ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىندە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردى ءتۇسىندىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان «قازاقستاندا رەفەرەندۋم وتكىزىلۋىنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرى ەلىمىز ساياسي وزگەرىستەردى باستان كەشىرىپ جاتقان قازىرگى ۋاقىتتا ءاربىر تۇرعىننىڭ داۋىسى ماڭىزدى ەكەندىگىن باسا ايتتى.
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «جۇبانوۆتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى مۇحتار ميروۆ 5 ماۋسىمدا بولاتىن رەفەرەندۋمعا ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءبىر كىسىدەي اتسالىسۋعا دايىن دەگەن پىكىردە. وسى كەزگە دەيىن وقۋ ورنى قابىرعاسىندا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ 45 باعىتى بويىنشا جۇيەلى ءىس-شارالار وتكىزىلگەن.
«قازاقستان قوعامى ساياسي رەفورمالار تابالدىرىعىندا تۇر. مۇنىڭ نەگىزگى باعىتتارى – سۋپەرپرەزيدەنتتىك باسقارۋدان تۇبەگەيلى باس تارتۋ, بيلىك وكىلەتتىكتەرىنىڭ قايتا ءبولىنىسى, پارلامەنتتىڭ ءرولى مەن مارتەبەسىنىڭ وزگەرۋى, حالىقتىڭ ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋى, ازاماتتاردىڭ قۇقىن قورعاۋ تەتىكتەرىنىڭ كۇشەيتىلۋى. ءبىز ەندى قوعامدىق-ساياسي جاڭارۋ باعىتىنا بەت تۇزەيمىز, رەفورمالار جەمىسىن حالىق كوپ كەشىكپەي سەزىنە باستايدى», دەدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ءتىلى مەن فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى گۇلجان شوقىم.
دوتسەنت نۇربول سادۋاقاس رەفەرەندۋمنىڭ تاريحي ءمانى مەن ماڭىزىنا توقتالدى. «كونستيتۋتسيا مەن باسقا دا ماڭىزدى زاڭدارعا وزگەرىستەر ەل تۇرعىندارىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى ارقىلى جولعا قويىلادى. سول ءۇشىن ءار وتانداسىمىزدىڭ رەفەرەندۋمعا قاتىسۋى وتە ماڭىزدى. ازاماتتارىمىز وتە بەلسەندى, كەي ۇلت جاناشىرلارى قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ تۋرالى دا ۇسىنىس ءبىلدىردى. راسىندا دا, قازاق ءتىلىنىڭ باسقا تىلدەرمەن باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋى ءۇشىن نە ىستەيمىز دەگەن سۇراق ءبارىمىزدى دە ويلاندىرۋعا ءتيىس», دەدى ول.
قۇقىقتانۋ كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى لاۋرا تايجانوۆا ەل كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزۋگە ۇسىنىلعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار بويىنشا تۇسىندىرمە جاسادى. ول كونستيتۋتسيالىق رەفورما قوعامنىڭ سۇرانىسى مەن ۇسىنىسىنان تۋىنداعانىن ايتا كەلە, پرەزيدەنتتىڭ ساياسي رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتى – بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىندا ديالوگ قۇرۋ ەكەندىگىنە توقتالدى.
وقىتۋشىلىق قۇرامدى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس پەن كونستيتۋتسيالىق سوت وكىلەتتىلىكتەرىنىڭ ايىرماشىلىعى قىزىقتىردى. جاڭا وزگەرىس بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوت ون سۋديادان تۇرسا, ونىڭ التاۋىن پارلامەنت, تورتەۋىن پرەزيدەنت تاعايىندايتىن بولادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە قاتىستى سۇراقتاردىڭ اۋدانداردى ارالاعاندا بىرنەشە رەت كوتەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىسى, دوتسەنت نۇرداۋلەت الداشەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇرت كونستيتۋتسيالىق سوت پەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ايىرماشىلىعىن بىلگىسى كەلەدى. ەندىگى جەردە كونستيتۋتسيالىق سوت تاعايىندايتىن سۋديالار تاۋەلسىز بولادى, قۇقىقتىق ورگانداردىڭ زاڭدارى مەن شەشىمدەرىن وسى جوعارى قۇزىرلى ورگان عانا جويا الادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستە قارالعان ماسەلە بۇرىن تىكەلەي پرەزيدەنت توراعالىعىمەن شەشىلىپ, كەڭەس توراعاسى كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەس نە سايكەس ەمەستىگىن انىقتاۋمەن شەكتەلەتىن.
وقىتۋشىلىق قۇرام مەن ستۋدەنتتەر قوعام كۇتكەن وزگەرىستەر زاڭمەن بەكىتىلسە, ونى ورىنداۋ ءاربىر سانالى ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە جاتاتىندىعىن اتادى. پىكىرتالاسقا قاتىسۋشىلار رەفەرەندۋم ازاماتتىق قوعامعا جەتەكتەيتىن جول دەگەن قورىتىندىعا كەلدى.
اقتوبە وبلىسى