القاپتاعى جۇمىس قىزاتىن كۇن الىس ەمەس

كوكتەمگى ناۋقانعا دايىندىق با­رىسى جونىندە بايانداعان وبلىس اكى­مىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابە­نوۆ­تىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل ەگىستىكتىڭ باسىم بولىگىنە بيداي سە­بى­لەدى. دەگەنمەن ءوڭىر تۇرعىندارىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ ماقساتىندا مايلى داقىلدار مەن كوكونىس القاپتارىنىڭ كولەمى دە ەداۋىر ۇلعايايىن دەپ وتىر. ماسەلەن, بىلتىرعىمەن سالىستىرساق, بيىل مايلى داقىل القابى 44,3 مىڭ گەكتارعا, كارتوپ 1 189, كوكونىس 1 034 گەكتارعا ۇلعايادى.

– القاپتاردى ءارتاراپتاندىرۋ بۇدان بىلاي ءوڭىر تۇرعىندارىن اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ بارلىق تۇرىمەن, اسىرەسە, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان الدا وسى ما­سە­لەنى ءار شارۋاشىلىققا, اۋىل تۇر­عىن­دارىنا ءتۇسىندىرىپ, جەتكىزۋ سياق­­تى­ جاۋاپتى شارۋا كۇتىپ تۇر. اۋىل­شارۋاشىلىق تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ ارقايسىسىمەن جەكە-جەكە سويلەسۋگە تۋرا كەلەدى, – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.

ماماندار بيىلعى تۇقىمنىڭ ساپاسى جوعارى ەكەنىن جەتكىزدى. وتكەن جىلى وبلىس شارۋاشىلىقتارى 530 مىڭ توننا بيداي تۇقىمىن دايىنداپ قويعان. ونىڭ 90 پايىزدان استامى 1-ءشى جانە 3-ءشى رەپرودۋكتسياعا جاتادى. 0,6%-ى سۋپەرەليتالى, 4,8%-ى ەليتالى, ال 3,2%-ى ءتورتىنشى رەپرودۋكتسيا تۇقىمى.

ءوڭىردىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىنداعى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرازى سوڭعى ءۇش جىلعى قۋاڭشىلىقتان كەيىن قۇرعاق­شى­لىققا ءتوزىمدى داقىل تۇرلەرىن وسىرۋگە بەت بۇرا باستاعان. اسىرەسە, اۋليەكول, ناۋىرزىم, قامىستى, امانگەلدى اۋداندارىندا قازىرگى نا­رىق­تا جوعارى سۇرانىسقا يە, باعاسى قىم­بات مايلى داقىل – ماقسارى ەگىپ, ودان جاقسى ءونىم الىپ وتىرعان شارۋالار كوپ. مىسالى, بىلتىر ماقسارى ەككەن اۋليەكول اۋدانىنداعى «شۋللەر» شارۋا قوجالىعى ءار گەكتاردان 10 تسەنتنەردەن, ناۋىرزىم اۋدانىنداعى «كوشكودان س.ي.» شارۋا قوجالىعى 5 تسەنتنەردەن ءونىم العان. اتالعان اۋدانداردىڭ بىلتىر ءبىر گەكتار جەردەن 3-4 تسەنتنەرگە جەتەر-جەتپەس بيداي ءونىمىن العانىن ەسكەرسەك, بيىل ماقسارى وسىرۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسەتىن سىڭايلى. ارمان ابەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل وبلىستا 126,8 مىڭ گەك­تارعا ماقسارى تۇقىمى ەگىلىپ, ماق­سارى القابىنىڭ كولەمى 42 مىڭ گەك­تارعا ۇلعايماق.

2021 جىلى وبلىستاعى 8 مىڭ گەكتار­عا جەتەر-جەتپەس سۋارمالى ­ال­­قاپ­قا بيىل تاعى دا 1 420 گەكتار قو­سى­­لايىن دەپ وتىر.

بۇگىنگى تاڭداعى باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – ەگىن شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلاتىن مينەرالدى تىڭايتقىشتار كولەمىن ۇلعايتۋ. بىلتىر توپىراق قۇرامىندا ىلعال از بولعاندىقتان, ديقاندار القاپ جۇمىستارىنا 69 مىڭ توننا تىڭايتقىش جاراتتى. بيىلعى القاپقا كەم دەگەندە, 80 مىڭ توننا تىڭايتقىش پايدالانىلادى دەپ جوسپارلانعان.

كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا 20 مىڭ­نان استام تراكتور, 22 مىڭ تۇ­قىم سەپكىش, 1 200 جوعارى ءونىمدى ءدان سەپكىش كەشەن قاتىسادى. قازىر ءار شارۋا­شىلىق قولدا بار تەحنيكاسىن جوندەۋدەن وتكىزىپ, كوكتەمگە قام­دا­نىپ جاتىر. سوڭعى مالىمەت بويىنشا, وڭىردەگى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىنىڭ 87%-ى القاپقا شىعۋعا دايىن. وسىن­شا­ما تەحنيكا ناۋقاننىڭ ءدال قىزعان تۇسىندا جانارمايسىز تۇرىپ قالماۋى ءۇشىن الداعى كوكتەمگى القاپ جۇمىستارىنا 71 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەلدى وتىن ءبولىندى.

وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن قۇراستىرۋ سالاسى ىلگەرى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر 1 009 «متز», 529 «لوۆول», 415 «كيروۆەتس» تراكتورى جانە 402 «ەسىل» كومباينى قۇراستىرىلعان. جەرگىلىكتى زاۋىتتاردان شىققان تراكتور-كومبايندار ءوڭىر شارۋاشىلىقتارىنىڭ تەحنيكا پاركىن جاڭارتۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىر.

وڭىردە «تسيفرلى قازاقستان» مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 159 شارۋاشىلىققا تسيفرلاندىرۋ ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلمەك. اتالعان شارۋا­شىلىقتاردىڭ 79-ى ەگىنمەن, ال 81-ءى مال وسىرۋمەن اينالىسادى.

بيىل وبلىستىڭ اۋىل شارۋا­شى­لى­عىن دامىتۋعا 27,6 ملرد تەڭگە سۋبسيديا ءبولىنىپ وتىر. ماسەلەن, وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا – 9,9 ملرد تەڭگە, مال شارۋاشىلىعىنا – 7,5 ملرد تەڭگە, وزگە دە باعىتتار ءۇشىن 10,2 ملرد تەڭگە دەمەۋقارجى ءبولۋ قا­راستىرىلعان.

كوكتەمگى القاپ جۇمىستارى مەن كۇزگى جيىن-تەرىن ناۋقانىن «اگرار­لىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق قارجىلاندىرادى. كورپوراتسيا بۇل ماقساتقا شامامەن 26 ملرد تەڭگە ءبولۋدى جوسپارلادى. قارجى مەكەمەسى بۇگىنگە دەيىن 45 ءوتىنىش قابىلداپ, 907 ملن تەڭگە بولگەن. مۇنىڭ سىرتىندا, ديقاندارعا «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى» ارقىلى وسىمەن ەكىنشى جىل قاتارىنان فورۆاردتى سا­تىپ الۋ ارقىلى قارجىلاي كومەك كورسە­تىلىپ كەلەدى. بيىل بۇل كور­پو­را­تسيا دي­قانداردىڭ كوكتەمگى-كۇزگى ناۋ­قا­نىنا 22,9 ملرد تەڭگە قاراس­تى­رىپ وتىر.

سالا ماماندارى وتكەن جىلى جۇر­گىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سۇيە­نە وتىرىپ, بيىل جازدا استىقتى القاپتا ءۇيىرلى شەگىرتكە, استىق كوبە­لەگى سياقتى اسا قاۋىپتى زيانكەستەر قاپتاپ, تات, سەپتاريوز سىندى وسىمدىك اۋرۋلارى پايدا بولۋى مۇمكىن دەپ بولجاپ وتىر. قاۋىپتىڭ الدىن الىپ, القاپتى دەر كەزىندە حيميالىق جولمەن وڭدەۋگە قاجەت پەستيتسيد الۋ ءۇشىن 450 ملن تەڭگە سۋبسيديا ءبولىندى.

جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى اتالعان سالاعا جاۋاپتى باسشىلارعا كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنا ازىرلىك بارىسىن ءالى دە پىسىقتاي ءتۇسۋدى تاپسىردى.

قوستاناي وبلىسى