26 مامىر كۇنى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ءحىح عاسىرداعى اسا كورنەكتى اقىن, ەلدىك پەن ەركىندىكتىڭ جارشىسى, ازاتتىق جىرىنىڭ اقتاڭگەرى دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 220 جىل تولۋىنا ارنالعان «پوەزياداعى دۋلات باباتاي ۇلى ءداستۇرى جانە ۇلتتىق تۇتاستىق يدەياسى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ جانە شىعىس قازاقستان وبلىسى اياگوز اۋدانى اكىمدىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان كەلەلى جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ەلىمىزدىڭ جانە تۇركيانىڭ, قىرعىزستاننىڭ, تاتارستاننىڭ عىلىمي قاۋىمداستىق وكىلدەرى, جازۋشىلار مەن قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
«ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى» كەاق باسقارما توراعاسى – رەكتور ەرلان سىدىقوۆ اقىن جاس بۋىنعا ۇلتتىق داستۇرلەردى, ەلدىك پەن بىرلىكتى دارىپتەگەن دارا تۇلعا ەكەنىن جەتكىزدى. اكادەميكتىڭ پىكىرىنشە, وزىنەن كەيىنگى اباي باستاعان قازاق اقىندارىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ىقپال ەتكەن دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ جىرلارى – تاعىلىم مەن تاربيە مەكتەبى.
«قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىنا ءتان وتباسى تاربيەسى, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر, دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىندا كورىنىس تاپقان. اقىن ءسوز قۇدىرەتىنىڭ, كوركەم ويلاۋ جۇيەسىنىڭ جاڭاشا ۇلگىسىن پاش ەتتى. ءوز داۋىرىندە ۇلتتىڭ الەۋمەتتىك ءۇنىن جەتكىزىپ, ەلدىڭ بىرلىگىن جىرلادى. ال قازىرگىدەي الماعايىپ زاماندا ۇلت بىرلىگىنىڭ وزەكتىلىگى جوعارى ەكەنىن بارشاڭىز بىلەسىزدەر. سوندىقتان ءبىز بۇگىنگى ءىس-شارانى دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ ساف التىنداي جىرلارىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىپ وتىرمىز. ونىڭ ورىمدەي ءورىلىپ, تاسپاداي تارالعان كوركەم تۋىندىلارى قازاق ادەبيەتى تاريحىندا تەمىرقازىق جۇلدىزداي ماڭگى جارقىراپ, عاسىردان عاسىرعا جالعاسىن تابا بەرەدى. اقىن حالىق ساناسىندا اۆتورلىق اۋىزشا ادەبيەت پەن جازبا ادەبيەتتى جالعاستىرۋشى التىن كوپىر تۇلعا رەتىندە ماڭگى ساقتالادى», دەدى ەرلان سىدىقوۆ.
اقىننىڭ مەرەتويىنا بايلانىستى كونفەرەنتسياعا مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان قاريننىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى جولدانعان. وندا «اقىن شىعارمالارىنىڭ تامىرى ىزگى ۇعىمدارعا, تاعىلىمدى دا تاربيەلى جىر شۋماقتارىنا, جۇيەلى سوزگە بايلانعان. كەزىندە اباي شىعارماشىلىعىنا ىقپال ەتكەن دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ تەرەڭ ويلى تولعاۋلارى, وتكىر مىنەزدى جىرلارى تاۋەلسىز قازاقستان جاستارىنىڭ رۋحاني, ينتەلەكتۋالدىق تۇرعىدان ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ادامي كەمەلدەنۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن», دەلىنگەن.
كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار «دۋلات باباتاي ۇلى جانە زار زامان پوەزياسىنداعى وبرازدار جۇيەسى», «ارىستان جۇرەك دالا شايىرى», «دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ قازاق ادەبيەتى تاريحىنداعى ورنى», «دۋلاتتىڭ تىلدىك تۇلعاسى», «الاشتىڭ رۋحاني مۇراسىنداعى دۋلات وسيەتناماسى», «دۋلات باباتاي ۇلى جىرلارىنىڭ داۋىرلىك ەرەكشەلىگى» تاقىرىپتارىن كەڭىنەن تالقىعا سالدى.
«وتارلىق ەزگىگە قارسى ازاتتىق جولىنداعى ەڭ ۇلى پوەزيانى تۋعىزعان قازاق اقىندارى, قازاق جىراۋلارى ۇنەمى كولەڭكەدە قالىپ كەلەدى. وسى رەتتە قازاقتىڭ ءۇش اقىنىن ءبولىپ اتاۋ كەرەك: دۋلات, شورتانباي جانە مۇرات. تاۋەلسىزدىك العاندا بايىپتى تۇردە زەرتتەلە باستادى, الايدا تەرەڭىنە جەتىپ بولعانىمىز جوق. وسى ورايدا بۇگىنگى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ ءمان-ماڭىزى ايرىقشا دەپ بىلەمىن», دەپ اتاپ ءوتتى مۇحتار ماعاۋين.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا ەۇۋ تەلەراديو جانە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرىكزات دۇيسەنعازى اقىننىڭ ۇلتتى ۇيىستىرۋعا باعىتتالعان تاعىلىمدى ويلارىن جاستارعا جەتكىزۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
«دۋلات باباتاي ۇلى داۋسىز دارىن, داۋىلپاز اقىن ەكەنىن بۇكىل قازاق مويىنداسا دا, ءالى لايىقتى باعاسىن العان جوق. كەڭەس ۇكىمەتى كەزەڭىندەگى زەرتتەۋلەردە اقىنعا دەگەن كوزقاراستا بىرجاقتىلىق ورىن الدى. سوندىقتان اقىننىڭ وتتى جىرلارىن زەرتتەپ, زەردەلەپ, عىلىمي تالداپ, ەلدى بىرلىككە شاقىرعان يدەياسىن بۇگىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
اقىن ءوز ولەڭدەرىندە حالقىنىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, سول زامانداعى اۋىر احۋالدى كورسەتە بىلگەن. مىنە, وسىنداي تۇستا دۋلات ولەڭدەرىنەن «ەل» سوزىمەن بايلانىستى تىركەستەردى كوپ بايقايمىز. كونفەرەنتسيادا اقىن شىعارمالارىنداعى وسى تۇستى بايانداماشىلار بارىنشا اشىپ كورسەتتى. كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى دا سول, دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن ناسيحاتتاپ, قازاق ادەبيەتىندەگى ورنىن ايشىقتاۋ.
زامانىندا «بايعىز قارت» اتانعان ويشىل, «كونەلەردەن سۇراسام, ءسوزىن جيناپ, قۇراسام...» - دەپ كومەيىنە كەلگەن ءسوزدى كىمنەن بولسا دا تايسالماي تۋرا ايتاتىن شىنشىل اقىن دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ شىعارمالارىن قازاق حالقىنا عانا ەمەس, كۇللى تۇركى تىلدەس حالىقتارعا ناسيحاتتاپ, قازاق ادەبيەتتىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتسەك – ناعىز قۇپتارلىق ءىس سول بولار ەدى. وسى ويدىڭ جەتەگىمەن تۇركياداعى مۋعلا سىتكى كوچمان ۋنيۆەرسيتەتى قازىرگى تۇركى تىلدەرى مەن ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى ەكرەم ايان ونلاين فورماتتاعى پلەنارلىق ماجىلىسكە قاتىستى. ءسويتىپ دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ شىعارمالارىن ءوز ەلىندە كەڭىنەن تانىستىرۋعا ۇلەس قوساتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
اتالعان حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي, بەلگىلى تاريحشى تۇرسىنحان زاكەن, جازۋشى-دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆا ت.ب. زيالى قاۋىم وكىلدەرى, كورنەكتى عالىمدار مەن ۇلتتىق ءان ونەرىنە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن بىرقاتار بەلگىلى ازامات قاتىستى.
پلەنارلىق ماجىلىستەن كەيىن كونفەرەنتسيا جۇمىسى «دۋلات باباتاي ۇلى پوەزياسىنداعى ۇلتتىق مۇرات تاقىرىبى», «دۋلات باباتاي ۇلى تۇلعاسىنىڭ زەرتتەلۋى جانە جاڭا ىزدەنىستەر» اتتى ەكى سەكتسيا بويىنشا جالعاستى.
ارۋجان امانگەلدى