ساياسي رەفورمالار – ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنىڭ نەگىزى. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ جانە اكىمشىلىك رەفورمالار, قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن جاڭا زاڭدار قابىلداۋ تۋرالى ايتقان ۇسىنىستارى, الەۋمەتتىك رەفورمالاردىڭ ءتيىمدى ەكونوميكالىق تەتىكتەرىن ازىرلەۋگە جول اشۋعا ءتيىس.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, عىلىمي قاۋىم وكىلدەرى حالىقتىڭ, مەملەكەتتىڭ جانە بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ سۇرانىسىن زەردەلەي وتىرىپ, دەر كەزىندە باسقارۋ شەشىمدەرىن قابىلداۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن قولدانبالى زەرتتەۋلەردى كوبىرەك جۇرگىزۋى كەرەك.
2021 جىلى بعم ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋ توبى ەلدىڭ وسال ايماقتارى مەن ەلدى مەكەندەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن انىقتادى. ايتا كەتۋ كەرەك, وڭىرلەردەگى ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە از جالاقى (30,4%), كۇنكورىستىڭ تومەندىگى (20,9%), دامۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ جوقتىعى (28,4%), جۇمىس ورىندارىنىڭ بولماۋى (11,7%) جانە اقشا تابۋ مۇمكىندىگىنىڭ ازدىعى (11,7%), كاسىپتىك ءبىلىم الۋ, قايتا دايارلاۋ ماسەلەلەرى (5,5%) جاتادى. سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ نەسيە ماسەلەسى, باسپانا ماسەلەسى, اقشا تاپشىلىعى, دەنساۋلىعى, جىلۋ مەن اۋىز سۋ ماسەلەسى بار.
ءبىز زەرتتەۋ بارىسىندا دامۋعا كەدەرگى بولاتىن مىناداي فاكتورلاردى انىقتادىق: ەلدى مەكەندەردىڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمدىق جانە ەكولوگيالىق پروبلەمالارى: ناشار جولدار (21,4%), ناشار بايلانىس, ينتەرنەتتىڭ بولماۋى (11,1%), تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرى, تۇرمىستىق جاعدايلاردىڭ ناشارلىعى (10,6%), ەكولوگيالىق پروبلەمالار, ساپالى اۋىز سۋ (5,5%), مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپ مەكەمەلەرىندەگى ورىن تاپشىلىعى – 2,4%.
ال كەدەيلىكتىڭ سەبەپتەرى: ءوندىرىس ورىندارى مەن ءتيىمدى جۇمىس ورىندارىنىڭ جوقتىعى (35,4%), شاعىن بيزنەستىڭ ناشار دامۋى (16,5%), اۋىلدىق جەرلەرگە كولىك توراپتارىنىڭ الىستىعى, جولدار مەن باسقا كوممۋنيكاتسيالاردىڭ ناشار دامۋى (11,6%), جايىلىمدىق جانە ەگىستىك جەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى (10,1%).
ىشكى ميگراتسيانىڭ رەتتەلمەۋىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلار: جۇمىس ىزدەۋ (41,5%), تۇرمىستىق جايلىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى (گازبەن جابدىقتاۋ, ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋمەن قامتۋ (23,6%) ), قاجەتتى الەۋمەتتىك ء(بىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى) جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋى (16,2%), قورشاعان ورتانىڭ ناشارلاۋى (6,3%), اۋىز سۋعا قولجەتىمدىلىكتىڭ تومەن دەڭگەيى (5,2%), تەحنوگەندىك ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتىڭ ساقتالماۋى (3,7%).
بۇل پروبلەمالار قازاقستانداعى ەلدى مەكەندەردى (اۋىلدار مەن مونوقالالاردى) الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋ بويىنشا بىرقاتار باعىتتى جەتىلدىرۋدى, قايتا قاراۋدىڭ قاجەتتىگىن العا تارتىپ تۇر. جولداۋدا ايتىلعان ساياسي رەفورمالار, سونىڭ ىشىندە جاڭا ايماقتاردىڭ قۇرىلۋى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ اكىمشىلىك جانە قارجىلىق رەسۋرستارىنىڭ ۇلعايۋى الىس-جاقىن ەلدى مەكەندەردىڭ جەرگىلىكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز. اسىرەسە قازاقستاننىڭ اۋداندارىن, اۋىلدارىن ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋ, جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ءبىلىم مەن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى.
ايسۇلۋ مولدابەكوۆا,
بعم عىلىم كوميتەتى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ زاماناۋي زەرتتەۋ ادىستەرى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى