رەكتور – كۇدىكتى, ۇستازدار – ءۇمىتتى

وبلىستىق سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ ما­لى­­مەتىنشە, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنا قا­تىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 189-با­بى­نىڭ 3-ءبولىمى بويىنشا قىل­مىس­­تىق ءىس تىركەلگەن. اتالعان باپ بو­يىنشا وزىنە سەنiپ تاپسىرىلعان بوتەن مۇ­لiكتi يەم­دە­نiپ العان نەمەسە تا­لان-تاراجعا سالىپ, جىمقىرعان جاۋاپتى مەملەكەتتىك لا­ۋازىم اتقاراتىن ادامنىڭ دۇنيە-مۇلكi تاركiلەنىپ, ەكى جىل­دان جەتى جىلعا دە­يىن­گى مەرزiمگە باس بوس­­تاندىعىن شەكتەۋ, نە سول مەرزiمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جا­زاسىنا كەسى­لۋى مۇمكىن ەكەن.

انتيكور قىزمەتى, ازىرگە رەكتوردىڭ نە جىمقىرعانىنى تۋرالى ناقتى اقپارات بەرگەن جوق. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وبلىستاعى دە­پارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رينات يۋسۋپوۆتىڭ ايتۋىنشا, قر قپك-ءنىڭ 201-بابىنا سايكەس, سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ دەرەكتەرi جاريا ەتiلمەۋگە ءتيىس. ىسكە قاتىستى قانداي دا ءبىر اقپارات ەگەر تەرگەۋ مۇددەسiنە قايشى كەلمەسە جانە وزگە ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭ­دى مۇد­دەلەرiنە نۇقسان كەلتىرمەيتىن بولسا, تەك پرو­كۋروردىڭ رۇقساتىمەن بەل­­گ­ىلى ءبىر كولەم­دە عانا جاريا ەتiلۋi مۇم­كiن.

الما دوسجانوۆا احاڭ اتىنداعى قوس­تاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىن 2019 جى­ل­دىڭ 25 قاڭتارىنان بەرى باسقا­رىپ كەلگەن. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ىش­ت­ەن بىلمەككە اتالعان ۋنيۆەرسيتەت­كە قاراستى مۇعالىمدەر دايارلايتىن ينس­تي­تۋت­تىڭ ۇستازدارىمەن سويلەسىپ كور­دىك. پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ ۇجى­مى بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتىنا جانە وبلىستىق انتيكور قىزمەتىنە 57 ادام قول قويعان اشىق حات جولداپتى. عالىم-ۇس­تازدار: «بالكىم, جانايقايىمىز پرە­زي­دەنت­كە دەيىن جەتكەن بولار. ەندى ءبىزدىڭ دە تالاپ-تىلەگىمىز ورىندالىپ, ادىلدىك ور­ناپ قالار», دەپ ۇمىتتەنىپ وتىر.

– وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ جوو وقىتۋشىلارىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى پرەزيدەنت تاپسىرماسى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە تولىق ورىندالعان جوق. قازىر عىلىم كان­دي­دات­تا­رىنىڭ كەسىمدى جالاقىسى – 170 068 تەڭگە. ەڭ سوراقىسى سول, بىلتىردان بەرى ەڭبەكاقى مولشەرىن بەلگىلەۋدە ءبىزدىڭ كوپجىلدىق ەڭبەك ءوتىلىمىز ەسكەرىلمەي قالدى. بۇرىن جەكە ينستيتۋت بولىپ تۇرعاندا جىلىنا 5-6 سىياقى الاتىنبىز. ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قوۋ-گە قوسىلعالى, مۇنداي ماتەريالدىق قولداۋدىڭ بارىنەن ايىرىلدىق. جاڭا باسشىلىق جالاقىمىزدى قىسقارتۋدىڭ نەشە ءتۇرلى ءتاسىلىن ويلاپ شىعارىپ, ادال ەڭبەكپەن تاپقان ايلىعىمىزدىڭ ءوزىن تولىق تولەمەي وتىر. مىسالى, وقۋ جۇك­تەمەسى بولىنگەندە ستۋدەنت سانى 8-دەن از توپتار ءتيىمسىز توپ دەپ تانىلىپ, وقىتۋشىعا ەڭبەكاقىنىڭ 50-اق پا­يىزى تولەنەدى. ال وقىتۋشىلار, ستۋدەنت سانىنىڭ از-كوپتىگىنە قاراماستان, جۇمىس باعدارلاماسىندا جوسپارلانعان دارىستەر مەن تاجىريبەلىك ساباقتاردى تولىق وتكىزەدى. شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان وزگە ماسەلەلەر دە تولىپ جاتىر. بۇعان دەيىن وسى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ءتىزىپ جازىپ, رەكتوردىڭ وزىنە قانشاما رەت ءوتىنىش ءبىلدىرىپ, تالاپ-تىلەگىمىزدى جەت­كىزدىك. وكىنىشكە قاراي, سونىڭ ءبارى ەس­كە­رۋسىز قالدى, – دەدى ۇستازدار.

2020 جىلى ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءو.سۇلتانعازين اتىنداعى پەداگوگيكا ينستيتۋتى بىرىگىپ, ءسال كەيىنىرەك قوس­تا­ناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلعان. ينستيتۋت ۇستازدارىنىڭ ايتۋىن­شا, سول كەزدە ۋنيۆەرسيتەت باس­شىلىعى ينستيتۋتتى بانكروتتىق جاع­داي­دا قوسىپ العانى تۋرالى ما­لىم­دەمە جاساپتى.

– ال ءىس جۇزىندە ۋنيۆەرسيتەت باس­شى­لىعى ينستيتۋت عيماراتىنان كوپ­تەگەن مونوبلوكتى, كومپيۋتەرلەر مەن نوۋتبۋكتەردى, جاڭا جيھازداردى شى­­عارىپ الىپ كەتتى. قازىر ونىڭ قايدا تۇر­عانىن دا بىلمەيمىز. بۇرىنعى ينستيتۋت رەكتورى ءمىنىپ جۇرگەن اۆتوكولىكتى دە وڭىر­لىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسشىلىعى ءمىنىپ ءجۇر. اكىمشىلىك-باسقارۋ كورپۋسى شەكسىز كەڭەيدى. ءمان-ماعىناسىز, جۇمىسى مازمۇنسىز ينستيتۋتتار مەن ورتالىقتار اشىلدى. تولىپ جاتقان كەڭەسشىلەر مەن كو­مەكشىلەر, قوسالقى قىزمەتكەرلەر قاپ­تاپ كەتتى. ولار قاتارداعى وقىتۋشى­لار مەن دوتسەنت-پروفەسسورلاردان 2-3 ەسە جوعارى جالاقى الادى. 2019 جىلى ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىنىڭ قۇرىلىسى قارجى داۋىمەن باستالدى. بىراق سول كەزدەگى رەكتور, پرورەكتور, ەسەپشى سياقتى جاۋاپتى ادامدار قازىر ەلىمىزدىڭ باسقا جوو-لارىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ولار نەگە زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتىلمايدى؟ جالاقىنى ارتتىرۋ, سىياقى تاعايىنداۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن سايىن ۇنەمى «سەندەر ۋنيۆەرسيتەتكە بورىشكەر بولىپ قو­سىلعانسىڭدار» دەگەن جاۋاپ الامىز, – دەيدى ءبىر توپ عالىم-ۇستاز.

ا.دوسجانوۆاعا دەيىن اباي داڭعى­لى­نىڭ بويىنداعى اۋدانى 4,5 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن قوس قاباتتى ەڭسەلى عي­­ماراتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ء«بىلىم ورتا­لى­­عى» دەپ اتالاتىن 693 مىڭ كىتاپ قورى بار باي عىلىمي كىتاپحاناسى بو­لا­­تىن. ءبىرىنشى قاباتىندا ابونەمەنت ءبو­لىمى, ەكىنشى قاباتىندا وقۋ زالى جۇ­مىس ىستەپ تۇرعان ءبىلىم ورتا­لى­عى رەسپۋبليكا بو­يىنشا جوو-عا ار­نالعان كىتاپحانالاردىڭ ەڭ ۇزدىك بەس­تى­گىنىڭ قاتارىنا ەنگەن. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى اۋىسقان سوڭ, جاڭا باسشى وسى كىتاپحانانىڭ وقۋ زالىنداعى كىتاپتار قورىن باسقا جاققا كوشىرىپ, ونىڭ ورنىنا وڭىرلىك Smart-ورتالىق اشقان. ورتالىق ستارتاپ جوبالار ازىرلەپ, ونى تاجىريبەگە ەنگىزۋدى كوزدەيدى. الايدا كىتاپ­حانا مەڭگەرۋشىسى ءجاميلا ەرجا­نو­ۆا بۇل رەفورمانىڭ ستۋدەنتتەرگە قو­لاي­­لى عى­لى­مي كىتاپحانانىڭ توز-توزىن شى­عار­عا­ننان باسقا پايداسى بولمادى دەپ سانايدى.

– جاڭا باسشىسى ۋنيۆەرسيتەتكە كىتاپ­­حانانىڭ قاجەتى جوق, ينتەرنەتتە ءبارى بار دەگەن قاعيدانى قالىپتاستىردى. بىزدەن ەكىنشى قاباتتى تارتىپ الىپ, وقۋ زالىن بۇرىنعىدان الدەقايدا تار ءارى ىڭعايسىز 2-كورپۋسقا كوشىردى. اقىر اياعىندا ءبىزدى 5 كورپۋسقا ءبولىپ, ىدىرا­تىپ جىبەردى. سوڭعى ءۇش جىل بو­يى ءبىز­دىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تا­لاپ­­­تارىمىزعا ەشكىم قۇلاق اسقان جوق. ءب­ىرى­ن­شى كۋرس ستۋدەنتتەرىن وقۋ ورنىمەن العاش تانىستىرۋ اپتالىعىنا كىتاپحانا كىرمەگەلى ەكى جىلدان استى. قازىرگى 1-2 كۋرس ستۋدەنتتەرى بىزدە كىتاپحانا بار ەكە­نىن دە بىلمەيدى. باسشىلىققا كى­تاپ­­حانا ەمەس, جالعا بەرۋگە قولايلى كەڭ عيمارات قانا كەرەك. سالدارىنان بى­لىك­تى دەگەن 6 كىتاپحاناشى جۇمىستان كەتىپ قالدى. رەكتور كىتاپحانا مۇددەسىن قورعاماق بولعان مەنى دە قۋدالاپ, ۋنيۆەرسيتەت رەكتوراتى مەن عىلىمي كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىنەن شىعارتتى. قازىر كىتاپحانا بالانسىندا تۇرعان 39 كومپيۋتەردىڭ 13-ءى عانا جۇمىس ىستەيدى. 2006, 2009 جىلى شىققان بۇل كومپيۋتەرلەردىڭ ءوزى ەسكىرىپ, ارەڭ جۇمىس ىستەپ تۇر. ال سوڭعى ۇلگىدەگى 40 مونوبلوكتى «Smart-ورتالىققا» بەردى. بۇل ورتالىقتا اندا-ساندا ءبىر رەت الاۋ­لاتىپ-جالاۋلاتىپ پيار-شارالار عانا وتەتىنى بولماسا, بوسقا تۇر. وقۋ ورنىنىڭ كىتاپحاناسىن ساقتاپ قالۋ جولىندا جۇيكەمدى جۇقارتقان كۇرەس جۇرگىزىپ كەلە جاتقانىما ءۇش جىلدان استى. بىراق وكىنىشكە قاراي, ودان ەش ناتيجە شىعارا الار ەمەسپىن, – دەدى 30 جىل بويى كىتاپحانا سالاسىندا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان مەڭگەرۋشى.

ءىستىڭ اق-قاراسىن زاڭ ورىندارى انىق­تاي جاتار. ال ءبىلىم ورداسىنداعى ۇستاز­دار قاۋىمى ۇلكەن وزگەرىستەن ءۇمىتتى. احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي وڭىر­لىك ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ مىن­دە­تىن قازىر وسى وقۋ ورنىنىڭ پرورەكتورى ەربول يساقاەۆ اتقارۋدا.

قوستاناي وبلىسى