ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭىرىن الساڭىز دا, كوپۇلتتى بولىپ كەلەدى. ۇلتارالىق قاتىناس وتە كىرپياز. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەگە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ عانا ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى بولا الادى. شۇكىر, قازاقستاننىڭ قاي ءوڭىرىن الساڭىز دا, قايسىبىر ەلدەردەگىدەي ۇلتارالىق الاۋىزدىق پەن داۋ-داماي, جانجال تۋعان ەمەس. ۇلتارالىق تاتۋلىقتىڭ تۇعىرىن بەكىتۋدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇلەسى زور.
ءبىز اقتوبە وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى مەڭگەرۋشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءزامزەگۇل بيماعانبەتوۆامەن كەزدەسىپ, وسى باعىتتا جاسالىپ جاتقان جۇمىستار جايىندا اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– زامزەگۇل ادىلگەرەيقىزى, اڭگىمەڭىزدى وڭىردە قانشا ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇراتىنىنان, سونداي-اق, ولاردىڭ اراسىنداعى تاتۋلىقتىڭ قايدان تامىر تارتاتىنىنان باستاساڭىز.
– وبلىس اۋماعىندا قازىردە 807 800 ادام تۇرادى, سونىڭ 491 مىڭنان استامى قالالىق, قالعانى اۋىلدىق جەرلەرگە قونىستانعان. ال جالپى ۇلتتىق قۇرامىنا كەلسەك, 90-عا جۋىق ۇلت وكىلدەرى ءومىر سۇرۋدە, ءوڭىر حالقىنىڭ 79,5 پايىزىن قازاقتار قۇرايدى. باسقا ۇلتتاردىڭ اراسىنداعى ەڭ كوبى ورىستار, ودان كەيىن ۋكرايندار مەن تاتارلار بولىپ كەلەدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى – كەشەگى پاتشالىق رەسەيدەگى ستولىپين رەفورماسى كەزىندە رەسەي مەن ۋكراينادان قونىستانۋعا كەلگەندەر, ستاليندىك قۋعىن – سۇرگىن كەزىندە دەپورتاتسيالانعان جانە تىڭ يگەرۋگە كەلگەن ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى.
ولار – قوناقجاي قازاق حالقىنىڭ قايىرىمدىلىعىن كورگەن ۇرپاق. ونىڭ ۇستىنە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ۇلتارالىق قاتىناستا ۇستانعان ساياساتى دا ەتنوستاردىڭ ءوزارا دوستىعى مەن ءبىرلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. ەلباسى باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ, ەتنوستار اراسىنداعى ءوزارا دوستىقتىڭ بۇرىننان قالىپتاسقان احۋالىن اناعۇرلىم جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋدە.
قاسيەتتى قازاق جەرىن مەكەندەگەن ءار ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ سالت-ءداستۇرىن, ادەت-عۇرپىن, مادەنيەتى مەن ءتىلىن ساقتاۋعا جاعداي تۋعىزىلىپ وتىر. ءار جىلدارى تاعدىردىڭ جازۋىمەن اقتوبە وڭىرىنە تابان تىرەگەن كوپتەگەن ۇلتتار تامىرىن تەرەڭگە جايىپ, قازاق حالقىمەن بىتە قايناسىپ, بىرلىگىن بەكىتىپ, دوستىعىن نىعايتتى.
وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى 1995 جىلى قۇرىلعاننان بەرى ءوڭىر ەتنوستارى اراسىنداعى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى, بىرلىكتى قالىپتاستىرۋدا ەلەۋلى ىستەر تىندىرىپ كەلەدى. ونىڭ قۇرامى قازىردە 150 ادامنان تۇرادى. ولاردىڭ قاتارىندا ءوڭىر ەتنوستارىنىڭ بەلگىلى دە بىلىكتى جەتەكشىلەرى مەن وكىلدەرى, سونداي-اق, قالالار مەن اۋداندار اكىمدەرى, وبلىستىق جانە اۋداندىق ءماسليحات حاتشىلارى, مۇددەلى باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەر باسشىلارى بار. وبلىستىق اسسامبلەيا ايماقتا ۇلتارالىق قاتىناستاردى, تۇراقتىلىقتى جانە ءوزارا كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. اسسامبلەيا قۇرىلعاننان بەرگى 19 جىلداي ۋاقىتتا وڭىردەگى تىركەلگەن ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر سانى باستاپقىداعى بەستەن ون توعىزعا دەيىن ءوستى. جەتى اۋداندىق فيليال جۇمىس ىستەيدى.
– اسسامبلەيانىڭ, ونىڭ حاتشىلىعى قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارى قانداي؟
– اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى قىزمەتى – ۇلتارالىق بىرلىكتى, تاتۋلىقتى, بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جانە ەلىمىزدى مەكەندەگەن ەتنوستاردىڭ ءتىلىن, مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن دامىتۋ. مۇنداي يگىلىكتى ىستەردە وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر بىرەگەي بۋىن رەتىندە وڭ ناتيجە بەرۋدە. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ قالىپتى جۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وبلىستا وتكىزىلەتىن كوپتەگەن قوعامدىق ماڭىزدى شارالاردىڭ قاتىسۋشىلارى عانا ەمەس, باستاماشىلارى دا. وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى, اشىلعانىنا 5 جىل بولعان وبلىستىق دوستىق ءۇيى جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ كۇش بىرىكتىرۋىمەن حالىقتىق مەرەكەلەر مەن «ەتنوس» كۇندەرىنە باعىتتالعان سالتاناتتار مەن اتاۋلى ءىس-شارالار كەڭ كولەمدە ۇيىمداستىرىلىپ, ورتاق ماقساتتا وتكىزىلۋدە. ەلىمىزدەگى بارلىق مەملەكەتتىك مەرەكەلەر ءوڭىردەگى بارشا ەتنوس وكىلدەرى كوپتەپ قاتىساتىن مادەني-رۋحاني شارالارمەن ايشىقتالادى. مۇنداي مەرەكەلەر ەتنوستاردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتا تۇسەدى, ءوزارا بايلانىستارىن نىعايتادى.
جىل سايىنعى ەلباسى جولداۋىن حالىققا جەتكىزۋ, ناسيحاتتاۋ جانە تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ بەدەلدى مۇشەلەرىنەن ءموبيلدى توپتار ۇيىمداستىرىلىپ, جۇيەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سونى ءوز كوزىمىزبەن كورۋ ماقساتىندا بيىلعى اقپان ايىندا كوپۇلتتى مارتوك اۋدانىندا بولىپ قايتتىق. سونداي-اق, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىعى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىمەن جانە وبلىستىق دوستىق ۇيىمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, جىل سايىن 1 مامىر مەرەكەسىندە وبلىستىق حالىقتار دوستىعى فەستيۆالىن وتكىزۋدى ۇردىسكە اينالدىردى. وسى مەرەكە قارساڭىنداعى باسقا دا ءىس-شارالار اياسىندا ءار ۇلتتىڭ وكىلدەرى ونەردەن سىنعا تۇسەتىن بايقاۋلار, ءتۇرلى كورمەلەر وتكىزىلۋدە. بۇل دوستىقتا شەكارا جوق ەكەنىنىڭ ءبىر دالەلى بولسا كەرەك. وسىنداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى ەتنوستار ءبىرىن ءبىرى بۇرىنعىدان دا تەرەڭىرەك تانىپ, تاتۋلىقتىڭ تۇنىعىنا قانىعا تۇسەدى.
ءبىز بىرىڭعاي مادەني-كوپشىلىك شارالارمەن شەكتەلىپ قالمايمىز. ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەر كوشباسشىلارىنىڭ وي-پىكىرىن ءبىلۋ ماقساتىندا ىشكى ساياسي ماسەلەلەر جانە ولاردى شەشۋ جولدارىن انىقتايتىن ۇسىنىستاردى ورتاق تالقىلاۋ ءۇشىن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىپ تۇرامىز. وبلىستىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرى ەتنوستار شوعىرلانا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارىمەن, جوعارى جانە ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ, مەكتەپتەردىڭ ۇجىمدارىمەن كەزدەسىپ, جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىندا قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا اتسالىسۋدا. سوندىقتان دا ۇلتارالىق ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وڭىرلىك ۇيىمى ايماقتى مەكەندەگەن ەتنوستاردىڭ تاريحي وتاندارىمەن دە بايلانىستى دامىتۋعا, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن شەتەلدەر مەن كورشىلەس رەسەي وڭىرلەرىنە ناسيحاتتاۋ باعىتىندا دا ۇدايى ءىس-شارالار جۇرگىزىپ وتىرادى.
– مۇنداي ءىس-شارالاردى وتكىزۋدىڭ قارجىعا تىرەلەتىنى بەلگىلى. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلۋدە؟
– وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن دامىتۋ شارالارى ءوڭىردە نەگىزىنەن ءتۇرلى بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اياسىندا قارجىلاندىرىلادى. ونىڭ ىشىندە تەك ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, ولاردىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جانە قاتىسۋىمەن وتكەن شارالار مەن ولاردىڭ جەكسەنبىلىك مەكتەپتەرىنە 2013 جىلى 13,5 ملن. تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىنىپ, تولىقتاي يگەرىلدى. وبلىستاعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ بەلسەندى جەتەكشىلەرىنە ىنتالاندىرۋ سىيلىعى رەتىندە جىل سايىن وبلىس اكىمىنىڭ اتاۋلى گرانتتارى تابىس ەتىلەدى جانە ونىڭ كولەمى جىل سايىن ۇلعايتىلۋدا.
– حاتشىلىق مۇرىندىق بولاتىن كوپتەگەن ءىس-شارالار نەگىزىنەن دوستىق ۇيىندە وتكىزىلەدى. ءسوز سوڭىندا وسى شاڭىراقپەن تانىستىرا كەتسەڭىز ارتىق بولماس ەدى؟
– دوستىق ءۇيى ۇلتتاردى ۇيىستىرعان دوستىق ۇياسى دەسە دە بولعانداي. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ جۇيەلى ءتۇردە ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزىلۋىنە وبلىستاعى 20 ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ دوستىق ۇيىندە ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بولۋى دا يگى ىقپال ەتۋدە. كەڭ دە جارىق ەڭسەلى وبلىستىق دوستىق ۇيىنەن ولاردىڭ ءارقايسىسىنا قاجەتتى قوندىرعىلارمەن جاراقتاندىرىلعان كەڭسەلىك بولمەلەر بولىنگەن. مۇندا 300 ورىندىق كونتسەرت, حورەوگرافيا جانە دايىندىق زالدارى, وقۋ سىنىپتارى, لينگافوندىق ءبولمە, كونفەرەنتس زال, مۇراجاي جانە كافە, دىبىس جازاتىن جانە بەينەستۋديا, باسقا دا ورىندار بار. وسىندا بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كوركەمونەرپازدار ۇجىمدارى جۇمىس ءىستەيدى. ونىڭ جەتەۋى «حالىقتىق», ءبىرەۋى «ۇلگىلى» ونەر ۇجىمى بولىپ تابىلادى. باسقا دا ۇيىرمەلەر, جاستار كلۋبتارى جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزەدى. ءبىر ءسوزبەن ايتقاندا, ۇلتارالىق بىرلىك پەن ىنتىماقتىڭ تۇعىرلى بولۋىندا ءار اقتوبەلىكتىڭ ازاماتتىق ۇلەسى بار دەۋ ورىندى.
اڭگىمەلەسكەن
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە.