شىمكەنت قالالىق ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ جۇمىس توبىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى مەن باعىت جەتەكشىلەرى سىرداريا گۋبەرنياسى, تۇركىستان وبلىسىندا بولعان اشارشىلىق بارىسى تۋرالى عىلىمي ماقالالار ازىرلەپ, ونى «وڭتۇستىكتەگى ساياسي-قۋعىن سۇرگىن: تاۋقىمەتتى تاعدىرلار» اتتى عىلىمي ماقالالار جيناعىنا ەنگىزدى. اتالعان جيناق 2021 جىلعى جەلتوقساندا باسپادان شىقتى. بۇل م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ عالىمدارى تۇركىستان وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي تاريح ءارحيۆىنىڭ ۇجىمىمەن بىرلەسە باسپاعا ۇسىنىلاتىن كوپتومدىق دەرەك جيناعىنىڭ العاشقى تومى. ياعني اشارشىلىق پروتسەسىنىڭ سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرىن كورسەتەتىن جانە دالەلدەيتىن قۇجاتتار.
حح عاسىرداعى قازاقستانداعى قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ وسىمەن ءبىر كەزەڭدە ءجۇرىپ وتىرعان اشارشىلىقتار كەزەڭىندە قىرىلعان قۇرباندار تاريحىن دا قوسا زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى ءۇش كەزەڭنەن قۇرالعان كەرى پروتسەستە دە قازاق ۇلتى ءوز ۇرپاقتارىنان ايىرىلۋعا ءماجبۇر بولدى حالىق ساناسىندا اسا اۋىر زارداپتىڭ ءىزىن قالدىرعان كەزەڭ تاريحىنىڭ قىر-سىرىن زەرتتەۋ, تۇرعىندار مەن كوپشىلىك اراسىندا دۇرىس ۇستانىم تۇرعىسىنان مەدياىلگەرىلەتۋ شارالارىن جاساۋ ءىسىن وڭىرلىك كوميسسيانىڭ جۇمىس توبى باستى نازارعا الىپ وتىر. قازىرگى كەزەڭدە قوعامدىق وي-سانادا ءوز ەلىنىڭ تاريحىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق اكادەميالىق عىلىمي ىزدەنىستەر مەن باسىلىمدار فورماتىنان شىعىپ, جالپىحالىقتىق سيپات العانىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى كوپتەگەن جەكە اككاۋنت پەن كانالداعى باسىلىمداردان كورۋىمىزگە بولادى. بۇل جاعدايات حالىقتىڭ تاريحي ساناسىنىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەتىن ماڭىزدى قۇبىلىس, قۋانتارلىق جايت. ويتكەنى حالىق ءوزىنىڭ وتكەنىنە ءۇڭىلىپ, ءوز ەلىنىڭ, اتا-بابالارىنىڭ ىزدەۋشىسىنە اينالعانىنىڭ, رۋحاني ءتۇپ-تامىرىنا بىرتىندەپ قان-ءسول جۇگىرە باستاعانىنىڭ كورىنىسى. تۇتاس حالقىمىز ورە تۇرا كەلىپ, سۇراۋ سالاتىن تاريحي وقيعامىز ول – 90 جىل, 100 جىل, ءتىپتى 110 جىلدان اسا ۋاقىت بىرنەشە ميلليون ادامدى جويعان, حح عاسىردىڭ باسىنداعى بىرنەشە كەزەڭدىك اشارشىلىق. ءاربىر قازاق وتباسى مەن اۋلەتى ءۇشىن وسى ءبىر ماڭىزدى وقيعالار تىزبەگىنىڭ تاريحىن بىلمەككە ۇمتىلىس زاڭدى تاريحي قۇبىلىس.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە جابىق تاقىرىپقا اينالعان اشارشىلىق ناۋبەتىنىڭ قۇجاتتارى مەن دەرەكتەرى مەملەكەتتىك قۇپيا رەتىندە تانىلعان كەزەڭدە قازاقستان تاريحىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى ارحيۆتىك ماتەريالدارعا مۇلدەم قول جەتكىزە الماعاندىقتان بەيكۇنا قىرىلعان ۇلت ۇرپاعىنىڭ تاريحي جادىسى مەن تاريحي ساناسىندا سول كەزەڭ تۋرالى جاۋاپسىز سۇراقتار بىرنەشە ونداعان جىلدار بويىندا قوردالانعان. قوعامداعى تاريحي اقتاڭداقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا دەگەن وسىنداي سۇرانىسقا جاۋاپ بەرۋگە سان الۋان كاسىپ وكىلدەرى ءوز بەتتەرىنشە كىرىسىپ تە كەتتى.
كاسىبي زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتقان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ وڭىرلىك جۇمىس توپتارىنىڭ زەرتتەۋشىلىك باعىتتارىنا اشارشىلىق تاقىرىبىن دا قوسا زەرتتەۋ نىسانى رەتىندە قاراستىرۋ مىندەتى الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تابا بەرمەك.
گۇلنار جانىسبەكوۆا,
شىمكەنت وڭىرلىك ساياسي
قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ
جەتەكشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت