بيزنەستە ايەلدەردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى

الماتىدا «اتامەكەن» ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋى­مەن وتكەن «بيزنەستەگى ايەلدەر» ءىىى فورۋمىندا پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتبا­سىلىق-دەموگرافيالىق سايا­سات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا­نىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ ىاك ءتور­ايىمى ءلاززات رامازانوۆا اي­ماق­تاردا ايەلدەردى قولدايتىن رە­سۋرستىق ورتالىقتاردى كوپ­تەپ اشۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. ل.را­مازانوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ التىن بەسىگى ءارى قارجى ورتالىعى رەتىندە الماتىنىڭ بيزنەس كە­ڭىستىگىنە تىڭ سەرپىلىس قاجەت. بۇگىندە حالىقارالىق كەڭىستىكتە قازاقستان – گەندەرلىك تەڭدىك تۇر­عىسىنان ايتارلىقتاي جەتىستىك­تەرگە جەتكەن ەل. 2011 جىلى نەگىز­گى رەيتينگتە قازاقستان ورتا­لىق ازيا جانە تمد كەڭىستى­گىندە كوش­تىڭ الدى بولدى. سوڭ­عى جىلدارى ينۆەستيتسيالىق تارتىم­دىلىعى ارتقاندىقتان سالادا باسەكەلەستىك كۇشەيىپ كەلەدى.

بۇگىندە رەسپۋبليكادا ەڭبەككە جارامدى ايەلدەردىڭ سانى 7 ملن-نان اسادى, كورسەتكىش ەرلەرگە قاراعاندا 350 مىڭعا ارتىق. تو­لىق جۇمىس كۇنىمەن قامتىلعان ايەلدەردىڭ ۇلەسى 42,6 بولسا, ونەركاسىپتە – 31,6, وندىرىستىك ەمەس سەكتوردا 50,5 پايىزدى قۇرايدى.

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىم­­داستىعىنىڭ ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا باسقارۋ پوزي­تسيا­سىندا ايەلدەر بەلسەندى­لىگى جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كوم­پا­نيالاردا ايەلدەردىڭ ۇلەسى 30 پايىزدان اسسا, سەرىكتەس ايەلدەر­دىڭ ۇلەسى 24 پايىزدى قۇرايدى. ال باسشىلاردىڭ 26 پايىزى – نازىك جاندىلار. الەمدىك ەڭبەك نارىعىنا پاندەميانىڭ اسەرى جوعارى بولعاندىعىن دا جوققا شىعارا المايمىز. سالدارى­نان ەكونوميكانىڭ كولەڭكەلى سالالارىندا ەڭبەك ەتەتىن 700 ملن-نان استام ايەلدىڭ 60 پايى­زى­نىڭ تابىسى تومەندەگەن. ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىندا ەر­­لەرگە قاراعاندا (50 پايىز) ايەلدەردىڭ جۇمىس ساعاتى تومەن­دەگەن (35 پايىز). ال ەۋروپا جانە ورتالىق ازيادا ءوزىن ءوزى قام­تىعان ايەلدەردىڭ 25 پايىزى جۇ­مىسىنان ايىرىلعان. بۇگىندە ەلىمىزدەگى وندىرىستىك ەمەس سەكتوردا دا ايەلدەردىڭ سانى باسىم. ە.باحمۋتوۆا سونداي-اق جە­كە­لەگەن سالالاردا گەندەرلىك ايىر­ماشىلىق بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, قارجى سالاسىندا ايەل­دەردىڭ ورتاشا جالاقىسى ەرلەر­دىڭ ورتاشا جالاقىسىنىڭ – 65, شىعار­ماشىلىقتا – 63, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدا سايكە­سىنشە 102-93 پايىزىنا تەڭ. ال­داعى ۋاقىتتا اتالعان قىزمەت تۇر­لەرى دامي تۇسەتىندىكتەن, ەكو­نو­ميكانى جەدەل قالىپقا كەلتىرۋدە وسى سالالارعا سۇرانىس ارتادى.

بۇگىندە الماتىدا 224 مىڭنان استام كاسىپكەر تىركەلگەن. ونىڭ 90 پايىزىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارى قۇرايدى. كاسىپكەرلەردىڭ 45 پايىزى – ايەلدەر. ولار كوبىنەسە ساۋدا, قىزمەت كورسەتۋ, ناۋبايحانا, سۇلۋ­لىق سالوندارى, مەيرام­حانا, ت.ب. سالالاردا ەڭبەك ەتەدى. «اتا­مەكەن» ۇكپ الماتى قالا­سى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ايتۋار قوشمامبەتوۆتىڭ ايتۋىن­شا, پالاتا تاراپىنان كاسىپ­كەر­­­لەردى قولداۋعا بايلانىستى جوبا­لار جۇزەگە اسۋدا. ونىڭ ىشىن­دە «ەڭ­بەك» باعدارلاماسىنىڭ ما­ڭىزى جو­عارى. جەڭىلدەتىلگەن نە­سيە­لەر دە قاراستىرىلعان. قالا­دا ايەل­دەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ ور­تا­لى­عىنىڭ جۇمىسى جولعا قويىلۋدا.

ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماق­تاستىقتى دامىتۋ ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن ءارتاراپتانۋىنا سەپ­تى­گىن تيگىزەدى. اقش-تىڭ باس كونسۋلى كەرولاين سەۆيدج بۇگىن­دە الماتىنىڭ ورتالىق ازيا­داعى ساۋدا جانە شىعارماشى­لىق ورتالىق رەتىندە دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ايەلدەردىڭ ەكونو­مي­كاعا بەلسەندى قاتىسۋى قوعام مەن ەكونوميكا جەتىستىگى ءۇشىن اسا قاجەت. مۇنى وسى سالا­داعى زەرت­تەۋلەر دە ايقىن كور­­سەتىپ وتىر. باس كونسۋل كاسىپ­كەرلىكتى ەكونو­مي­كانىڭ قوزعاۋ­شى كۇشى دەي كەلىپ, وتكەن جىلى امەريكادا 5,4 ملن بيزنەس نىسان اشىلىپ, بۇل كورسەتكىش 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىر ملن-عا ارتقا­نىنا توقتالدى. 1974 جىلى امەري­كادا 400 مىڭ ايەلدەر بيز­نەسى تىركەلگەن بولسا, بۇگىندە ونىڭ سانى 13 ملن-نان اسادى. ياعني امەريكاداعى ايەل­دەر بيز­نەسى­نىڭ ۇلەسى 31 پا­يىزدى قۇرايدى.

McKinsey جاھاندىق ينستي­تۋتى­نىڭ مالىمەتى بويىنشا قا­زىرگى كەزدە گەندەرلىك تەڭدىك الەم­دىك ءىجو-ءدى 12 ترلن دوللارعا ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇ­گىنگى تاڭدا 37 قازاقستاندىق كاسىپ­ورىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ قاعي­داتتارىنا قول قويعان. كوپ­تەگەن قازاقستاندىق كومپانيالاردا ايەلدەر كوشباسشىلىعىنا قار­سى­لىق جوق. «قازاقستان ايەلدەر قۇ­قىق­تارىن دامىتۋ جونىندەگى بۇۇ قاعي­داتتارىن ىلگەرىلەتۋدە ورتا­لىق ازياداعى كوشباسشى ەل», دەپ اتاپ وتكەن «بۇۇ-ايەلدەر» قۇرىلىمىنىڭ جەتەكشىسى ماريا دوتسەنكو جاھاندىق باستاما بيزنەسكە گەندەرلىك تەڭدىكتى جانە ايەل­­­دەردىڭ جۇمىس ورنىندا, بيز­نەس نا­رىعىندا جانە قوعام­دا مۇمكىن­دىكتەرىن كەڭەيتۋدى قا­لاي ىلگەرىلەتۋ كەرەكتىگى تۋرالى نۇس­قاۋلار بەرىپ كەلەتىنىن جەتكىزدى.

الماتى