ءيا, ولەڭ سەندىرمەسە ولەڭ ەمەس. كوركەم دۇنيە سەندىرمەك تۇگىلى, جانىڭدى ەلجىرەتىپ, جۇرەگىڭە ءسىڭىرىپ جىبەرەدى ايتىلمىش دۇنيەنى. جوققا سەندىرىپ, عايىپقا يلاندىرىپ قويادى. يلانباق بىلاي تۇرسىن, سول سەزىممەن رۋحىن شىنىقتىرىپ, ءومىر ءسۇرىپ كەتەتىندەر دە بولادى.
ءبىر اۋىز ءسوز ءۇشىن, ءبىر تاماشا ءان ءۇشىن, جەكە-دارا وقيعا ءۇشىن. سۇلۋلىققا, تازالىققا ىڭكارلار سويتەدى. ولەڭ قۇدىرەتى دەگەن وسى شىعار مۇمكىن. جالت ەتكەن قاس-قاعىمداعى جالعىز-اق ءسات جالعاننىڭ جىرتىق تا جاسامپاز كەلبەتىن بۇركەپ كەتەدى. جۇرەكتى الىپ تۇسەدى. سول جالعىز-اق ءسات, قاس-قاعىمنىڭ ءوزى ءومىر سۇرۋگە تاتىعانى عوي. «جاقسىمەن بىرگە وتكىزگەن جارتى ساعات, جاماننىڭ ءوتىپ كەتكەن ومىرىندەي» دەمەي مە؟! تۋرا وسى تۇسقا كەلگەندە وقىرمان مىناۋ ءوزى سەندىرۋدى ايتىپ وتىر ما, قاس-قاعىم جالقى ءساتتى ايتىپ وتىر ما دەگەن كۇمانمەن كەرى شەگىنۋى دە كادىك. ءبىز ەكەۋىن دە, ەكەۋىن عانا ەمەس, بويىنا بىرنەشە قۇبىلىستى جىمداستىرا العان ولەڭ تۋرالى ايتقىمىز بار. جانە بۇعان دەيىن ايتقانىمىز, ءسوز ەتپەك جىرىمىزدىڭ جۇقاناسىنا دا تاتىماسىن ءبىلىپ قويىڭىز.
«بەتپاقدالا – جانارىم عاشىق الاپ,
جانىما وراپ, جۇرەكتىڭ جاسىنا وراپ,
سۇيگەم ونى… جايلاۋدا جاز وتكەرگەم
قۇرالايىن كيىكتىڭ اسىراپ اپ»
دەپ باستالادى عالىم جايلىبايدىڭ ء«سۇت بەرىڭدەر» ولەڭى. بۇل جەردە ايتقىمىز كەلگەنى دە «سۇيگەم ونى...» دەگەن تۇسى. نەگە ەكەنىن قايدام, سۇيەم نەمەسە سۇيگەم ءسوزى باسقاسى بىلاي تۇرسىن, ماحاببات ليريكاسىنىڭ وزىندە شىنايى شىعا بەرمەيدى كەيدە. تۇمانبايدىڭ سۇيگەنى سەندىرەدى, ساعيدىڭ سۇيگەنى جۇرەككە جىلى تيەدى, ەسەنعاليدىڭ سۇيگەنى جۇرەكتى اۋىرتادى, ال عالىم جايلىبايدىڭ سۇيگەنى مۇڭعا ورايدى. مۇڭعا وراعان سوڭ, ارينە, ادامدى بەيجاي قالدىرمايدى. بۇل جەردەگى ءسۇيۋ – باسقا ءسۇيۋ, بىراق. سۇيگەنى ءۇشىن ءبارىن تارك ەتۋ نەمەسە مەنشىكتەپ بولەك قاشۋ ەمەس, دالالىق ءسۇيۋ – اقىلعا سىيمايتىن دارا قاسيەت دەر ەدىك. ار جاعىندا ەلدىك سانا تۇرادى. دالانى ءسۇيىپ وسكەن قازاق بالاسى ونداعى بار قۇبىلىسقا سۇيىسپەنشىلىكپەن قارايتىن سياقتى, ال كەيبىر سۇيىسپەنشىلىك سول دالاداعى ءبىر زاتتى ءسۇيۋ ارقىلى ءبارىن سۇيۋگە اينالادى. ەكەۋى ءبىر دۇنيە دەسەك تە, ەكى بولەك بولمىس. قايتكەن كۇندە دە قازاقى بولمىسقا العاشقىسى كەلىڭكىرەيتىندەي كورىنەدى. سول سياقتى اقىن اۋەلى بەتپاقدالاسىن, ودان سوڭ كيىكتىڭ قۇرالايىن كورگەنىن بايقايمىز.
«كيىكتى قازاق جانە دەيدى بوكەن» دەپ ساكەن باستاپ ەدى قازاق پوەزياسىندا كيىك تاقىرىبىن. ودان كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ «جەزكيىگىنەن» عالىم جايلىبايدىڭ «كيىكقاشقان» پوەماسىنا جالعاستى. «كيىك قاشقان, قايدان قاشقان؟ سۋدان قاشقان, ۋدان قاشقان» دەيتىن اقىن. وسى جولى ەلسىزدە ەنەسىنەن كوز جازىپ قالعان قۇرالايدى اسىراپ العانىن جازادى عالىم جايلىباي. اقىننىڭ بالا كۇنى باسىنان وتكەن ءبىر وقيعا. «تاڭدا ولەڭىم سول بولىپ, كەشتە ولەڭىم, ءومىر جىرىن اق سۇتپەن كەستەلەدىم. جەتىلگەن سوڭ: – قۇرالاي, قوش! – دەپ ەدىم – التىدا ەدىم… جوق الدە بەستە مە ەدىم؟..».
جوعارىدا ءبىر عانا ءسات, جالعىز مەزەت دەگەنىمىز سوندىقتان. ءبىر جاز ءسۇت بەرىپ اسىراعان قۇرالايدىڭ سۇيكىمى جۇرەك تۇكپىرىندە عۇمىر بويى جانىن جىلىتىپ كەلگەن. ونداعى جاناشىرلىق, باۋىرمالدىق, مەيىرىم ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە تالداپ جازسا.
«بايانسىز كۇن باسىنان باق ۇشىرعان,
سىناق كورىپ تۋعاننان ساعى سىنعان.
ەنەسىنەن اداسقان قۇرالايعا
اق دۇنيەنىڭ اتىنان اق ۇسىنعام.
جۇمىر باستىڭ شەشەتىن جۇمباعى اۋىر,
بۇلاڭ ەتكەن بۇلدىراپ بۇل دا ءداۋىر.
ەنەسىنەن ەلسىزدە اداسقانعا
ءسۇت بەرۋدى ۇيرەتكەن قىرداعى اۋىل».
ءبارى سول قىرداعى اۋىلدان دارىعان قاسيەتتەن تۋاتىنى شىندىق. ەنەسىنەن كوز جازعان قۇرالايدان باستاپ, جەر اۋىپ كەلگەن اتاسى باسقا جۇرتقا دەيىن قامقورلىق كورسەتكەن قازاق اۋىلىنىڭ وبرازى ادامزاتقا ۇلگى. ءسۇت بەرىپ قانا قويماعان, جۇرەگىنە وراپ وسىرگەن سول قۇرالايدى اتتاندىرىپ سالعان اقىن كەشىرگەن كۇيدى ەستىگەندە بىردەڭە دەۋدىڭ ءوزى ارتىق. تەك سەزىنە الساڭ بولعانى. ادام جانىنىڭ ەڭ اسىل سەزىمدەرىن تەحنيكا جالماپ بارا جاتقان تۇستا مۇندايدى ءتۇيسىنىپ, راحاتقا بولەنگەننىڭ ءوزى ءبىر حيكمەت. ونى الا جازداي اسىراعان قۇرالايىمەن قوشتاسىپ تۇرعان اقىن ايتادى:
«عاجايىپتان تۇرادى عالام لەبى,
ءون بويىندا ءومىردىڭ بار ورنەگى.
…جالت قارادى ول, ارمان-اي, قوشتاساردا
سونداي جانار كورمەدىم سودان بەرى.
ايتام دەگەن سىر ەدى ىلگەرىدەن,
ارماندىعا اق بەرگەن كۇندەرىم ەڭ.
ء…ومىر زۋلاپ بارادى كوز ۇشىندا.
ولەڭ كەتىپ بارادى بىرگە ونىمەن.
كوڭىلىمنىڭ كولدەرىن مۇڭدارعا وراپ,
سىڭسىپ ۇشتى ءبىر قۇسىم سىنعان قانات.
قۇلدىراڭداپ جۇگىرگەن قۇرالايعا
قىردان اسىپ كەتكەنشە تۇرعام قاراپ.
كوكتوبەدەن كوكتەمدى كۇتكەنىندە ەل,
ۇزىك-ۇزىك ءۇمىتىن ۇپتەدىڭدەر!
قازاق تا ءبىر – كيىكتىڭ قۇرالايى
جاۋتاڭداتپاي جاپاندا ءسۇت بەرىڭدەر!
شارىقتاسىن, شالقىسىن كوكتە قۇسىڭ,
وزەكتىگە بۇل ءومىر وتپەلىسىڭ…
– ءسۇت بەرىڭدەر, تىرىلەر, ءبىر-بىرىڭە
ەرىندەرىڭ كەزەرىپ كەتپەۋ ءۇشىن».