ول كەزدە «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىنىڭ رەداكتسياسى الماتىداعى تسۋم دەپ اتالاتىن ورتالىق دۇكەننىڭ ماڭايىندا, گوركي كوشەسىنىڭ بويىندا ەدى. بۇگىنگى ابىلايحان داڭعىلى مەن جىبەك جولى كوشەلەرىنىڭ قيىلىسقان تۇسىنداعى عيماراتتا ورنالاسقان. گازەت ءوز زامانىنداعى قازاق جاستارىنىڭ سۇيىكتى باسىلىمى, اقىلشىسى, رۋحاني سەرىگى. جاس قالامگەرلەردىڭ ىستىق وشاق, جىلى وتاۋى. قىسقاسى, گازەتتىڭ قوعامدىق ورتاداعى بەدەلى اسا جوعارى, داۋىرلەگەن جۇلدىزدى شاعى-تىن. كوڭىل تورىندە قالعان سول ءبىر ءازىز جىلداردى فاريزا وڭعارسىنوۆا اپامىز بىلاي دەپ ەسكە الىپتى: «بۇگىندەرى بالانى دا, ۇلكەندى دە ارباپ العان كوگىلدىر ەكران ول كەزدە جوق. «لەنجاس» رەسپۋبليكانىڭ ءار تۇكپىرىندە جاستىڭ دا, جاسامىستىڭ دا قولىنان تۇسپەيتىن باسىلىم ەدى. وچەرك, اڭگىمە, توپتاما ولەڭدەردىڭ ءۇتىر-نۇكتەسىنە دەيىن قالدىرماي, استىن سىزىپ شۇقشيا وقيتىنبىز. شاعىن حابار, سوڭعى بەتتەگى ءازىل-سىقاققا دەيىن تۇگىن قالدىرماي اقتارىپ شىعاتىنبىز».
پارتيانىڭ قول استىنداعى, ءجىتى باقىلاۋىنداعى شىرعالاپ, شىرماپ ۇستاپ وتىرعان وزگە باسىلىمدار ايتا المايتىن تاقىرىپتارعا وسى جاستار گازەتى عانا بارىپ ءجۇردى. رەداكتسيادا «سەن تۇر, مەن اتايىن» دەيتىندەي وڭكەي ءبىر تەكتى دە تەگەۋرىندى جاستار ىستەيتىن. جوعارعى بيلىك تە «ە, جاستار عوي» دەپ بۇل گازەتكە كەشىرىممەن قارايتىنىن سەزەتىنبىز. ونىڭ ۇستىنە گازەتتىڭ رەداكتورى كۇندەي كۇركىرەگەن شەرحان مۇرتازاەۆ اعامىز ەدى. قاشاندا ءپرينتسيپتى, ءادىل باسشى شەراعاڭ وداعاي پىكىر, مۇرتتى ماقالانىڭ ءوزىن دە, ونىڭ اۆتورىن دا بيلىكتەگىلەرگە تالاۋعا بەرگىزبەيتىن. باستىقتاردىڭ الدىندا كەۋدەسىمەن دە, كۇركىرەگەن ۇنىمەن دە قورعاي بىلەتىن ءجالاڭتوس ءباھادۇر. قارسى كەلگەننىڭ اۋزىن قايىستىرىپ جىبەرەتىن قاسقانىڭ ناعىز ءوزى. انشەيىندە ازىلقوي, قالجىڭباس شەراعاڭ ەلدىك ماقسات, ۇلتتىق مۇددە سياقتى ءپرينتسيپتى ماسەلەلەردە سوزىنەن اياز, ۇنىنەن ۇسكىرىك ەسەتىن ادۋىن, ايباتى ارىستانداي, مىنەزى نوق. سودان بيلىك باسىنداعىلار دا اعامىزدىڭ تورساڭ مىنەزىنەن قايمىعاتىن, سىيلاۋعا ءماجبۇر بولاتىن.
سول شەراعاڭ ايۋ جورتقان التايدىڭ شالعايىندا بالاعىن ءتۇرىپ تاستاپ ءشوپ شاۋىپ جۇرگەن جەرىنەن ورالحان بوكەەۆتى ءوزى ارنايى شاقىرتىپ, جاستار گازەتىنە قىزمەتكە العانىن بىلەتىنبىز. قىزمەت بولعاندا دا قاتارداعى تىلشىلىككە قابىلداسا دا شوڭ جاڭالىق, زور تابىس قوي... شەراعاڭ ءالى جوعارى ءبىلىمى جوق, كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكاسىندا سىرتتاي وقىپ جۇرگەن ورالحاننىڭ تالانتىن قىراعى قىرعيداي قىرىمنان تانىپ, بىردەن گازەتتىڭ ادەبيەت بولىمىنە مەڭگەرۋشى ەتىپ تاعايىندايدى.
مەن الماتىداعى ن.ۆ.گوگول اتىنداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا تۇسكەن كەزىم. ورالحان اعامىز ايمان جەڭگەيمەن نيكولسك بازارىنىڭ ماڭايىندا, كوپ «لينيالاردىڭ» بىرىندە ولمەلى ءبىر كەمپىردىڭ لاشىعىن جالداپ تۇرادى. ءبىز اندا-ساندا سول ۇيگە بارىپ, ايمان جەڭگەمىزدىڭ داستارقانىنان ءدام تاتىپ, اش-قۇرساق قارنىمىزدى قامپيتىپ جۇرگەن ۋاقىت. ول ۇيدە ءجيى-ءجيى مانشۇك اپايىمىزبەن دە ۇشىراسىپ قالامىز. وراعاڭنىڭ جەنپي-دە وقيتىن وسى مانشۇك قارىنداسى كەرەمەت باۋىرمال ەدى, تىلگە ءدىلمار, سوزگە شەشەن بولاتىن. «ورالحان اعاڭ قۇيرىق-جالسىز جالعىز, قالعان تورتەۋمىزدى قۇداي-تاعالا قىز ەتىپ جاراتىپتى. سەن ورالحانعا ءىنى بول!» – دەپ مەنى بايلاپ كەتكەن دە مارقۇم ءمانسيا اپايىم بولاتىن.
بىردە جەكسەنبىنى پايدالانىپ ارسالاڭداپ الگى جالدامالى ۇيىنە بارعانىمدا ورالحان: «سەن ەرتەڭ ۋاقىت تاۋىپ ءبىزدىڭ رەداكتسياعا سوعىپ كەتشى!» – دەگەن. اعامىز سولاي دەگەن سوڭ دۇيسەنبىنىڭ ساباعىنان كەيىن كەشتەتىپ, سالىپ-ۇرىپ «لەنينشىل جاستىڭ» رەداكتسياسىنا جەتتىم. ءۇشىنشى قاباتتاعى جالپاق بولمەدە ءيىن تىرەسىپ بىرنەشە ادام وتىرادى ەكەن. يمەنە باسىپ, ءتور جاق بۇرىشتاعى وراعاڭا باردىم. وراعاڭ قولىمنان جەتەلەپ ءتۇرلى ءتۇستى قارىنداشپەن بىردەڭەلەر سىزىپ وتىرعان قۋرايداي ارىق, قارا مۇرتتى قاعىلەز, قارا كوزىلدىرىكتى جىگىتكە ەرتىپ اپاردى.
– انادا وزىڭە ايتقان سۋرەتشى ءىنىم وسى! بىردەڭە زاكاز بەرشى, قولىنان نە ونەر كەلەدى ەكەن, ءوزىڭ بايقارسىڭ؟ – دەدى دە, قايىرا ءوز ورنىنا بارىپ جايعاستى.
مەنى تانىستىرعان جىگىتتىڭ اتى-ءجونى جانات ەلشىبەكوۆ بولىپ شىقتى. بايقاۋىمشا, سەكرەتارياتتىڭ بىلدەي قىزمەتكەرى سياقتى. باس رەداكتوردىڭ قابىلداۋ بولمەسى ىسپەتتى بۇل كابينەتتە ءبىر-بىرىنە ءتۇيىستىرىلىپ تاعى ەكى ستول قويىلىپتى. اۋەلدە ماعان جەتە ءمان بەرمەگەن ولاردى جاڭا تانىسىم «مىنا اعالارىڭ ەرنەست تورەحانوۆ پەن اسكەر يساقوۆ, وسى سەكرەتارياتتا بىرگە ىستەيمىز» دەپ مەنىڭ نازارىمدى اۋداردى. كەيىنىرەك ولاردىڭ ورنىنا تۇراربەك بۇشپاقپاەۆ دەگەن كوپتى كورگەن كوبەلى ءبىر مىقتىمەن, ءتۇرى ماعان ۇقساعان ەلپىلدەگەن شيكىسارى الاشىباي ەسماعامبەتوۆ دەگەن اعالارىممەن تانىستىم. ارەدىكتەن سوڭ قىزمەتكەرلەر بىرەۋلەرى ۇيلەرىنە قايتىپ, ەندى بىرەۋلەرى باسپاحاناعا كەزەكشىلىككە كەتىپ, بولمەدە سوپيىپ جانات ەكەۋمىز عانا قالدىق. جاقاڭ گازەتتىڭ قالاي جاسالاتىنىن, باسپاحاناعا الدىن الا تەرىمگە جىبەرىلگەن ماتەريالداردى قالاي ورنالاستىرۋدىڭ قۇپيا-سىرلارىن ايتىپ, گازەت ماكەتىنىڭ قالاي سىزىلىپ, قالاي باسىلاتىنىن ءتۇسىندىرىپ, ءبىرشاما «لەكتسيا» وقىپ تاستادى. كەلەسى ءبىر ءنومىردىڭ ماكەتى دايىن ەكەن, ءبىراز ويلانىپ وتىردى دا, ءۇشىنشى بەتتىڭ ماكەتىن قايتا سىزدى. سودان ءبىر بۇرىشتان ورىن قالدىرىپ, «مىنا جەرگە سەن شتريح سالىپ اكەل» دەپ العاشقى تاپسىرماسىن بەرىپ تە تاستادى.
گازەتتى كورىپ ءجۇرمىز, وقىپ ءجۇرمىز, «شتريح» دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلەمىز. گازەتكە جيۆوپيس كەلمەيدى, اكۆارەل جارامايدى, تەك شىمقاي قارا تۇسپەن سالىنعان گرافيكالىق سۋرەت قانا پايدالانىلادى. ءتىپتى «پولۋتون» دەيتىن كۇلگىن قارانى دا گازەتتىڭ باسۋى قيىن ەكەن. كەيىنگى وفسەت باسىلىم ءالى شىقپاعان, گازەتتىڭ ءبارى قورعاسىندا تەرىلىپ, فوتولار مەن شتريح-سۋرەتتەر دە قورعاسىنعا قۇيىلاتىن قىستاۋ زامان...
جاتاقحاناعا باردىم دا ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن وتىرىپ, قارا تۋشپەن گرافيكالىق سۋرەتتىڭ بىرنەشە نۇسقاسىن سالىپ تاستادىم. تاڭەرتەڭ ءتورت ساعاتتىق «جيۆوپيس» ساباعىنا قاتىستىم دا, تۇستەن كەيىنگى «ونەر تاريحى» پانىنەن قاشىپ, سىزعان دۇنيەلەرىمدى جاناتقا اپارىپ بەردىم. سۋرەتتەردى شەراعاڭا كورسەتكەن ەكەن, ول كىسىگە ءبارى ۇناعان سەكىلدى. سول-اق ەكەن, جانات اعامىز تاپسىرمانى ماعان باستىرمالاتتى-اي دەرسىڭ. رەداكتسيا الىستا, اۆتوبۋسپەن باراسىڭ, سالعان سۋرەتىڭدى تاپسىراسىڭ دا, جاڭادان تاپسىرما الىپ قايىرا جاتاقحاناعا قايتاسىڭ. ءبۇيتىپ ارى-بەرى شاپقىلاۋ اۋىرلاۋ تيە باستاعانىن بىردە جاكەڭە نۇسقالاپ جەتكىزدىم. مەنىڭ شتاتتاعى باسىبايلى قىزمەتكەر ەمەستىگىم اعامىزدىڭ ەسىنە ءتۇسىپ, تۇسىنىستىك تانىتتى, ءسويتىپ, ەكى-ءۇش كۇندە ءبىر كەزدەسەتىن بولىپ كەلىستىك.
بولاشاقتا مىقتى سۋرەتشى بولساق دەپ ارمان قۋعان جەلبىر تاناۋ, قاۋىرسىن قانات بوزبالامىز. ءۇيىمىز ايعاي جەتپەس التايدا, اكە-شەشە كوز كورمەس شالعايدا, قالتا بولسا شۇرق تەسىك. ءوستىپ جۇرگەندە, گازەت مەنىڭ سالعان شتريحتارىم مەن سۋرەتتەرىمە قالاماقى تولەدى عوي! جاۋتاڭداعان جەتىمەك ستۋدەنت ءۇشىن بۇدان وتكەن قۋانىش, بۇدان اسقان كومەك بولماس تەگى!
كەيىنىرەك شەراعاڭ «جالىن» جاستار الماناحىنا قىزمەتكە اۋىسىپ, ول كىسىنىڭ ورنىنا گازەتكە رەداكتور بولىپ سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ كەلدى. كوپ ۇزاماي رەداكتسيا كوكبازاردىڭ قاسىنداعى جاڭادان اسقاقتاي بوي كوتەرگەن توعىز قاباتتى كوكشىل عيماراتتىڭ جەتىنشى قاباتىنا كوشتى.
سەيداعاڭنىڭ سۋرەتكە كوزقاراسى, گازەت بەزەندىرۋدەگى تالعامى اسا نازىك, ەشكىمگە ۇقسامايتىن بەكزات ەكەن. بىزگە ساباق بەرىپ جۇرگەن, لەنينگرادتىڭ اكادەمياسىن بىتىرگەن, باتىس پەن شىعىستىڭ كوركەمسۋرەت تاريحىن شاقپاقشا شاققان ونەرتانۋشى مامانداردان بەتەر. اڭعارى ەرەك, ايتارى بولەك, كوزقاراسى الابوتەن زەرەلى جان. العاشقى تانىستىقتان سوڭ بولمەسىنە جانات ەكەۋمىزدى قاتار شاقىرىپ الىپ, گازەتكە باسىلار گرافيكالىق سۋرەتتەر جونىنەن ءبىرشاما ءدارىس وقىدى. گازەت جاستاردىكى, سوندىقتان سۋرەتتىڭ ءاربىر سىزىعى نازىكتىكپەن ءورىلىپ, دومبىرانىڭ قىل پەرنەسىندەي ساز شىعارۋىن, تۇنىپ تۇرعان ليريكا بولۋىن, رومانتيكاعا شاقىرىپ تۇرۋى كەرەكتىگىن مىقتاپ ەسكەرتتى. ءوزى دە وسى باعىتتاعى يدەياسىن ايتىپ, بىرەر جەكە تاپسىرمالار بەرىپ تاستادى. سەيداعاڭنىڭ وسى دارىسىنەن كەيىن مەنىڭ دە شىعارماشىلىعىما جاڭا باعىت, وزگەشە ءورىس ەنگەندەي بولعان. قىسقاسى, جاڭا رەداكتوردىڭ كەلۋىمەن مازمۇنى دا, ءمانى دە, بەزەندىرىلۋى دە داعدىدان تىس, قالىپتاسقان داستۇردەن بوتەن سيپاتتاعى جاڭا گازەت پايدا بولدى.
سەيداعاڭ جاۋاپتى حاتشى سەرىك ابدىرايىموۆقا «مىنا بالاعا قالاماقىنى دۇرىستاپ قويارسىڭ» دەپ شەگەلەپ تاپسىرىپ تاستاعان سەكىلدى. مەنىڭ باعىما وراي سەرىك اعامىز وتباسىلارى ارالاسقان ورالحاننىڭ جاقىن دوسى. باستىعى سولاي دەپ تاپسىرعاسىن ول اعامىز ايانسىن با, ماعان قالاماقىنى كوزىن جۇمىپ باستىرا قويىپ جىبەرەتىن بولدى. جانات كەيدە مەنىڭ گازەتكە قاتىسسىز جەكە گرافيكالىق سۋرەتتەرىمدى دە شاعىن اننوتاتسيالارمەن تانىستىرىپ, بۇرقىراتىپ باسىپ ءجۇردى. وسىلايشا, ايىنا ەكى مارتە قالاماقى الاتىن مەن ەندى اقشامدى قايدا جۇمسارىمدى بىلمەي قينالايىن...
مەنىڭ جاكەڭمەن جاقىنداسقانىم ورالحان كوكەمە دە قاتتى ۇناعان سياقتى: «بايقايمىن, سەندەر ءوزى بىرگە تۋعانداي امپەي-جامپەي بولىپ كەتتىڭدەر عوي! جۇرتتىڭ ءبارى سەنى «جاناتتىڭ باۋىرى» دەيتىن كورىنەدى. جانات ازامات جىگىت قوي, جاقسى اعا تاپقانىڭا قۋانىشتىمىن!» دەپ ريزاشىلىعىن بىلدىرگەنى بار.
جاناتتىڭ ايتۋلى جۋرناليست, سىرشىل جازۋشىلىعىنان بولەك, ەرەكشە ءبىر ء«حوببيى» بار ەكەن. قولى قالت ەتكەندە, شۇقشيىپ سوزجۇمباق قۇراستىرۋمەن اينالىساتىنىن ءبىلدىم. «سوزجۇمباق» دەگەن جالپى اتاۋى عانا, ال ونىڭ ارعى جاعى تارام-تارام بولىپ – كروسسۆورد, چاينۆورد, سكانۆورد, كريپتوگرامما, اناگرامما, شارادا, رەبۋس, ت.س.س. دەپ ءبولىنىپ كەتە بارادى ەكەن. بۇرىن ءيىسىن دە سەزبەگەن الگى جۇمباقتار تىلسىمىنا مەن دە بويلاپ كىرىپ كەتتىم. ءاردايىم الەمدەگى سيرەك دەرەكتەردى جالىقپاي تەرىپ جۇرەتىن اعامىز تور كوز داپتەردىڭ بەتىنە سىزعىلاپ الۋان دۇنيەلەردى قۇراستىرادى. مەن ولاردى اق ۆاتمانعا قارا تۋشپەن كوشىرىپ, اينالاسىن سوزجۇمباقتىڭ تاقىرىبىن اشاتىنداي سۋرەتتەرمەن كومكەرەمىن. ءسويتىپ, ەكەۋلەپ ءجۇرىپ «سەن بىلەسىڭ بە؟» اتتى باس-اياعى جۇپ-جۇمىر كىتاپ شىعاردىق.
كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسى تورتجىلدىق ەدى, سونىڭ ەكى جىلىن اياقتاپ قالعان كەز... جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان ورتا ازيا اسكەري وكرۋگىنىڭ شتابىنا قولىنان سۋرەت پەن سىزۋ كەلەتىن «چەرتەجنيكتەر» كەرەك بولىپ قالىپتى. ول كەز – كورشىمىز قىتايمەن اراداعى جاعداي شيەلەنىسىپ تۇرعان كۇردەلى زامان. ەكى جىل بۇرىن دامانسكىدە الەمدى شۋلاتقان قاندى قىرعىن وتكەن, بىلتىر ءوزىمىزدىڭ جالاڭاشكولدە قارۋلى قاقتىعىس بولعان. شتابتاعى مۇرىندارى كوك تىرەگەن وفيتسەرلەر مەن گەنەرالدار وزدەرىنىڭ كومانديرلىك قابىلەتتەرىن تانىتىپ, اسكەري تالانتتارىن دالەلدەپ كارتالارعا ايقىش-ۇيقىش سوعىس قيمىلدارىن تۇسىرەدى, ءتۇرلى سىزبالار مەن كەستەلەردى كولدەنەڭ تارتادى. ولاردى اسكەري كەڭەستە, وكرۋگ قولباسشىسى ن.گ.لياششەنكونىڭ الدىندا ەسەپ بەرىپ, قىزعىشتاي قورعاپ جاتادى. سول ءۇشىن قابىرعاداي زور كارتالاردىڭ بەتىنە مۇقيات سىزبالار جاساي الاتىن, سۋرەت سالا بىلەتىن قولى مىسكەر ماماندار كەرەك ەكەن. سونداي سۋرەتشى ستۋدەنتتى ىزدەپ ۋچيليششەگە ۆينوكۋر دەگەن پودپولكوۆنيكتىڭ كەلگەنى ەسىمدە.
امال قانشا, ەكىنشى كۋرس اياقتالىسىمەن مەنى اۋىلداعى اكە-شەشەممەن قوشتاسۋعا دا جىبەرمەي, باستان-اياق كيىندىردى دە, ءبىر-اق كۇندە اسكەرگە الدى دا كەتتى. قاپشاعايدىڭ قۋاڭ دالاسىندا ءبىر ايلىق «جاس جاۋىنگەردىڭ كۋرسىنان» ءوتىپ, اسكەري انت قابىلداعان بويدا مەن وكرۋگ شتابىنىڭ «وپەراتيۆتى باسقارماسىنا» تاپ بولدىم. باسقارماداعى «چەرتەجنيكتەر» ساپىندا ماعان دەيىن اعىمسالى دۇزەلحانوۆ (بۇگىنگى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اتاقتى سۋرەتشى) پەن فاريد گاراەۆ دەگەن تاشكەنتتىك تاتار جىگىتى ىستەپ ءجۇر ەكەن. «جيىرما بەس جىلعا دەيىن جۇمعان اۋزىمدى اشپايمىن» دەگەن قاعازعا قول قويعان سوڭ, مەن وسى توپقا ءۇشىنشى بولىپ «سلۋجباعا» كىرىسىپ كەتتىم...
كەيدە «ساموۆولكاعا» شىققاندا, ساۆو شتابىنىڭ ءدال ىرگەسىندەگى كازگۋ جاتاقحاناسىندا تۇراتىن دوستارعا عانا ەمەس, سالىپ-ۇرىپ الماتىنىڭ «مەحپوسەلوك» اتتى شاعىن اۋدانىندا پاتەردە تۇراتىن جانات اعاعا دا باراتىن ەدىم. ول ءۇشىن اپتاسىنا بولماسا دا, ايىنا ءبىر-ەكى رەت مۇمكىندىگىن تاۋىپ, رەداكتسياعا تەلەفون شالىپ قويامىن. ونىڭ ءوزى اعانىڭ تاپسىرماسى, ەكى تيىندىق مونەتانىڭ ءبىر ۋىسىن جيناپ قالتاما سالىپ بەرەدى دە, «زۆونداپ تۇر» دەپ تاپسىرادى. كەيدە «انا جولى نەگە حابارلاسپادىڭ؟» دەپ رەنجىپ تە جاتادى. «كۋرستاس دوسىم سەرىك ماقپىروۆقا زايدانى تانىستىرۋ ءۇشىن ەكەۋىن ۇيگە شاقىرعامىز. سەن بىرگە بولسا ەكەن دەپ ويلاپ ەدىم, زۆوندامادىڭ, كەلمەدىڭ!», نەمەسە «ەل جاقتان قاباي ءىنىم ءدام اكەلىپتى. سەنى كۇتىپ, كەلمەگەن سوڭ باۋىرلارىم مەشىتبەك پەن قاناعاتقا بەرىپ جىبەردىك». ءوزى اسكەري ءومىردى كورگەن جوق, جاعاسى جايلاۋ «گراجدانكادا» جۇرگەندەي-اق ماعان جاتىپ كەلىپ رەنجيدى. مەن نە دەيىن, باسىمدى سالبىراتىپ, ءبارىن دە ءۇنسىز مويىنداعان بولامىن.
جاتاقحاناداعى ديداحمەت پەن ساۋىتبەكتىڭ «مارگارين» مايىن جاققان قارا نانى, قارا شايىمەن سالىستىرعاندا, جانات پەن زينا جەڭگەيدىڭ داستارقانىن مەيرامحانا دەرسىڭ. ەكەۋى مەن كەلەدى-اۋ دەگەن دەمالىس كۇندەرى ەتىن اسىپ, بارىن جايىپ, باۋىرساعىن توگىپ كۇتىپ وتىرادى. وزدەرى عانا ەمەس, سول جىلدارى جاناتتىڭ ۇيىنەن قوناق ارىلمايتىن. ۇلكەن شەندى وفيتسەرلەرمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, سولاردىڭ تاپسىرماسىن ورىنداپ, وكرۋگ شتابىندا جۇمىس جاسايتىن سولداتتاردى كازارمادا مازالاپ ىزدەپ جاتقان ەشكىم جوق. تەك باتالوننىڭ كەشكى «پروۆەركاسى» كەزىندە بار ەكەنىڭدى ءبىلدىرىپ تىركەلىپ جۇرسەڭ بولعانى. سول كەڭدىكتى پايدالانىپ كەيدە سەنبىدە, كەيدە جەكسەنبىدە ۇرلانىپ جاتاقحاناعا بارامىن. بارامىن دا ۇستىمدەگى سارى الا «روبانى» لاقتىرىپ تاستاپ, «كومپلەكسياسى» وزىمە ۇقساعان ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆتىڭ كيىمىن كيىپ الامىن. سودان كۇن باتقانشا ءمازىم شىعىپ قالا تەنتىرەيمىن. اقىرى كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءبۇيتىپ شوشاڭداي بەرگەننىڭ سازايىن مىقتاپ تارتتىم-اي دەرسىڭ, وڭباي ۇستالدىم... ءوزىمىزدىڭ باتالوننىڭ شتابى ەمەس, پولك تا ەمەس, ديۆيزيا دا ەمەس, تۇتاس اسكەري وكرۋگتىڭ, ياعني مايدان شتابىنىڭ جاۋىنگەرى قاشىپ-پىسىپ «ساموۆولكادا» جۇرگەن سوڭ نەسىن سۇرايسىڭ! جۇرتقا قارار بەت جوق, حالىق جاۋىنان قيىن جاعدايعا تاپ بولدىق. اقىرى, جۇماقتاي بولعان الماتىدان شىرىلداپ «جەر اۋدارىلىپ», تاجىكستاننىڭ مي قايناتقان وڭتۇستىگىندەگى قورعانتوبە دەگەن قالاسىنان ءبىر-اق شىقتىق.
* * *
سەكرەتاريات دەگەنىڭ گازەت اتاۋلىنىڭ ۇستاحاناسى سانالادى. ءبولىم قىزمەتكەرلەرى شوقتاي ءۇيىرىلىپ سول سەكرەتارياتتى اينالىپ-تورىپ جۇرگەندەرى. ويتكەنى ماتەريالداردىڭ ءبارى وسى سەكرەتارياتتا توعىسادى, وسى جەردە ماكەتتەلەدى, سۋرەتتەر سالىنىپ, فوتولارمەن بەزەندىرىلەدى, سودان كەيىن عانا باسپاحاناعا جىبەرىلىپ جاتادى. سونى بىلەتىن سەيداحمەت اعامىز گازەتتىڭ بەزەندىرىلۋ جاعىنا, ياعني سەكرەتاريات جۇمىسىنا ايرىقشا ماڭىز بەرەتىن. ول جەردە وتىرعان جۋرناليست جاستاردان ۇنەمى جاڭاشىل باستامالار, ورامدى ويلار مەن پايىمدى پىكىرلەر كۇتەتىن. ماعان «شتاتتان تىس ءتىلشى» دەگەن قىپ-قىزىل كۋالىك بەرىپ, قۋانتىپ قويعانى تاعى بار. جاناتتىڭ ىسكەرلىگى مەن تالانتى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى وسى سەكرەتارياتتا جۇرگەندە جارقىراي اشىلدى. كەيىنگى ءبىر جىلدارى پوليگرافيا سالاسىندا رەۆوليۋتسيالىق بەتبۇرىس جاسالىپ, گازەت-جۋرنالدار وفسەتتىك تاسىلگە كوشىرىلدى, ومىرگە «فوتونابور» دەيتىن وزىق تەحنولوگيا ەندى. جاڭالىق اتاۋلىنا قالت جىبەرمەيتىن سەيداعاڭ وسى وزگەرىستەردى بىلگىرلىكپەن ءتيىمدى پايدالانىپ, گازەتتىڭ بەت-بەينەسىن عالامات كورىكتەندىرىپ جىبەردى. جانات ەكەۋمىزدى قاتار شاقىرىپ الىپ, گازەت بەتىن ورنەكتەۋگە, سۋرەتپەن بەزەندىرۋگە بايلانىستى جەكە تاپسىرمالار بەرىپ ءجۇردى. «بولىمدەردەن ازىرلەنىپ شىققان ارقيلى ماتەريالداردى مازمۇندارىنا ساي كوركەم بەزەندىرىپ, قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي جۇتىندىرىپ, اجارىن اشىپ بەرىڭدەر. ماكەت دەگەنىڭ ۇلكەن ونەر ەكەنىن ۇمىتپاڭدار!» مىنە, مۇنداي بايلام – سەيداحمەت اعامىز سەكىلدى كورەگەن دە, كىرپياز باسشىنىڭ اينىماس قاعيداسى بولاتىن.
ول زاماندا ناۋرىز دەگەندى ەستىگەنىمىز بولماسا, ءادىبىن تۇسىنبەپپىز, ءمانى مەن مازمۇنىنا بويلاماپپىز. وركەنيەتتى يمپەريانىڭ اتەيست ازاماتى رەتىندە اتاپ وتۋگە تىيىم سالىنعان ءدىني مەيرام دەپ قابىلدايتىنبىز. توبەمىزدىڭ تەسىگى, اقىلىمىزدىڭ ەسىگى اشىلىپ, سانامىزعا ساۋلەنىڭ تۇسكەنى بەرتىنگى كەز عوي. «لەنجاستىڭ» جۋرناليستەرى گازەتتىڭ «كوكتەم ءنومىرى» دەپ اتالاتىن, سەگىز بەت بولىپ شىعاتىن سانىن دايىنداۋعا الدىن الا, ءبىر اي بۇرىن كىرىسەتىن. جىگىتتەر مەن قىزدار جۇرەك تۇكپىرىندە جيناپ جۇرگەن ادەمى يدەيالارىن, ساقتاپ جۇرگەن رومانتيكالىق ماتەريالدارىن, اسىل ويلارىن اعىل-تەگىل وسى نومىرگە توگەتىن. ولاردىڭ بۇيىعى جۇرگەن شىن تالانتتارى, قالامگەرلىك ەرەسەن قابىلەتتەرى, الاۋلاعان جاستىق جالىندارى وسى نومىردە جارقىراپ اشىلعانداي بولۋشى ەدى. ادەتتە گازەتتىڭ بۇل ءنومىرى ادەتكى قارا تۇسكە قوسىمشا جاسىل بوياۋ قوسىلىپ شىعادى. ياعني ماعان سۋرەت سالۋىما دا كەڭىرەك تىنىستى جول اشىلاتىن. كوكتەمنىڭ جاۋقازىن گۇلدەرىمەن الەم-جالەم بەزەندىرىلگەن ايتۋلى بۇل ءنومىر مارت ايىنىڭ 22-ءسى كۇنى جارق ەتىپ كوپ تارالىممەن ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە جول تارتاتىن.
كەيىن بىلدىك, سەيداحمەت اعامىز الاۋلاتىپ-جالاۋلاتىپ جۇرتقا جاريا قىلماي-اق, يدەولوگيالىق تەگەرشىگى بەكەم قوعامدا «كوكتەم ءنومىرى» دەگەن جەلەۋمەن حالقىمىزدىڭ ناۋرىز مەرەكەسىن وسىلاي اتاپ وتەدى ەكەن عوي. ياپىراي دەسەڭشى, ءىستىڭ كوزىن تابا بىلەتىن كەمەل باسشى وسى اعامىزداي-اق بولسىن! قالايشا ريزا بولماسسىڭ, قالايشا قايران قالماسسىڭ! جاتقان جەرىڭىز جارىق بولسىن, نۇرىڭىز پەيىشتە شالقىسىن, تار زاماننىڭ اۋانىن كەڭەيتە بىلگەن ەلجاندى اسىل اعا!
ءسويتىپ, جاستار گازەتىنىڭ مازمۇنى مەن ساپاسىن كوركەيتكەن جانات ەلشىبەكوۆتى ەل ءومىرىنىڭ ايناسى سانالاتىن باس گازەتىمىز – بۇگىنگى «ەگەمەن قازاقستان» قىزمەتكە شاقىرادى. بىراق سەيداعاڭ جىبەرمەيدى. قاتارىنان ءۇش جىل قۇدا تۇسكەن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعى بىردەن گازەتتىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسىن ۇسىنعان كەزدە عانا سەيداعاڭ تالانتتى شاكىرتىنە باتاسىن بەرگەنى ەستە. جاستار گازەتىنىڭ قىزمەتكەرىنە ءبولىم تىزگىنىن ۇستاتۋ ول كەزدە سيرەك قۇبىلىس. العاشقى جىلدارى گازەتتىڭ كوركەمدەۋ-بەزەندىرۋ ءبولىمىن باسقارعان ول كەيىنىرەك جاڭالىق-حابار, تۋريزم-سپورت, ەكونوميكا بولىمدەرىنە جەتەكشىلىك جاسادى. زەينەت دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى لاۋازىمىندا شيرەك عاسىرعا جۋىق جەمىستى ەڭبەك ەتتى.
قاتار جۇرگەن ارىپتەستەرىنىڭ, بىلايعى جۇرتشىلىقتىڭ جانات اعامىزعا تاققان «بەساسپاپ» دەگەن تاعى ءبىر جاناما اتى بار. راسىندا سولاي... جانات ەلشىبەكوۆ بۇگىندە بەلگىلى جازۋشى, تانىمال جۋرناليست, ەلىنە قادىرلى قوعام قايراتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. قازاقتىڭ قارا ءسوزىنىڭ اقتانگەرى, قارا ءتىلىنىڭ تايپالعان جورعاسى عافۋ قايىربەكوۆ ىنىسىنە ارناعان ماقالاسىندا: «جاناتتا جازۋشىعا كەرەك ەكى نارسە – سۋرەتشىلىك تالاپ پەن ادەمى كوركەم ءتىل – ەكەۋى دە بار. سوندىقتان جانات ەلشىبەكوۆ جالپى ادەبيەتىمىزگە, ونىڭ ىشىندە بالالار ادەبيەتىنە ناعىز سۋرەتكەر, تالانتتى پروفەسسيونال جازۋشى رەتىندە قوسىلىپ وتىر» - دەپ, اعالىق العاۋسىز كوڭىلىن توگىپتى. ال ءومىر بويى سوزجۇمباقتى «حوببي» ەتكەن ادامنىڭ بىلمەيتىنى جوق, جان-جاقتى ەرۋديت, ينتەللەكتۋال بولاتىنى بەلگىلى جايت. اعامىزدىڭ ونداي قىرى تۋرالى اۋزى دۋالى, ءسوزى ءۋالى شەرحان مۇرتازا: «جانات گازەتكە جۇمىسقا كەلگەندە اۋەلى سوزجۇمباقتان باستادى. سوزجۇمباقتىڭ اسىرەسە وسكەلەڭ جاستارعا, جالپى وقىرمانعا پايداسى مول. ادامدى ويلانۋعا, ىزدەنۋگە, وقۋعا, ياعني ءبىلىمىن جان-جاقتى بايىتۋعا, قىسقاسى وقىرماننىڭ ويىن وياتۋعا يتەرمەلەيتىن توسىن جاڭالىق بولدى... جانات – جۋرناليست, جانات – جازۋشى. ول نە جازسا دا ماتەريالعا جان بەرىپ جازادى. شابىسى ەرەك, ءجۇرىسى بولەك, ەشكىمگە ۇقسامايتىن ءوز ورنەگى بار», دەپ جازىپتى. اقىن اتاۋلىنىڭ اق باتالى ابىزى مۇزافار الىمباەۆ جاناتتىڭ سوزجۇمباق كىتابىمەن تانىسقاننان كەيىن شەراعاڭنىڭ ويىن جالعاستىرعانداي بولىپ: «ەلشىبەكوۆتىڭ قالامگەرلىك جولى قازاق باسپاسوزىندە بۇرىن بولماعان سيرەك ءۇردىس, وقىرمانعا ونەگە», دەپ تامسانعان ەكەن.
مەن جاكەڭنىڭ الۋان قىرلى شىعارماشىلىق جولىنا باعا بەرۋدەن اۋلاقپىن. رەسپۋبليكا باسپالارىنان شىققان كىتاپتارىنىڭ ءتىزىمىن شۇبىرتىپ اۋرەگە تۇسكىم تاعى جوق. كەزىندە ورەلى دە, تالعامپاز قاۋىمنىڭ نازارىن اۋدارعان دۇنيەلەرى كىتاپ حرامدارىنىڭ تورىندە, سۇيىكتى وقىرماندارىنىڭ قولىندا. ونىڭ قالامگەرلىك قىرلارى جايىندا وتكەن جىلدارى «فوليانت» باسپاسى «بەساسپاپ» اتتى كىرپىشتەي كىتاپ شىعارىپتى. ول كىتاپتا بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاق ءباسپاسوزىن وركەندەتۋ ىسىنە ارناعان, وسى سالادا نەسىبەلى باقىتىن تاپقان اعامىزدىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى جۇزدەن استام ماقالا بار ەكەن. جاناتقا دەگەن كورىكتى ءسوز بەن جۇرەكجاردى تىلەكتەردى سول كىتاپتان وقۋعا بولادى.
مەنىڭ بۇگىنگى ايتايىن دەگەنىم – جاستىق شاعىمىزدا بىزگە دۇرىس جول سىلتەپ, باعىت-باعدار كورسەتكەن, كوڭىلىنىڭ شاپاعات-شۋاعىمەن ومىرىمىزگە بەتبۇرىس جاساعان, ءسويتىپ, ازامات رەتىندە قالىپتاسۋىمىزعا ىقپال ەتكەن ارداقتى اعالارىمىزعا ىنىلىك ءىلتيپاتىمىزدى جەتكىزۋ. سونداي مەيىربان جۇرەكتى, شاراپات تىلەكتى, جانسارايىنىڭ شامى جارىق اعامىزدىڭ ءبىرى – بۇگىندە مەرەيلى جاسقا تولىپ وتىرعان جانات ەلشىبەكوۆ بولاتىن.
الىبەك اسقاروۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى