مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن الماتى قالاسىن دامىتۋ جونىندە كەڭەس ءوتتى, دەپ حابارلادى پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
كەڭەس بارىسىندا قالانىڭ 2013 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ قورىتىندىلارى, سونداي-اق, الداعى كەزەڭگە ارنالعان جوسپارلار قارالدى.
ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەگاپوليستى دامىتۋ ماسەلەلەرى مەملەكەتتىڭ ءاردايىم باستى نازارىندا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– الماتى – ەلىمىزدەگى ءىرى مەگاپوليس. ونىڭ دامۋى استانامەن بىردەي دەڭگەيدە بولۋعا ءتيىس. ناق وسىنداي مەگاپوليس قانا عىلىم, يننوۆاتسيا جانە ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ ورتالىعى بولىپ تابىلادى. الماتى ەكونوميكا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, قالا قۇرىلىسى سالالارىندا كوشباسشىلىق ءرولىن ساقتاپ كەلەدى. تۇرعىندارىنىڭ سانى ءبىر جارىم ميلليوندىق مەجەگە تاياعان قالادا ءبىز ەكولوگيالىق تازالىق جايىن ويلاۋىمىز كەرەك. اۆتوموبيلدەر سانى ارتۋدا, بۇل كولىك قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن قاجەت ەتەدى. سوڭعى جىلدارى اينالما كولىك جولدارى كوپتەپ سالىنۋدا, سونىڭ ارقاسىندا كولىك قوزعالىسىنىڭ جاي-كۇيى ايتارلىقتاي جاقساردى. سونداي-اق, قالانى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى ءبىلىم مەن عىلىم سالالارىن, جاڭا تۋريستىك جانە مادەني نىسانداردى قۇرۋ ءىسىن قامتيدى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كولىك قوزعالىسىن باسقارۋ, سونداي-اق, ساۋلەتكەرلىك تالاپتاردى ساقتاۋ جونىندە الەمدىك ۇزدىك تاجىريبەنى قولدانۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, قالانىڭ سەيسميكالىق ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, ەستەتيكالىق تارتىمدىلىقتى ساقتاۋ جانە ارحيتەكتۋرالىق ەسەپتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قالانىڭ كريمينوگەندىك جاعدايىنا قاتىستى 53 مىڭ قىلمىس تىركەلگەنىنە, ونىڭ 80%-ى اشىلماعانىنا, بىراق بۇل رەتتە جاسوسپىرىمدەر قىلمىسى كوبەيگەنى بايقالاتىنىنا توقتالدى. وسىعان بايلانىستى, اكىمدىكتىڭ وتىنىشىمەن ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ شتاتى ەداۋىر كەڭەيدى, الايدا, 500 ورىن ءالى دە بوس تۇر. قازاقستان پرەزيدەنتى الماتىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. ول جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 3 ەسە ارتىپ, 7 مىڭعا جەتكەنىنە نازار اۋداردى.
– وسى ورايدا, جول-كولىك وقيعالارىنا تانىمال ادامداردىڭ بالالارى مەن تۋىستارىنىڭ ءجيى قاتىسى بولاتىنى تۋرالى دەرەكتەردىڭ دە از ەمەس ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. زاڭ الدىندا بارلىعى بىردەي, سوندىقتان مۇنداي جاعدايلاردا بالالاردى دا, اتا-انالارىن دا بارىنشا قاتاڭ جازالاۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتى بۇكىل ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋعا قوماقتى ۇلەس قوسۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
– قالادا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا بارلىق نەگىزگى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ىسكە اسىرىلۋدا. الماتى وسى باعىتتاردىڭ بارىندە باستى ءرول اتقارۋعا ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قالادا كوپ ۇلت وكىلدەرى تۇراتىنىنا وراي قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىنا نازار اۋدارۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
– ءبىزدىڭ بارلىق باعدارلامالارىمىزدا الماتىنىڭ ورنى ەرەكشە. بۇل قالا – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەسىگى. الماتىعا استانا سياقتى باسەكەلەستىڭ پايدا بولۋىن جاعىمدى فاكتور دەپ سانايمىن. قالا مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتىنە زور ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى جانە قازىرگى كەزدە مەملەكەت تە ءتۇرلى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىمدار ءۇشىن مول قاراجات ينۆەستيتسيالاۋدا. قوسقان ۇلەس وسىلاي قايتارىلادى جانە ول جىل سايىن ارتىپ وتىرۋعا ءتيىس. قالا زور پەرسپەكتيۆا مەن الەۋەتكە يە, ونى ىسكە اسىرۋ قاجەت. نەگىزگى مەگاپوليس بولا وتىرىپ, ونىڭ الداعى ۋاقىتتا دا دامي بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءوز بايانداماسىندا ا.ەسىموۆ بارلىق كورسەتكىشتەر بويىنشا, اتاپ ايتقاندا, ونەركاسىپ, كولىك, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا ءوسىم بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– سوڭعى 5 جىلدا وڭىرلىك جالپى ءونىم 2 ەسە ءوسىپ, 6,4 ترلن. تەڭگەگە دەيىن ارتتى, بۇل – جان باسىنا شاققاندا شامامەن 27 مىڭ دوللار. سالىق تۇسىمدەرى – 1 ترلن. 360 ملرد. تەڭگە, بۇل 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 13%-عا جوعارى, – دەدى الماتى قالاسىنىڭ اكىمى.
ا.ەسىموۆ قالانى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق ءۇش باعىتى – يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىندەگى ەركىن ەكونوميكالىق ايماق, الاتاۋ اۋدانىنداعى يندۋستريالىق ايماق جانە ءتۋريزمدى دامىتۋ باعىتتارى بەلگىلەنگەنى جونىندە حاباردار ەتتى.
اكىم قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋ جانە اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋ جونىندەگى تاپسىرما ەرەكشە باقىلاۋدا تۇرعانىنا توقتالدى.
– مەتروپوليتەن قۇرىلىسى جالعاسۋدا, بيىل 2 جاڭا ستانسا ىسكە قوسىلادى. 2013 جىلى 6 اينالما جول پايدالانۋعا بەرىلدى, بيىل 3-ەۋى سالىنادى, سونداي-اق, تاعى 4 اينالما جولدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسىن دايىنداۋ ءىسى اياقتالادى. قالادا 2017 جىلعى ۋنيۆەرسياداعا دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. بيىل 12 مىڭ ورىنعا ارنالعان مۇز سارايىنىڭ, 3 مىڭ ادامعا ارنالعان ستاديوننىڭ جانە اتلەتتەر قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. مىندەت – بارلىق نىساندى 2016 جىلدىڭ تامىزىندا اياقتاۋ. ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىزعا سايكەس ءبىز 2022 جىلعى قىسقى وليمپيادانى الماتىدا وتكىزۋگە ءوتىنىم بەردىك. مەملەكەتتەگى تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ارقاسىندا ونى وتكىزۋگە قالامىزدىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى بار, – دەدى ا.ەسىموۆ.
سوڭىندا الماتى قالاسىنىڭ اكىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋ كورسەتۋى ارقاسىندا قالانىڭ ەكونوميكا جانە الەۋمەتتىك سالانىڭ ءىس جۇزىندە بارلىق باعىتى بويىنشا دامۋى جاقسى قارقىن العانىن, سونداي-اق, وسى قارقىننىڭ ساقتالۋى ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەر جۇمىلدىرىلاتىنىن ايتىپ ءوتتى.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.