىندە وچەرك جازعان بوريس پولەۆوي تەمىر وزەك جاۋىنگەرلەرىن كوزى­مەن كورىپ, تاڭعاجايىپ ەرلىكتەرىنە ەلجى­رە­گەن ديۆيزيا كومانديرى, گەنەرال-مايور ي.ۆ.پانفيلوۆتىڭ تولعا­نىسىن بىلايشا سۋرەتتەيدى. “...ءوزىنىڭ كورگىسى كەلدى. سۇڭعاق بويلى, تالدىرماش جاستى پانفيلوۆ ۇزاق اينالدىرىپ قارا­دى. شىنىن ايتقاندا, مالىكتىڭ دەنەسىنە سوعىستىڭ اسكەري كيىمى ءالى قونا دا قويما­عان كەزى ەدى. “– ءما, ساعان عىلىم ادامى! جارايسىڭ! جامان سولدات بولماس­سىڭ” – دەدى ول مالىككە جارىقشاقتى داۋىسىمەن. ءسويتتى دە, مالىكتى وزىنە قاراي تارتىپ الىپ, كادۋىلگى ورىس حالقىنىڭ ادەتىنشە, بەتىنەن ءۇش رەت ءسۇيدى. بۇلاردىڭ قاسىندا جاقىن تۇرعان ادامدار, كوپ ەزۋ تارتپاي­تىن, سالقىن ءجۇزدى اتاقتى گەنەرالدىڭ سىر بەرمەيتىن جۇزىندە اكەلىك قۋانىشتىڭ لاپ بەرگەنىن بايقاسىپ قالىستى”, – دەيدى ول. ەتىگىمەن سۋ كەشتىرىپ, قاندى كوبىك جالات­قان قاتىگەز كۇندەر ءوز باتىرىن وسىلاي تۋدىردى. باتىر مالىك “وزىنە قانشا قاتال بولسا, قاراۋىنداعى ادامداردى دا سونشا جيناقى, ءارى ءامىردى بۇلجىتپاي ورىنداي­تىن حالدە ۇستادى”. ەندى بىردە شيرياەۆو سەلوسىنىڭ تۇسىندا مالىكتىڭ 13 ادامنان تۇراتىن اتقىشتار ۆزۆودى فاشيستەردىڭ مۇزداي قارۋلانعان ءبىر باتالونعا جۋىق اسكەرىن توقتاتۋعا جارلىق الدى. 5 تانكىسىن بەتتەرىنە ۇستاعان جاۋدىڭ قالىڭ اسكەرى لاپ قويادى. ەكى تانكىسى جانىپ, قىرۋار اسكەرىن شىعىنداپ, “تەمىر بەكىنىستەن” بەتتەرى قايتىپ, وق نوسەرىن اياماي توككەن جەندەتتەر كەرى شەگىنەدى. ولار كەڭەس اۆتوماتشىلارىن تۇگەل جويدىق دەپ ويلايدى. روتا ولاردان حابار-وشارىن ۇزەدى. توپىراقتىڭ استىندا قالىپ, بىرەر ادامىنان ايىرىلعان اتقىشتار ۆزۆودى ايلالى دا باتىر ساياسي جەتەكشىسىنىڭ باستاۋىمەن فاشيستەردىڭ تىلىن قاپىسىن تاۋىپ اينالىپ وتەدى. ءوزىنىڭ مۇددەسىن ويلامايتىن, اقىل-پاراسات, سابىرلىق, ادىلدىك, شىدامدىلىق, قايسارلىق بويىنا بەرىك ۇيالاعان مالىك سوعىستا جاۋدى قىرۋدىڭ, ونان ايلاسىن اسىرۋدىڭ ءادىسىن از ۋاقىتتا شەبەر مەڭگەرىپ, جاۋىنگەر­لەرىن دە فاشيستەرمەن شايقاسقا جول­بارىس­تاي تايسالماي ۇمتىلۋعا باۋلۋدى ءوزىنىڭ باستى پارىزى ساناعان. بۇل جولى دا ۆزۆودتىڭ بىرلىگى مەن قاتال ءتارتىبى ارقاسىندا فاشيستەردىڭ تەمىر شەڭگەلىنەن قىلشىعى قۇلاماي قاتارى كوبەيىپ, ءتىپتى الىپ دەنەلى كوۆالەنكو دوسى تاۋىپ العان 4 جاسار “ۆزۆود بالاسى” – ۆوۆانى ەرتىپ روتاسىمەن تاعى دا قاۋىشۋدىڭ ءساتى ءتۇس­كەندە مۇنداعىلاردىڭ ءتىلى بايلانىپ قالا جازدايدى. ويتكەنى, 13 اۆتوماتشى­سى­نان ۇشتى-كۇيلى ايىرىلعان روتا كومانديرى, كىشى لەيتەنانت انيكين, ساياسي جەتەكشى جەتپىسباەۆ پولك كومانديرى كاپروۆ پەن ساياسي جەتەكشى مۇحامەدياروۆتىڭ اتىنا: “سىزدەرگە بۇگىن 16 قاراشا كۇنى (1941 جىل) تاڭەرتەڭنەن بەرى شيرياەۆو سەلوسى ما­ڭىندا نەمىستەر ءبىزدىڭ قورعانىس شەبىمىزگە ءبىر باتالون جاياۋ اسكەرى مەن ولارعا قوسىلعان بەس تانكى بار كۇشپەن شابۋىلعا شىققانىن حابارلايمىز. كەسكىلەسكەن ۇرىستا ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر تەمىردەي بەرىكتىك, شىن مانىندەگى باتىرلىق ۇلگىسىن كورسەتتى. اسىرەسە, ساياسي جەتەكشى عابدۋل­لين­نىڭ اۆتوماتشىلارى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. نەمىستىڭ 2 تانكىسىن قيراتىپ, 150 جاۋ سولداتىن قۇرتقان اۆتوماتشىلار قورشاۋعا ءتۇستى دە, تۇگەلدەي قازا تاپتى”, – دەپ جەدەل حات جولداپتى. مىنە, “اللا سۇيمەك, ار سۇيمەك, ادام سۇيمەك” ء(شا­كارىم) نيەتتەرى اجالدان قاققان ارىستان ءبىتىمدى اۆتوماتشىلار دوستارىنىڭ كوزىن “اتىزداي قىلىپ” “و دۇنيەدەن” ورالادى... مالىك, 1943 جىلدىڭ قاڭتارىندا جوعار­عى اسكەري باسشىلىقتىڭ شەشىمى­مەن 1075-پولكتىڭ كوميسسارلىعىنا تاعايىن­دالعانشا رىبۋشكين, شيرياۆو, ستارايا رۋسسو جەرىندە, بورودينو دەرەۆنيالارى, حولم قالاسى ماڭىندا, نوۆوسۆينۋحوۆو سەلوسى ءۇشىن بولعان جان الىپ, جان بەرىس­كەن الاپات سوعىستاردىڭ جۋان ورتاسىندا ايقاسىپ, اۆتوماتشىلارىمەن بىرگە قايتا­لانباس ەرلىك شەجىرەسىن جازادى. ەرلىك جولى اتاۋسىز قالمادى. مالىك عابدۋللين “قىزىل جۇلدىز”, “قىزىل تۋ” وردەندەرىمەن ماراپاتتالادى. 1943 جىلعى 30 قاڭتارداعى كسرو جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ جارلىعىمەن وعان “كەڭەستەر وداعىنىڭ باتىرى” اتاعى بە­رىل­دى. مايداننىڭ ءار قاس-قاعىمى سەرگەك­تىكتى, جيناقىلىقتى, ساقتىقتى, ولىمنەن قورىقپاۋدى, جانقيارلىقتى قاجەتسىنەتىن قاتال تالابىن گەنەرال-مايور پانفيلوۆ, مومىش ۇلى اعاسى, كوماندير شۋت, پول­كوۆنيك كاپروۆ, ماناپ مۋسين, كاپيتان گۋنديلوۆيچ, باتالون ساياسي جەتەكشىسى كلوچكوۆتاردان ۇيرەنە ءجۇرىپ مالىك ءوزى دە “ەرلىك مەكتەبىن” قالىپتاستىردى. مالىك كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتا­عىن العان سوڭ جاۋىنگەر جولداستارى, گۆار­ديا پولكوۆنيگى ب.جەتپىسباەۆ, ا.مۇ­حا­مەدياروۆ, گۆارديا پودپولكوۆنيگى ب.مو­مىش ۇلى, گۆارديا كاپيتانى م.باي­ساروۆ, گۆارديانىڭ اعا لەيتەنانتى ق.ساعىن­دىقوۆتار ونىڭ اتا-اناسى مەن جارىن قۇتتىقتاپ, تومەندەگىدەي حات جولدايدى: “مالىك ءارى باتىر, ءارى جالىندى ءسوز يەسى, ۇيىمداستىرۋشى, تاربيەشى. ول جاۋدان بەتى قايتپاعان, جانىپ تۇرعان وت, التاي­دىڭ اقيىعى تولەگەن توقتاروۆ سياق­تى حالىق باتىرىن تاربيەلەدى. ەل سەنىمىن اقتاۋ دەگەن وسى دا! ەر ەڭبەگى ەش كەتپەيدى, ەل ەرىن باعالادى. مالىككە سوۆەتتەر سويۋزىنىڭ گەرويى دەگەن ارداقتى اتاق بەرىلىپ وتىر. بۇعان سىزدەرمەن بىرگە ءبىز دە قۋانامىز, شىن جۇرەكتەن قۇتتى بولسىن ايتامىز. مالىك سىندى حالىق باتىرىن تاربيەلەپ وسىرگەن اتا-اناعا مىڭ راحمەت!” (“سوتسياليستىك قازاقستان”, 28.03.1943). مالىككە يماندىلىق, كىسىگە قيانات جاساماۋ, بىرەۋدىڭ وبالىنا قالماۋ, ارتىق سويلەپ, سىڭىرگەن ەڭبەگىن ارتىق باعالاماۋ ءتارىزدى ىزگى مىنەزدەر ءتان. ول ەستەلىگىندە: “مەن مايداندا نەمىستەرمەن قولما-قول سوعىسقان اداممىن. كوپتەگەن نەمىستى اتىپ ءولتىردىم. ءبىرازىن قان توبەلەستە باۋىزداپ سالدىم. جاۋدىڭ ونشاقتى تانكىسىن گرا­نات­الارمەن قيراتتىم”, – دەپ جازا­دى. ارينە, ءبىر كەڭەستەر وداعىنىڭ باتى­رى جاۋعا وسىنشا شىعىن اكەلسە, گيتلەردىڭ “جەڭىلىس كورمەگەن” ارمياسىن بىرەر جىل­دا-اق تاس تالقانىن شىعارىپ, تىزە بۇكتى­رەر ەدىك. ول ءوز الدىنا رەسمي بولەك تال­داۋدىڭ تاقىرىبى, ال مالىكتىڭ فاشيس­تەرگە تارتقان سىباعاسى, بىزشە, سۇبەلىلەۋ. ايتالىق, ول باستاعان 13 اۆتوماتشى شيرياەۆو سەلوسىنىڭ ماڭىندا جاۋدىڭ 5 تانكىسى مەن 150 جەندەتىن جوق ەتكەنى تاريحتان ءمالىم. جاۋدى جەرگە قاراتىپ, مىسىن قۇرتقان داۋىلدى جورىقتار ءۇش جىلدىڭ ىشىندە نەشە رەت قايتالانعانىن ەسكە تۇسىرسەڭىز, ء“ورتتىڭ وزىنەن شىققان, اجالدى كوزىمەن كورگەن, جانى دا, ءتانى دە جارالى” (م.الىمباەۆ) مالىكتىڭ قانىنا ارىق سويلەپ, سەمىز شىعۋ دارىعان, قاراپايىم ادام بولعانىن مويىندايسىڭ. ونىڭ يمانجۇزدىلىگى, سوزىنە ءىسى ساي­لىعى باۋىرجان مومىش ۇلىن دا يىتكەن. اناۋ-مىناۋعا ەلپەكتەي قويماي­تىن, ءدىنى قاتتى حالىق باتىرىن ونىڭ بويىنا ەش جاساندىلىق پەن جاماندىق جۋىتپاعان اسىل تەكتى تازالىعى قىزىقتىرادى, ءورىم­دەي جىگىتتىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن العانىنا مەرەيى ۇستەم بوپ: ەل كۇيزەلگەن كەزىندە, ەرلىك ەتكەن باۋىرىم. جاۋ جاعادان العاندا, باتىرلىق ەتكەن باۋىرىم. ەل نامىسىن قۇرمەتتەپ, ەر نامىسىن ارداقتاپ. قۇتتى بولسىن ايتامىن, شىن جۇرەكتەن مالىگىم, – دەپ ەمىرەنىپتى. كوڭىلى اق, جۇرەگى پاك, جانى تازا مالىك عابدۋللين عىلىم ادامى بولعاندىقتان دا شىعار, اتقىشتار ۆزۆودى­نىڭ ساياسي جەتەكشىسى بولىپ ءجۇرىپ, كەڭەس اسكەرىنىڭ سوناۋ بەلورۋسيا, ۋكراينا, كاۆكاز, روسسيانىڭ باتىس وبلىستارىندا فاشيس­تەرگە تابان تىرەپ قارسىلىق كور­سەتە الماي, گيتلەردى جەلىك­تىرىپ, كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ استا­ناسى موسكۆاعا ولاردىڭ كەۋ­دەسىن تاكاپپار ۇستاپ, جەتىپ قالعانى قاتتى ويلان­دىرادى. سويتسە, بۇل وتانىن سۇيەتىن, ءوز ەرلىك تاريحىنان حابارى بار جاندى ازاپتاپ جۇرگەن جەبىر سۇراق ەكەنىن مالىك 316 ات­قىشتار ديۆيزياسى ەكىنشى باتالونىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى ۆاسيلي كلوچكوۆپەن سۇحبات­تاسۋ ۇستىندە سەزىنەدى. “روتاما, – دەيدى ول مالىككە, – تاعى دا ءبىر ۇلكەن جاۋاپتى جۇمىس جۇك­تەلىپ وتىر. مىنا دۋبوسەكوۆو رازەزىن قورعاۋ, وسى ارادان جاۋدى وتكىزبەۋ مىندەتىن ال­دىق”. بەكزات بولمىس, كىسىلىك قاسيەت, باتىرلىق مىنەز بىتكەن نامىستى ەر, مول پىشىلگەن كەڭ كىسى ۆاسيلي ءوز ارىپتەسىنەن ال­دىعا قويعان مىندەتىن جاسىر­ماي, كوكىرەگىندە قوردا­لانعان, بىراق جاۋابىن تاپپاي, شيە­لەنىسىپ كەلە جاتقان, ىزا-كەككە سۋارىلعان ساۋالعا ميى شاعىلىپ جۇرگەنىن ىممەن جەتكىزەدى. قىز­با مىنەزدى جاس پوليترۋگ: “ۆاسيا, بۇل سۇراۋ­دى جالعىز سەن ەمەس, ءبارى­مىز دە قويامىز. تەگىندە, بىزدە تابان تىرەسە سوعى­سۋ­دان گورى, ۇرەي باسىم عوي دەيمىن. تابان تىرەسە, جاۋ­دى سوققىعا جىعا سوعىسساق, بۇل كۇيگە تۇسپەگەن دە بولار ەدىك”, – دەيدى جاستىق­قا ءتان اشىقتىقپەن. ال, ءوز كەزە­گىندە ۆاسيا: “دۇرىس ايتاسىڭ. ءبىز تابان ءتى­رە­سە سو­عى­سا الماي ءجۇرمىز. وسى ارادا جاۋمەن تابان تىرەسە سوعىسۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتسەم دەيمىن. بۇل ويىمدى جىگىت­تەرى­مە دە ايتتىم. بۇدان ءارى شەگىنەر جايىم جوق, نە ولەمىن, نە جەڭەمىن! سەرتىم وسى!” دەپ ورنىنان ۇشىپ تۇرادى. (م.عابدۋل­لين. مەنىڭ مايدانداس دوستارىم. “جازۋشى”, 1985). مالىك ۆ.كلوچكوۆتىڭ تۇلا بويىنان قايسارلىق پەن تەكتىلىكتىڭ لەبى ەسەتىن مىنەز­دى تانىعاندا ريزا بولعانى سونداي: ء“يا, انتىم دا, سەرتىم دە وسى! مەن دە, سەن دە, باسقالار دا وسىلاي سوعىسساق, اشىنا ارپالىسساق, ءبىزدى الا قوياتىن جاۋ جوق. جاۋدى جەڭۋدىڭ باستاماسى وسى ارا بولسىن!”. ءسويتىپ, ەكى ساياسي جەتەكشى دە نە ءولۋدى, نە جەڭۋدى عانا الدىنا ماقسات ەتىپ قويىپ, سوزدەرىندە تۇردى. ۆاسيلي كلوچ­كوۆ ءوز باتالونىمەن بەرىلمەي, تابانداپ سوعىستى, جاۋدىڭ ءوز بويىنا ۇرەي ۇيالاتتى. “جەڭىلمەيتىن ارميا” جايلى اڭىز ادىرا قالدى. ەسىل ەردىڭ 28 جاۋىنگەرى ارىس­تانداي ارپالىسىپ جەڭىلسە دە, جەڭىسكە بەرگىسىز قارسىلىق كورسەتتى. ءبارى دە “كە­ڭەس وداعى­نىڭ باتىرى” اتاندى. ءورت­كە شالىنعان ءومىربايان ولاردىڭ اتاق-داڭقىن ماڭگىلىك­پەن جالعاستىرىپ كەتتى. م.عاب­دۋل­ليننىڭ “مەنىڭ مايدانداس دوستارىم” كىتابىن وقىعاندا ادامعا ادامنىڭ قىساس­تىعى, قياناتى توبە قۇيقاڭدى شىمىر­لاتادى. فاشيستەردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن قاراپايىم نەمىستىڭ دە, تۋعان جەرىن ءفاشيزمنىڭ تابا­نى بىلعاعانىنا جانى كۇيگەن ورىستىڭ دا, ار مەن نامىستى تەمىرقازىعى ەتكەن قازاق­تىڭ, اسىرەسە, گەنەرال-مايور ي.ۆ.پان­فيلوۆ, تولەگەن توقتاروۆ, باۋىر­جان مو­مىش­ ۇلىنىڭ وبرازدارى جاسالى­نىپ, ۇلى جامبىل بەينەسى دە جان-جاقتى كورىنەدى. ۇلى وتان سوعىسى شىندىعىن سولاقاي پايىمدايتىن كەي كوركەمدەۋلەردىڭ اياۋلى تۇلعالار جايلى ءدۇدامال, قايشىلىقتى, ۇشقارى پىكىرلەرىنە تولىمدى, وبەكتيۆتى جاۋاپتى دا “مەنىڭ مايدانداس دوستارىم­دى” بايىپتاپ, العاۋ­سىز كوڭىل­مەن, سارا­لاي سۇحبات­تاسقاندار تابارى انىق. ول سوزىمەن دە, ىسىمەن دە جاۋىنگەرلەرگە ۇلگى بولاتىن سايا­سي باسشى رەتىندە كورىن­گەن­دىكتەن, جوعارى جاق ونى 1943 جىلدان باستاپ كالينين ماي­دانى باس­قار­ماسىنا قىز­مەت­كە كوتەرەدى, كوپ كەشىكپەي قى­زىل ارميانىڭ ساياسي باس باس­قارما­سىنىڭ ۇگىت بولىمىنە اۋىس­تىرا­دى. ءوزى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى. ەگەر قالا­سا, اسكەري سالادا قىزمەت­تە جوعارى­لاي تۇسۋگە ەش كەدەرگى جوق ەدى. ونىڭ اتاق, داڭقى وداققا ءماشھۇر. قاي جەردە, قاي سالادا بولما­سىن ىزگىلىك, ادىلدىك, ادام­گەر­شىلىك ماسەلەسى توڭىرەگىن­دەگى ۇسى­نىس, پىكىر­لەرىن تىڭدا­تىپ, ورىنداتۋعا ءسوزى وتەدى. 1946 جىلى مالىك ءاس­كەري قىزمەتىنەن بوساپ, ەلگە ورا­لا­دى. ەلى ونى توبەسىنە كوتە­رىپ, كوپ كەشىكپەي كسرو جوعار­عى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتى­عىنا ۇسىنادى. مالىك بۇل ۇسىنىستى ەرىن باۋىرىنا الا, تۋلاپ قارسى الادى. “مەنەن دە باتىرلىعى ۇلكەن باۋىرجان مومىش ۇلى نەگە تىزىمدە جوق. مەن جولىم­دى سول كىسىگە بەرە­مىن. مەنەن گورى حالىق قالاۋ­لىسى بولۋعا باۋىر­جان لايىق”, – دەپ اعاسى­نىڭ جولىن كەسۋدى وڭ كورمەيدى... مالىك ەرتە ەسەيدى. بالكىم, “كۇلدىر-كۇلدىر كىسىنەتىپ كۇرەڭدى مىنەر” جيىرما بەسى جىگىتتىك ونەرى سىنالار اسكەري قىز­مەت­پەن ءوتىپ, سەركەلىك ءمىن­دەتىن ءمىنسىز اتقارۋعا ماجبۇرلەگەن دە بولار. ول دا باۋىر­جان اعاسىنداي تەمىر وزەك جاۋىنگەر بولعاندىقتان, ءشوۆينيزمنىڭ قايراۋلى قىلىشى موينىنان ءتونىپ تۇرسا دا ۇلتجاندىلىعىنان شەگىنبەي, ەل تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ شەن-شەكپەن جو­لىندا حالقىنا وسقىرا قا­رايتىن مىنەزىن ۇناتپا­عان. “حاس جاقسىنىڭ بەلگىسى – ءارى مىر­زا, ءارى قۇل”. باۋىرجان اعاسى ءتارىزدى قازاق بولعانىن باقىت ساناپ جۇرگەن مالىك­­تەردىڭ ارتىنان ءسوز ەرسە, ۇلتجان­دىعى, ۇلتىن ءسۇيىپ سول ءۇشىن وتقا ءتۇسىپ, شوۆي­نيزم­نىڭ ايازىنا ءۇسىپ, شوعىنا قارىل­سا دا باس يمەيتىن تەكتىلىگى, حالقىنا ءمىنسىز قىز­مەت ەتىپ, ق ۇلى بولۋىنا قۇلدىق ۇرۋىن­دا. دۇشپاندارى ونىڭ ۇلتشىلدى­عىن باستى ءمىنى ساناپ, وسەكتىڭ قىڭسىلاعان ءۇنىن ەمەن ەسىكتەردەن بۇرالقى كۇشىكتەي ەنگىزىپ جىبەردى مە ەكەن, كىم ءبىلسىن, قك(ب)پ ورتا­لىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جۇما­باي شاياحمەتكە جەتسە كەرەك. وسىنى ەستى­گەن مالىك دوكەي­دىڭ وزىنە كوكەيىندەگىسىن كۇلبىلتەلە­مەي: “مەن قازاقپىن دەۋىمدە ءوز ۇلتىمدى باسقا ۇلتتاردان اسىرا ماقتاۋ ەمەس, مەن ءوز ۇلتىمنىڭ پەرزەنتى ەكەن­دىگىمدى ءتۇسىندىرۋ, تامشى قانىم قالعانشا ءوز حالقىمنىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسۋگە ءازىرمىن. مەن – حالىق ۇلىمىن. حالىق­تىڭ كيەسى بار. جالعان دۇنيەدە ەڭ ىزگى, ەڭ اسقاق, ەڭ تازا نارسە – ءوز حالقىنىڭ قىز­مەتشىسى بولۋ”, – دەپ نە ءۇشىن, كىم ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەنىن جاسىرمايدى. جانى سۇلۋ, ىزەتتى دە بەكزات بولمىستى مالىكتىڭ شەشەندىگى, باتىرلىعى, مارتتىگى قانىندا بار قاسيەت ەكەنىن پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ ونىڭ ءوز اۋزىنان ەستىپتى. اعامىز كوسىلە ءبىر قۇرعان ءماسليحاتىندا: “قاراۋىلدىڭ قۇتتىمبەت بۇتاعىنان تارا­عان قارا قىلدى قاق جارعان, ابى­لايدى حان كوتەرگەن قاناي بي, تىلگە كەلسە قۇت­قارمايتىن, بىلەككە كەلسە جىعىلماي­تىن ايتقىش بەكبولات, اقىرعان داۋىسى­نان دۇشپان سەسكەنگەن تىلەۋ, يتقارا سىن­دى ايباتتى ەرلەر – مەنىڭ ارداقتى بابا­لارىم” – دەپ قۇپيا ءبىر سىردىڭ كومەيىن كوسەپ قالسا كەرەك. دەمەك, “دۇنيەگە كەل­گەن­دە ادامنىڭ ءبارى بىردەي, بىراق ولاردىڭ ارا­سىنداعى ايىرماشىلىق تاربيە ناتيجە­سىندە پايدا بولادى” (كونفۋتسي). ءيا, مالىك ءۇشىن زيالى قاۋىم با, عالىمدار, ستۋدەنتتەر ورتاسى ما جاتتىعى جوق. مالىك سولارمەن شاحمات ويناپ, قارا نانىن بىرگە قاجاسىپ, قالتاسىنداعى بارى­مەن “جالاڭاياق” بىلىمگەرلەردىڭ داس­تار­قانىنا اجار كىرگىزىپ, جۇرگەن ورتاسىن­دا ءازىل سوزدەرى مەن شۋاقتى كۇلكىسىن توگىپ جۇرەتىن, قىزمەتتەستەرى اراسىندا مورال­دىق-پسيحولوگيالىق احۋالدى قالىپتاس­تىرۋ­دان جاڭىلماي وتكەن قايتالانباس اۋليەپەيىل ادام ەدى. زامانداستارى, ءىسى ءتۇسىپ الدىن كورگەندەر, ونىڭ دىنىنە مىق­تى, ءبىر ءسوزدى, ءبىر مىنەزدى, ەشكىمدى كيىمىنە, قىزمەتىنە قاراپ الالامايتىن الدى كەڭ باسشى بولعانىن اۋزىنان سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەيدى. بازبىرەۋلەر سياقتى وپ-وڭاي شارۋانى قيىنداتىپ, كىلتىن اسپانعا جاسىرمايدى. عۇلاما عالىم, گۋمانيست وقۋعا كوبىنە قولى قىسقا, تۇرمىسى اۋىر, بىراق قابىلەت­تى, تالاپتى جاستاردى ىزدەپ, تاۋىپ, وقىتۋ­دى, ءوسىرۋدى باستى مىندەتى ساناعان, جاعداي جاساعان. كەشىگىپ كەلسە, قاتىپ قالعان ءتار­تىپتى بۇزىپ, كوميسسيا قۇرىپ, تالاپتى جاس­تىڭ تاۋانىن قايتارماعان. سولاردىڭ كوبى كەيىن ۇلكەن عالىم, كورنەكتى جازۋشى, بەلگى­لى قوعام قايراتكەرى, وقۋ ءىسىنىڭ ماي­تال­مان شەبەرى اتانعان. ايتالىق, اباي اتىنداعى قازپي-دە رەكتور بولىپ تۇرعاندا سىرتتاي وقيتىن, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ مۇگەدەگى قۇماش نۇرعاليەۆتى باقتالاس­تارى­نىڭ قارا كۇيە جاعىپ, ورعا قۇلاتۋعا الەكتەنۋىن مالىك سەزىپ قالادى دا, ۇستىنەن جازىلعان ارىزدار­دى سەيفىنە تىعىپ تاس­تاپ, مەملەكەتتىك ەم­تي­حاندارىن الاڭ­سىز تاپ­سىرۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى. قال­تا­سىنا ديپ­لومىن سالىپ بەرىپ, دەپۋتات­تىق ماندا­تىن پاي­دا­­لانىپ, جالا­قور­­لار­دىڭ قۇرعان تۇزاعىنا وزدەرىن تۇسىرەدى. ستالين­دىك رەپ­رەسسيانىڭ تۇزاعىنا ءتۇسىپ, “حالىق جاۋى” رەتىندە سىرتقا تەبىلىپ, شەت­تەتىلىپ جۇرگەن ادەبيەتشى-سىنشى مۇحا­­مەت­جان قاراتاەۆتى قاڭقۋ سوزدەن قورىق­پاي, ءوزى رەكتورى بولىپ ىستەيتىن قازپي-گە وقى­تۋ­شى­لىق قىز­مەت­كە الادى. ءوزى دە قابىلەتتى, ىسكەر جىگىت سەنىمدى اقتاپ كانديداتتىق, دوك­تورلىق ديسسەرتا­تسيالارىن قورعاپ, اسسيس­تەنتتەن اكادەميك­تىككە دەيىن وسەدى. قازاق­ستان عىلىم اكادە­مياسىنىڭ ءتىل جانە ادە­بيەت ينستيتۋتىندا ديرەكتوردىڭ ورىن­با­سارى قىزمەتىن اتقا­رىپ جۇرگەن كەزىندە سوناۋ باتىس قازاق­ستاندا جۇرگەن, جا­زۋ­­عا يكەمى بار جاس جىگىت ءابدىل­حاميت نا­رىن­­بەتوۆتى اسپيرانتۋراعا شاقىر­تىپ, كەيىن ول دا عىلىم دوكتورى بولىپ, ينستيتۋتتىڭ تال­ماس ەڭبەكتورىسىنا اينالادى. قولى­نان كەلىپ تۇرعاندا حالىق­تىڭ بالاسىنا اعالىق قامقورلىعىن اياماي, ەت جۇرەگى ەلجىرەي قولۇشىن بەرىپ, رۋحاني جاعىنان دەمەمەۋدى كۇنا, ار, ۇيات سانادى. “ۇياتى باردىڭ ەسىمى قۇر­­مەتتى, ءومىرى ءماندى بولا­دى” (ع.مۇسىرەپوۆ). ادام مىنەزى – ادام قالىبىنىڭ كوم­پا­سى, رەنتگەن ايناسى عوي. مالىك عاب­دۋل­لين – حالىق اۋىز ادەبيەتى سالاسىنىڭ عۇلا­ما پاتريارحتارىنىڭ ءبىرى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ الدىندا اسپيرانت م.عابدۋل­لين “قوبىلاندى باتىر” جىرىن عىلىم­دىق زەرتتەۋدىڭ پروبلەمالارى” دەگەن تا­قى­رىپتا زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, كوز مايىن تاۋى­سا ەڭبەك ەتتى. ىزدەنۋشى قازاق باتىر­لار جىرى­نىڭ تابيعاتىن, تانىمدىق, تاعىلىمدىق, ءتار­بيە­لىك قاسيەتتەرىن, تىلدىك ەرەكشەلىك­تەرىن سالىستىرا وتىرىپ, تەكس­تو­لوگيالىق تالداۋ جاساۋعا ۇمتىلدى. قازاق ەپوستارى­نىڭ كەمەل­دىلىگى مەن كور­كەمدىك قۇدىرەتىن “يليادا”, “وديسسەيا”, “دجانگار”, “كالە­ۆالا”, “ماحابكاراتا”, “گە­­سە­ريادا”, “رو­لون­دا تۋرالى جىر”, “تري­س­­تان مەن يزول­دا”, “داۆيد ساسۋن­سكي”, “جولبارىس تەرى­سىن جامىلعان باتىر”, “ماناس” جىرلارى جانە ورىس, وزبەك, ءازىربايجان, قالماق, بۋريات, موڭعول, ويرات, تاتار, باش­قۇرت, ارميان, التاي, ساقا حالىقتارى ەپوس­تارى­مەن سالىستىرا وتىرىپ, فۋندامەن­تال­دى ەڭبەك جازۋعا كىرىسەدى. الايدا, وعان ۇلى وتان سوعىسى قولىنداعى قالامىن تاس­تاتىپ, اۆتومات ۇستاتتى... تەك 1947 جى­لى بىتپەي قالعان باعالى ەڭبەگىنە نۇكتە قو­يىپ, كانديدات­تىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. ارينە, ول قول جەتكەنىمەن تۇيىقتالىپ قال­عان جوق, اۋىز ادەبيەتىنىڭ ماڭگى سار­قىل­­ماي­تىن قورىن, ۇلگىلەرىن جيناۋ, جا­ريا­لاۋ ءىسىن باسقاردى, جاڭا زەرتتەۋلەر, ادەبيەت تاريحىنا جاڭا تاراۋلار جازدى. قازاق فولكلورىن زەرتتەۋدىڭ عىلى­مي-مەتودولو­گيالىق نەگىزدەرىن ايقىنداپ بەر­دى. سونداي-اق, “مەنىڭ مايدان­داس دوس­تارىم”, “التىن جۇل­دىز”, “ماي­دان وچەرك­­تەرى”, “سۇ­را­پىل جىلدار”, “مەنىڭ ماي­­دان­داس دوستارىم”, “قازاق حالقىنىڭ اۋىز ادە­بيەتى”, “قازاق ەپوسى” اتتى ەڭبەكتەرى جارىق كوردى. “قازاق حالقىنىڭ اۋىز ادەبيەتى” اتتى وقۋلىعى دا جارتى عاسىردان استام مەكتەپ وقۋشىلارىنا ءمىنسىز قىزمەت ەتىپ كەلەدى. تاربيە تال بەسىكتەن باس­تالاتىنىن ەسكەرگەن عۇلا­ما عالىم حالىق اۋىز ادەبيەتى ماتەريال­دارىن بالا تاربيەسىنە قالاي ءتيىمدى پايدالانۋعا بولا­تىنىن سارالاپ, “اتا-انالارعا تاربيە تۋرالى كەڭەس” اتتى باعالى ەڭبەك سىيلادى. مالىك عابدۋلليننىڭ جولى داڭعىل, اسپانى ۇنەمى اشىق بول­دى دەي المايمىز. سوناۋ ازا­مات بولىپ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان شاعىندا ونىڭ بويىن­داعى دارىن قۋا­تىن كورە الماعان كەيبىر دۇشپاندارى الماتىدا مالىك توقتاعان ءالي­ما­نوۆ بايدىبەك قاجى­نىڭ بالا­سى ءادي ءشارى­پوۆ­پەن دوستىق قاتىنا­سىن كوپ كورىپ, ونى “حا­لىق جاۋ­لارىمەن” باي­لا­­نى­سى بارعا ساناپ, ءبىراز اۋرەگە سالعان­­دارى بار... مۇنى ايتىپ وتىر­عانىمىز, قاي كەزدە دە قۇلاگەردىڭ جولىن توساتىن باتىراشتار از بول­ماعان عوي. بۇل ورايدا ادە­بيەت­تانۋ عىلىمىنىڭ ارباسىنا جەگىلگەن نار تۇلعالاردىڭ ءمۇيىزىن سىر­قىراتۋ ءۇشىن 1953 جىلى “قازاق ەپوسىن وقىپ-ۇيرەنۋدىڭ جاي كۇيى مەن مىندەتتەرى” دەگەن تاقى­رىپ­تا عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ­دى جوسپارلاپ, وندا بايانداما جاساۋ­عا الگىندەي ادامدار مالىك­تى ماجبۇرلە­گەنىن ايتساق تا جەت­كىلىكتى. سايقال ساياسات جاڭا رەپرەسسيا­نىڭ ءتۇتىنىن بىقسىتىپ, “حالىق جاۋىنىڭ” قالعان وكىلدەرىن ءتۇپ-تامىرىن قازا وتاۋدى كوز­دەپ, قيتۇرقى امالمەن شەشۋشى, ايىپتاۋ­شى, ءسوزدى ايت­قىزۋعا سول ۋاقىتتا تۋ دەگەن تۇكىرىگى جەر­گە تۇسپەي تۇرعان مالىك عاب­دۋلليننىڭ كان­ديداتۋرا­سىن ءتيىمدى سانا­عان. الدىندا وسى تاقى­رىپتى م.اۋەزوۆ پەن س.مۇقا­نوۆ­قا ۇسى­نىپ كورگەن ەكەن. ولار ماسەلە­نىڭ بۇرا­لاڭى مول, لاڭ ساياساتقا نەگىزدەل­گەنىن سەز­گەن شىعار, باس تارتادى. استىڭا كوپشىك قويىپ, “موينىڭا قىل­بىراۋ سا­لىپ قىل­قىن­دىرسا, سەنىڭ دە قارسى ماقالا جازۋىڭ مۇمكىن” (ش.مۇرتازا). ورتالىق پارتيا كوميتەتى بولجاعان ءىس كوزدەگەن نىسانادان تابىلادى. بايانداما جاسار الدىندا ءما­لىك ۇس­تازى م.اۋەزوۆپەن اقىل­داسىپ, ويىن­داعىسىن بۇكپەسىز اقتارىپ, ۇزاق كەڭەسكەن-ءدى. مۇقاڭ سىندى وبەكتيۆتى تۇرعىدا ءورىس­تەتىپ, بەدەلگە جىعى­لا بەرمەۋ­گە كەڭەس بەرەدى. اسا بەدەل­دى ورىندار وتكى­زىپ وتىر­عىندىقتان, ماسە­لەگە حالىقتىق, مەم­لەكەت­تىك تۇر­­عى­دان كەلۋ­دى كوكسەيدى. ۇكىمەت ءۇيىنىڭ كەڭ زالىن­دا وتكەن كونفە­رەنتسيادا ول شىندىعىندا دا, ەشكىمگە دە دەس بەرمەي, “سىن شىن بولسىن, شىن سىن بولسىن” دەگەن ۇراندى كول­­دەنەڭ تارتىپ, ۇلى ۇستازى, ۇلى زامان­داس­تارىنىڭ توبەسى­نەن نايزاعاي ويناتادى... كەيىننەن, زامان, ساياسات دوڭ­عالاعى كەرى اينالعان شاق­­تا “مۇحتار اۋەزوۆكە حات” (“قازاق ادەبيەتى” 28.10.1955) اتتى ماقالا جازىپ, كەر زاماندا كەراۋىزدىق تانىتىپ, وڭباي سۇرىنگەنىنە ۇلى ۇستازىنان كەشىرىم سۇراعان-دى. بىراق, اتىلار وق اتىلدى... مالىك ءوزىن اردىڭ وتىنا شىجعىرىپ, ءبىراز ۋاقىت رۋحاني كۇيزەلىسكە تۇسەدى. كەيىن ستسيللا مەن حاريبدادان امان ءوتىپ, اقىلدى باستار سۋىنعاندا, ۋاقىت ءماجبۇر­لەگەن قياناتتى سىن مالىكتىڭ اۋزىمەن ايتىل­عا­نى­مەن, ايتقىزۋشى كوممۋنيستىك يدەولوگيا ەكەنىنە كوزدەرى جەتتى. كەمەڭگەر جاندار تۇلپار تۇلعانىڭ ءسۇرىنۋىنىڭ سەبە­بىن ۇقتى. ءبىرىن ءبىرى كەشىردى, بىراق جۇرەك­تەرگە ءاجىم ءتۇستى... كوڭىلدەگى كىردى جۋىپ, كەشىرۋدىڭ دە رەتى بار. ويتكەنى, مالىك اعالارىنىڭ, ۇستازدارىنىڭ ەڭبەگىن ەلە­مەي وتكەن جەرى جوق. ايتالىق, 1949 جىلى م.اۋەزوۆ كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن “اباي” رومانى ءۇشىن ي.ۆ.ستا­لين اتىنداعى ءبىرىنشى دارەجەلى سىيلىق الادى. اتاعى جەر جارعان, قازاقتىڭ قاناتتى پەرزەنتىنىڭ الەمدى تەبىرەنتكەن تالانتىنىڭ جەمىسى جايلى مالىك قالالىق جيىلىستا كەڭ كوسىلىپ كەلەلى وي تولعاعان-دى. سوزگە شەبەر, تالعا­مى مەن تالابى جو­عارى عالىم وي جومارت­تىعىمەن تىڭداۋ­شىلارىن تاڭداندىر­عان-دى. ونى كەيىن مالىكتىڭ ءوزى: “اسىرا ماقتايتىن جەردە اسىرا ماقتادىق. بىراق, اقىلعا سىيعىزىپ ايتتىق”, – دەپ ارداقتى­نىڭ ابىروي-داڭقىن وسىرەتىن اقىلدى ءسوزدى اۋزىنا سالعان اللاعا شۇكىرشىلىك ەتكەن-ءدى. دەمەك, مالىك جەكە تۇلعالارمەن ادال دوس, قيماس قۇربى, ەتجاقىن اعايىن بولعانىمەن, ءوز ۇستانىمى, كوزقاراسى, كوڭىلى ۇيىعان شەشىمى, العان بەتى تۇرعىسىنان كەلگەندە تۋعانىنا بۇرمايتىن, جاقىنىنا جىقپاي­تىن تۋرا بيلىگىنەن اينىماعان, اۋىتقىما­عان. ماسەلەن, مۇحتار اۋەزوۆپەن جاقىن­دىعى اعا-ءىنىنىڭ اراسىنداعى بەرىك دوستىق­قا اينالۋى سوناۋ ۇلى وتان سوعىسىنان بەرمەن باستالعان. ول فاشيستەرمەن شايقاسا ءجۇرىپ, اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ, ۇلى جازۋشىعا ءوز باسىندا, قان مايداندا بولىپ جاتقان جايلاردان حابار بەرەتىن. مالىك عابدۋللين تاماشا ۇستاز, ءتار­بيە­شى دە. ۇزاق جىلدار اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا, س.م.كي­­روۆ (قازىرگى ءال-فارابي) اتىنداعى قازمۋ-دا ستۋدەنتتەرگە حالىق اۋىز ادەبيەتىنەن ءدارىس وقىدى. تاكاپپارلىعى, مەنمەندىگى جوق عۇلاما عالىم تىم قارا­پايىم, كوپشىل ەدى. ونىڭ دارىسىنە كەشىگىپ كەلۋ, قالعىپ وتىرۋ, كولدەنەڭ ىسپەن اينالىسۋ ءتارىزدى جاعىمسىز قىلىقتار بولمايتىن. ويتكەنى, ول ءدارىسىن بارىنشا قىزعىلىقتى ەتىپ, تەرەڭ, ەستەتي­كالىق, پەداگوگيكالىق, پسيحولوگيالىق پرينتسيپ­تەر دەڭگەيىندە وقيتىن. كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەردىڭ كىلتىن قولعا ۇستاتىپ, قارا­پايىم ەرتەگىنى تالداعاندا ونىڭ اس­تارىندا تاۋداي ءتۇيىن جاتاتىنىن, ايسبەرگ­تىڭ ۇشتەن ەكىسى سۋ استىندا بۇركەۋلى ەكەنىن اقىلمەن ويلاپ, كوزگە كورسەتەتىن قۇدىرەتىن سەزىندىك. بىلىمىڭمەن, كاسىبي شەبەرلىگىڭ­مەن شىبىن­نىڭ ىزىڭى ەستىلەتىندەي اۋديتوريا­نى باۋراپ الىپ, ءپانىڭدى سۇيدىرۋگە, سول ارقىلى ۇستازدىق تۇلعاڭا باس ءيدىرۋدى سول كىسىدەن ۇيرەندىك, وزگەگە دە ۇيرەتىپ ءجۇرمىز. قىزمەتتەن, دارىستەن بوس كەزىندە مالىك اعامىز بىلىمگەرلەردىڭ جاتاقحاناسىن ارا­لاپ, بولمەلەرىنە كىرىپ, ازىلدەسىپ, ەركەلە­تىپ, شاحمات ويناپ, دوم­بىرا تارتتىرىپ, ءان سالدىرىپ, بي بيلە­تىپ كەرەمەت ءبىر كەز­دەسۋلەر وتكىزۋشى ەدى. ول – مۇحيت. مۇحيت­تىڭ تەڭىزسىز, وزەنسىز, مىڭ-سان بۇلاقتارسىز ءومىر سۇرە الماي­تىنىن مويىنداساق, مالىك تە حالقىمەن بىرگە ءجۇرىپ, بىرگە تىنىستا­ماسا ءوزىن سۋدان شىعىپ قالعان بالىقتاي, تارتىل­عان تەڭىزدىڭ ورنىندا قالعان كەمەدەي سەزى­نە­­تىن. ونىڭ قاراپايىمدى­لىعى – ۇلىلىعى ەدى. بىرەۋگە جاقسىلىق جاساماسا بۇلتى كوشكەن تاۋداي قۇلازىپ قالاتىن, ارالاس-قۇرالاس جۇرگەندەرىنىڭ تابىسىنا, جاقسى مىنەزىنە, كىسىلىگىنە مەرە­يى ۇستەم بولسا نەمەسە پەندەلىگىن, سورا­­قى­­لى­عىن, اكىرەڭ­دە­گەن قىلىعىن, داڭعوي­لى­­­عىن, شەنقۇمار­لىعىن سەزىپ قالسا, تابان استىندا بىرەر شۋماق ولەڭدى سۋىرىپ سالىپ, “كەيىپكەر­لەرىنە” تابىس ەتە قوياتىن “ونەرىنەن” قالعان بەلگى مول. مالىك ءازىل ولەڭدەردى كوپ جازىپ, وندا ويناپ سويلەسەڭ دە ويلاپ سويلە, ويىنىڭىزدى بىرەۋلەر شىن كورەر, جۇرەگىندە جارا قالادى, ىشىندە بالە قالادى دەگەن ساقتىقتى دا ەستەن شىعار­ماعان. تابيعاتىندا “قوي اۋزىنان ءشوپ المايتىن جۋاس, ءبىر ادامعا ءبىر اۋىز ارتىق ءسوز ايتىپ كورمەگەن, كىسى كوڭىلىن قالدىر­ما­عان” (س.قيراباەۆ) مالىك ەشكىم­نىڭ جانىن جارالاماي, سىن ايتقان, ءازىلى­مەن ء“تىسىن باتىرعان” ادامىمەن كەز­دە­س­ىپ, كوڭىلىن جۇرەگىنەن ەسكەن “التىن كۇرەگى­مەن” ايمالاعان. وسى قاسيەتتەرىن جەتە بىلەتىن جازۋشى-جۋرناليست سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ: “مالىك – عاجايىپ تۇلعا. بۇرىنعى مەن بۇگىنگى زاماننىڭ اسىل قاسيەتتەرىن بويىنا دارىتقان دارحان دارىن”, – دەپ سۇيىنگەن. باقىت باعاسىن بىلەتىننىڭ عانا باسىن­دا تۇرادى. كۇللى ءومىرى مايداندار­مەن وتكەن مالىك اعامىز, سول سوعىس ماي­دانى, عىلىم مايدانى, مانساپ مايدانى, قوعام­دىق-قىزمەت مايدانى, كۇندەلىكتى ادامدار­مەن شۇيىركەلەسە ءجۇرىپ ومىردە ادام بولىپ قالۋ مايدانى, ۇستازدىق ماي­دانى­نىڭ جەڭىمپازى بولامىن دەپ جۇدى­رىقتاي جۇرە­گى­نە الاتاۋداي سالماق ارتىپ كەلگەن­دە, ءنازيا اپامىز “مامىعىن توك­كەن ۇياسىندا” ءمالى­گىن ماحابباتتىڭ ءابىل­حايات سۋىنا شو­مىل­دىرىپ, نۇرىمەن ايمالاعان. بىلەتىن­دەر قوس اققۋداي جاراس­قان جۇپتىڭ ءومىرى عيبراتتى, سەزىمدەرى تاڭعى شىقتاي ءمولدىر بولعانىن جازادى. اعامىزدىڭ جاستاۋ كەزىندە جان­بوپە ەسىم­دى جارى بول­عا­نىن زامانداستارى­نىڭ حاتى­نان وقى­عانىمىزبەن, ول جايلى جارى­تىمدى اڭگىمە جوق. ال, ءنازيا اپامىز­بەن مالىك اعامىزدىڭ اراسىنداعى اسىقتىق سەزىمى ءلايلى مەن ءماجنۇن, ەڭلىك پەن كەبەكتەن كەم بولماعان. نەبارى 58 جاسىن­دا ومىردەن كوشكەن ەرىنىڭ ارتىن كۇتىپ, “مالىككە حات” اتتى ەستەلىك جازىپ ءبىتىپ, جىلعا تولماي ارتىنان ءوزى ىزدەپ كەتتى. مالىك عابدۋلليننىڭ كۇللى ءىسى, رۋحى, ءجۇرىپ وتكەن جولى, تاعدىرى, نيەت – پيعىلى, ۇلكەن ارىپپەن جازىلاتىن ادام­­دىق تۇلعاسى – جەر باسىپ جۇرگەندەرگە تەڭەستىرۋگە كەلمەيتىن زاڭعار تاۋ. پروفەس­سور سەرىك نەگيموۆشە تولعانساق, ول-قاھار­ماندىق, باتىرلىق ءىس-قيمىلدارى­مەن, تەرەڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىمەن, ۇستاز­دىق, ساناتكەر­لىك ەرەن ەڭبەگىمەن, قالام­گەرلىك قابىلەت دارىنىمەن, جان دۇنيەسىنىڭ كىرشىكسىز ءمولدىر تازالىعىمەن, كىسىلىك مە­يى­رىم-قاسيەتتەرىمەن, اقىل-پاراساتىمەن وزگە­شەلەنەتىن تاريحي تۇلعا. “الدىڭعى تول­قىن-اعالار, كەيىنگى تولقىن-ىنىلەر”. كە­­يىن­گى تولقىننىڭ مىقتى­لىعى, بەرەن­دىگى, ىرىلىگى, كەنەن, دارابوزدىعى الدىڭعى تولقىننان قالعان ونەگە, ءداستۇر, مەكتەپ­كە, “تاۋلاردىڭ” بيىكتىگىنە قاتىستى. نا­مىستى قايراپ, حانتاڭىرىنەن اسىراتىن دا سولار جەتكەن بيىك. قادىر مىرزا-ءالىنىڭ: تۋعان جەردىڭ تىلسىم سىرىن ۇعىپ كور, بۇلتىن ونىڭ بۇلت دەمەي ءبىر ءتۇبىت دەر. قاراپ تۇرىپ مىناۋ بيىك تاۋلارعا, قالاي تومەن بولامىز, ەي, جىگىتتەر! – دەگەنىندەي مالىك عابدۋللين تاعىلىمى ءبىزدى ءاماندا تاۋلارعا باستاپ, تەرەڭ ويدىڭ سوڭىنا تەلمىرتىپ سالىپ جىبەرەدى. تۇرسىن سىدىقوۆ, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ  مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.