مەملەكەت باسشىسىنىڭ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ ساياسي جانە تاريحي قۇندىلىعى وتە ەرەكشە ەكەنىنە تالاس جوق.
كوپشىلىكتىڭ كۇتىپ جۇرگەن ۇمىتتەرى اقتالىپ, ەل اراسىندا تالقىعا ءتۇسىپ ۇلگەرگەن ءبىراز وزەكتى ماسەلە حالىق نازارىنا اشىق, ايقىن جانە قاراپايىم تىلمەن جەتتى. ارينە, وسى ايتىلعان قۇندى جايتتاردىڭ ءتۇپ ءمانىن ءتۇسىنىپ, دەر كەزىندە ءتيىستى ءىس-شارالار قابىلداپ, جاۋاپكەرشىلىكپەن ءارى ناتيجەلى ءىس جۇرگىزسەك, كوپ جەتىستىكتەرگە جەتۋىمىز ايقىن. بۇل جۇمىستارعا تەك مەملەكەتتىك ۇيىمدارداعى لاۋازىمدى تۇلعالار ەمەس, ەل بولىپ بارشامىزدىڭ اتسالىسقانىمىز ابزال.
جولداۋداعى ەرەكشە قولداۋ تاپقان ساياسي جاڭالىقتىڭ ءبىرى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدە كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى. ەل پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە بۇل شەشىمدى قازاقستانداعى ءتۇرلى قۇقىق نورمالارىنىڭ اتا زاڭعا سايكەستىگىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تۇسىندىرەتىنىن, ال ازاماتتار وسىنداي تۇسىنىكتەمە الۋ ءۇشىن بۇل مەملەكەتتىك ورگانعا تىكەلەي جۇگىنە المايتىنىن باستى نازارىنا العانىن ايتتى.
ۇزاق جىلدار بويعى قۇقىق قورعاۋ, سوت سالاسىنداعى جانە زاڭ شىعارۋشى وكىلەتتى ورگانداعى تاجىريبەمە سۇيەنە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وسى شەشىمدى قابىلداعانىن قولدايمىن. بارىمىزگە ءمالىم, قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 1-بابىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى», دەپ بەكىتكەن. ال بۇل كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتار بۇزىلعان جاعدايدا كىم بولسا دا ءوز مۇددەسىن قورعاۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋگە قۇقىلى. وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن كونستيتۋتسيالىق سوت پەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مارتەبەسىنە جانە اتقاراتىن مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىنا كەڭىرەك توقتالا كەتكەن ءجون بولار.
وكىلەتتىكتەرى بويىنشا, كونستيتۋتسيالىق سوت نەعۇرلىم كەڭ قۇزىرەتكە يە. اتاپ ايتقاندا, زاڭداردىڭ عانا ەمەس, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگانداردىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ دە كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قاراستىرا الادى. ال كونستيتۋتسيالىق كەڭەس الدىن الا باقىلاۋ جولىمەن زاڭدى كۇشىنە ەنبەگەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قارايدى. ءوز كەزەگىندە كونستيتۋتسيالىق سوت ودان كەيىنگى باقىلاۋ قىزمەتىن كوبىرەك جۇزەگە اسىرادى جانە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن نورماتيۆتىك اكتىلەردى قارايدى.
ءوتىنىش سۋبەكتىلەرى بويىنشا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنەتىن سۋبەكتىلەر كوپ, ەڭ باستىسى, بۇل قۇقىق ازاماتتارعا بەرىلگەن. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستە سۋبەكتىلەردىڭ شەكتەۋلى توبى عانا بولادى, ياعني وعان مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى ادامدار عانا كىرەدى. سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ مارتەبەسىنىڭ ايقىندالۋى جانە سۋديالاردى سايلاۋ ءتارتىبى ءارى قۇرىلىمدىق ماسەلەلەرى دە كونستيتۋتسييالىق كەڭەستەن وزگەشە بولادى.
كونستيتۋتسيالىق سوتتار شەت مەملەكەتتەردە دە بار. اتاپ ايتقاندا, كونستيتۋتسيالىق سوت 1920 جىلى العاش رەت اۋستريادا پايدا بولدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن گەرمانيادا كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلعان. 1963 جىلى كونستيتۋتسيالىق سوت يۋگوسلاۆيادا, 1986 جىلى پولشادا, ال 90-جىلداردىڭ باسىندا شىعىس ەۋروپا مەملەكەتتەرىنىڭ بارىندە جانە رەسەيدە كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلعان. سول سياقتى 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» رەسپۋبليكانىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىمەن كونستيتۋتسيانى سوت ارقىلى قورعاۋدىڭ جوعارى ورگانى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى قۇرىلىپ, ءوز جۇمىسىن 1992 جىلعى 6 ماۋسىمدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى تۋرالى» جانە «كونستيتۋتسيالىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ تۋرالى» زاڭدار قابىلدانعاننان كەيىن باستاپ كەتكەن بولاتىن. 1995 جىلى 30 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى قابىلدانۋىنا وراي جاڭا كونستيتۋتسيالىق قاداعالاۋ ورگانى – كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قۇرىلدى, سوعان بايلانىستى 1995 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى ءوز قىزمەتىن توقتاتتى.
رامازان سارپەكوۆ,
زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى