شاعىن بيزنەسكە نەسيەنىڭ شاراپاتى تيە مە؟

كاسىپكەرلىكتىڭ شاعىن نۇس­قاسىن دامىتۋ تۇرعىسىنان ازىرگە وزگە وڭىرلەر الماتىنىڭ قارقى­نىنا ىلەسە المايدى. مەگاپوليستە 86,8 مىڭ شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى بار. ودان كەيىنگى ورىندا نۇر-سۇلتان (63,4 مىڭ) مەن قاراعاندى وبلىسى (23,2 مىڭ) تۇر. دەگەنمەن, Ranking بارلىق اي­ماق­تا شاعىن كاسىپكەرلىك نىسان­دارى­نىڭ جىلدىق قارقىندى ءوسىمى باي­قالا­دى دەپ مالىمدەيدى. نەگىزىنەن مۇن­داي نىساندار اۆتوجوندەۋ جانە كوتەرمە-بولشەك ساۋدا (92,7 مىڭ), قۇرىلىس (46,5 مىڭ), كاسىبي, عى­لى­مي جانە تەحنيكالىق قىزمەت سالا­سى (23,9 مىڭ), ءبىلىم (21,3 مىڭ) جانە وڭدەۋشى ونەركاسىپ (17,6 مىڭ) سالالارىندا قىزمەت اتقارادى.

«ەل قانشالىقتى دامىعان سا­يىن شاعىن بيزنەس تە سونشا­لىق­تى ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالا تۇسەدى. شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ كۇشتى ورنىقتى سەگمەنتى وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق بازاسىن نىعايتىپ, باسەكەنى دا­مىتۋ جولىندا جايلى ورتا قالىپ­تاستىرادى. سونىمەن قاتار حالىق­تى جۇمىسپەن قامتۋعا, ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا جول اشادى. مۇنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە جالپى ەكونوميكالىق پروتسەستىڭ جاندانا تۇسۋىنە, اسىرەسە داعدا­رىس جانە داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدەردە ەس جيۋعا ەرەكشە ىق­پال ەتەدى», دەپ جازادى Ranking.

مەملەكەتتىڭ سوڭعى بىرنەشە جىل بەدەرىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە ىقىلاس قويۋى تەگىن ەمەس. قازىر شوب بۇكىل الەمدەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ 70 پايىزىن, سونداي-اق جاھاندىق ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 50 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. مىسالى, ۇلىبريتانيا ءىجو-سىندەگى شوب ۇلەسى 51 پايىزعا جەتسە, بۇل كورسەتكىش گەرمانيادا – 53, فينليانديادا – 60, نيدەرلاندتا 63 پايىزعا جەتكەن. ءتىپتى كورشىلەس وزبەكستاندا شاعىن بيزنەس (ورتا بيزنەستى ەسەپكە الماعاندا) ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 54 پايىزىنا جەتىپ قالعان. قازاقستانداعى كورسەتكىش قانداي؟ بىزدە 2021 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەكتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ءىجو-دەگى شوب ۇلەسى 34,7 پايىزعا اياق ىلىكتىرگەن. البەتتە, مۇنى ايتۋلى جەتىستىك دەپ باعالاۋعا كەلمەس. ونىڭ ۇستىنە شاعىن بيزنەستىڭ قا­عاز بەتىندە جانە شىن ومىردە قالاي دامىپ جاتقانىن كوپشىلىك شا­ما­لاپ بولسا دا بىلەدى. وسى 34,7 پايىزدىڭ ءوزىن نەگىزىنەن ساناۋلى ءوڭىر عانا بەرىپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ء(جوو) شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىنىڭ ۇلەسى ءتورت ايماقتا عانا ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن اسىپ تۇسەدى: ەلوردادا – 74,9, الماتىدا – 51,4, شىمكەنتتە – 43,2 جانە الماتى وبلىسىندا 36,7 پايىز. وزگە وڭىرلەردە جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى شوب ۇلەسى وتە تومەن. اسىرەسە, قاراعاندى, قىزىلوردا جانە پاۆلودار وبلىستارىندا شوب شارۋاسى شات­قاياقتاپ تۇر. بۇل اتالعان اي­ماق­تاردىڭ دامۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن­دىگىنەن دە حابار بەرەدى.

«قارجىلاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى جانە بانك زايمدارى­نىڭ قولجەتىمدى بولماۋى ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. مىسالى, بيىل اقپاندا شاعىن بيزنەستىڭ نەسيە پورتفەلى 3,6 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. الايدا بيىل جانە وتكەن جىلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ەسەبىنەن سەكتوردا ءوسىم بايقالسا, وعان دەيىن شاعىن كومپانيالاردى نەسيەلەۋ كولەمى جىلدان-جىلعا قىسقارعان ەدى. پاندەميا جىلدارى نەسيەلەۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جالپى نەسيە پورتفەلىندەگى شاعىن بيزنەسكە بەرىلگەن نەسيە ۇلەسى 19,4 پا­يىزدى قۇراعان. بۇل 2002 جىلعى كورسەتكىشتەن دە تومەن. جالپى العاندا, مەملەكەت نەگىزى قالان­عالى بەرى شاعىن بيز­نەستى نەسيە­لەۋ دەڭگەيى نەسيە پورت­فەلى­نىڭ 10-25 پايىزى شەگىندە بو­لىپ وتىرعان. سوڭعى جىلدارى كور­سەتكىش بۇدان دا تومەندەپ كەتتى», دەپ اقپار بەرەدى ساراپشىلار.

شاعىن بيزنەسكە بانكتەر بەرگەن نەسيەنىڭ 72 پايىزى ءۇش وڭىرگە عانا تيەسىلى بولىپ شىقتى. ولار – الماتى (50,4 پايىز), نۇر-سۇلتان (17,2 پايىز) جانە شىمكەنت (4,2 پايىز) قالالارى. قالعان ايماقتاردا كورسەتكىش 4 پايىزدى دا ماڭايلاماعان. بۇل جاعداي وڭىرلەردەگى شاعىن بيزنەستىڭ بانك قولداۋىن سەزىنە الماي وتىرعاندىعىن ايعاقتايدى. 2018-2019 جىلدارى ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەرگە شاعىن بيزنەس تارا­پىنان 15,8 جانە 15 مىڭ ءوتى­نىش كەلىپ ءتۇسىپتى. ال پاندەميا جىل­دارىندا شاعىن كاسىپكەرلىك تارا­پىنان زايم سۇراۋ ءوتىنىشى 697,4 مىڭعا (2021 جىلى) ءبىر-اق وسكەن. وسىنشاما ءوتىنىشتىڭ تىم از بولىگى ماقۇلدانادى. 2018-2019 جىلدارى 15 مىڭداي ءوتىنىشتىڭ 57 پايىزى عانا ماقۇلدانسا, 2020 جىلى 110 مىڭنان استام ءوتىنىشتىڭ 36,6 پايىزىنا عانا ماقۇلداۋ بە­رىل­­گەن. 2021 جىلى كورسەتكىش ودان ءارى تومەندەگەن. 700 مىڭعا جۋىق ءوتىنىشتىڭ 31,7 پايىزىنا عا­نا نەسيە ۇسىنىلىپتى. شىعىن­عا قا­را­عاندا ورتا جانە ءىرى كاسىپكەر­لىك­تىڭ ايى وڭىنان تۋىپ تۇر. 2021 جى­لى بانكتەر ورتا كاسىپكەرلىك تا­راپى­نان بەرىلگەن ءوتىنىمنىڭ 44,8 پا­يى­زىنا, ءىرى كاسىپكەرلىك ءوتىنىمىنىڭ 54 پايىزىنا وڭ قاباق تانىتقان.

شەشىم قابىلداۋ كەزىندە تاۋە­كەل­دەردى باعالاۋدىڭ سكورينگ­تىك جۇيەسىنىڭ پايدالانىلۋى شا­عىن بيزنەسكە زايم بەرۋگە قا­تىس­­تى ماقۇلداۋدىڭ تىم تومەن دەڭ­­گەيىنە سەبەپ بولىپ وتىر. ۇلت­تىق بانك وسىنداي ءۋاج ايتادى. سو­نى­مەن قاتار جەڭىلدەتىلگەن نە­­سيەلەۋ باع­دار­لامالارى اياسىن­دا ين­ۆەس­تيتسيا­لىق جوبالارعا بولىنگەن قار­جى كولەمىن بانكتەر تولىق كولەم­دە يگەرمەيدى. سونداي-اق زايم الۋ پروتسەدۋراسىنىڭ شەك­تەن تىس بيۋروكراتياعا تولى بولۋى جانە كەپىلدىك بەرۋ مىندەت­تەمەسىنىڭ تالاپ ەتىلۋى دە شاعىن بيزنەستىڭ نەسيە الۋىنا شەكتەۋ بولىپ وتىر.

«ايتا كەتۋ كەرەك, قازاقستاندا شاعىن بيزنەستى قارجىلاندىرۋدىڭ باسقا دا تەتىكتەرى بار. بۇل رەتتە ميكروقارجى ۇيىمدارىن اتايمىز. مقۇ-لاردىڭ الدەقايدا قولجەتىمدى ونىمدەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان جانە جاڭا باستالعان بيز­نەستىڭ اياققا تۇرۋىنا ۇلكەن قولداۋ بەرۋدە. جىل سايىنعى قارىز پورت­فەلىنىڭ ءوسىمى دە ونىمدەرگە دەگەن قولجەتىمدىلىكتى راستاي تۇسەدى. جىل باسىندا 696,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە ميكرونەسيە بەرىلگەن. ءبىر جىلدا 65,8 پايىزعا وسكەن. بانك سەگمەنتىنە قاراعاندا ءوسىم ديناميكاسى ءبىرشاما تۇراقتى – سوڭعى بەس جىلدا مقۇ-لاردىڭ قارىز پورتفەلى 7 ەسە ءوستى. بۇل سەك­توردىڭ قارقىندى دامىپ جات­قانىن كورسەتەدى», دەيدى Ranking.

شاعىن بيزنەسكە نەسيە ۇسى­نۋدىڭ جىلدىق ءوسىمى تۇرعىسىنان Solva ميكروقارجىلىق ۇيىمى كوش باستايدى. بىلتىردان بەرى بانك اتانۋعا تالاپتانىپ جۇرگەن ۇيىمنىڭ نەسيە بەرۋ كولەمى سوڭعى ءبىر جىلدا 25,7 ملرد تەڭگەگە ارتىپ, جالپى كولەمى 61,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە نەسيە بەرگەن. قازىر بۇل كومپانيا شوب, جشس جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلارعا دا جاڭا ونىمدەر ۇسىنۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. زايمدار كەز كەلگەن ماقساتقا بەرىلەدى. سو­نىڭ ىشىندە كەپىلسىز تۇردە اينا­لىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا قار­­جى ۇسىنۋىن ايتۋعا بولادى. ەكىن­شى ورىندا 161,7 ملرد تەڭ­گە­مەن KMF كومپانياسى تۇر. بۇل كوم­پ­ا­نيانىڭ جىلدىق ءوسىمى 25,3 ملرد تەڭگەگە ۇلعايعان. مقۇ شا­عىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنا, ودان بولەك اگروسەكتورعا دا بەل­سەن­دى تۇردە نەسيە بەرەدى. ۇزدىك ۇش­تىكتى Freedom Finance Credit تۇيىن­دەيدى. بۇل كومپانيانىڭ جىل­دىق نەسيە پورتفەلى 21,6 ملرد تەڭگەگە كوبەيگەن.