وتىز عاسىر بۇرىنعى شالبار

بۇل بۇيىمدى نەمىس ارحەولوگى مايكي ۆاگنەر 2014 جىلى تاپقان ەكەن. جادىگەرگە عىلىمي ساراپتاما جاساعان نەمىس ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ وقىمىستىلارى: «بۇل شالبار تەك ارحەولوگيا عىلىمى عانا ەمەس, كۇللى الەمدى ەلەڭ ەتكىزەرلىك ۇلكەن جاڭالىق» دەسە, ۆەنا قالاسىنداعى تابيعات تاريحى مۋزەيىنىڭ عىلىمي مامان رەستاۆراتور-تىگىنشىسى كارينا گريومەر, كونە شالباردى تىگۋگە پايدالانعان ءجۇن-ماتا قۇرامىن زەرتتەپ, بۇل جادىگەر وسىدان وتىز عاسىر بۇرىن جا­سالدى دەگەن قورىتىندى شى­عار­عان ەكەن.

ءبىر تاڭدانارلىق جاعداي – بۇل شالباردىڭ ستيلدىك فورماسى كيۋگە وتە قولايلى, بۇتى كەڭ, اۋى مەن بالاعى ادامنىڭ ەركىن قوزعالىسىنا ۇيلەسىمدى جاسالعان جانە اسا شەبەرلىكپەن ءپىشىلىپ, ءجۇن ماتادان تىگىلگەن. ەڭ باستىسى, اتقا مىنۋگە وتە ىڭعايلى. وسى ورايدا ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ 460 جىلى تۋعان ەجەلگى گرەك دارىگەرى گيپپوكراتتىڭ: «شالباردى العاش كيگەن كوشپەندىلەر, ولار ارقاشان ات ۇستىندە جۇرەدى» دەگەن تۇجىرىمى ەسكە تۇسەدى.

سونىمەن قاتار بۇل بۇ­يىمدى زەرلەۋ-كەستەلەۋ شەبەر­لىگىنە قاتىستى بولجام ايتقان ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ان­تروپولوگ عالىمى مايكل فراچەتتي, بۇلاي بولعاندا تا­رىم ويپاتىندا گۇلدەنگەن مادەنيەت كۇللى ەۋروپاعا اسەر ەتكەن بولۋى ابدەن مۇم­كىن, دەسە, لوس-انجەلەس قالاسىن­داعى باتىس كوللەدجى عالىمى ەلي­زابەت باربەر: «بۇل شالباردى تىككەن ادامدار وتە نازىك كوپ ءتۇرلى زەرلەۋ-كەستەلەۋ تەحنولوگياسىن قولدانعانى بايقالادى. سوعان قاراعاندا, ولار ءبىز ويلاعاننان الدەقايدا مادەني ومىرگە بوي ۇرعان» دەپتى.

جۋىقتا فراۋ حاللگرەن باس­تاعان نەمىستىڭ جاڭعىرتۋ ءىسىنىڭ شەبەرلەرى شالباردىڭ دالمە-ءدال كوشىرمەسىن جاساپ شىقتى. وسى ورايدا بۇل ىسكە كوپپەن بىرگە اتسالىس­قان توقىماشى-ديزاينەر موا حاللگرەن: «شالبار ءۇش بو­لىك­تەن قۇرالىپ, تىگىلگەن. مۇنى جاڭعىرتىپ شىعۋ ءۇشىن كونە توقىما بەلدىگىن قول­داندىق. سونىمەن قاتار قوي جۇنىنەن يىرىلگەن جىپكە ارنايى تاپسىرىس بەردىك. بۇل شالبار اتقا ءمىنىپ ءجۇرۋ ءۇشىن جاسالعانىنا كوز جەتكىزدىك. جادىگەردى جاڭعىرتۋ بارىسىندا, تىزەسىندەگى ويۋدى جاساپ شىعۋ وڭاي بولعان جوق. ول تىم كۇردەلى ەكەن جانە شالبارعا سايكەس ماتا تابۋ دا قيىن بولدى» دەپتى.