– گااگا قالاسىنداعى بۇكىلالەمدىك يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجونىندەگى سامميت بارىسىن تەلەديدار ارقىلى تاماشالادىم. شىنىن ايتقاندا, بۇل كۇندى كورگەنىمە وتە قۋانىشتىمىن. گااگا سامميتىنەن بايقاعانىمىزداي, قازىرگى كەزدە يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ قازاقستاندىق جولىمەن كۇللى الەم مەملەكەتتەرى جەتە تانىسۋ ۇستىندە. بۇگىندە جەر-جاھان جۇرتى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قازاقستان حالقىن يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ كوشباسشىسى رەتىندە توبەلەرىنە كوتەرىپ, قۇرمەت تۇتاتىنىن سەزۋ استە قيىن ەمەس.
ءبىزدىڭ ەلىمىز اقش, قىتاي, رەسەي, ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا سىندى الەمنىڭ يادرولىق دەرجاۆالارى اتقارا الماعان جۇمىستى اتقاردى. جويقىن قارۋسىز دا ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن كورسەتتى. ادامزاتتىڭ دامۋىنا ۇلكەن زاۋال كەلتىرۋى مۇمكىن ءۇشىنشى ءدۇنيەجۇزىلىك سوعىس قاۋپىنىڭ الدىن الدى. جانە الەم حالقىنا مۇنداي سوعىستىڭ ەشقاشان جەڭىمپازى بولمايتىنىن ءتۇسىندىردى.
مەن 1991 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ, ءىرى قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءتۇرلى انتيادرولىق فورۋمدارعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدىم. وسى ارقىلى كسرو-نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ميحايل گورباچەۆپەن, ءتۇركيانىڭ پرەزيدەنتى سۇلەيمەن دەميرەلمەن, گەرمانيانىڭ ۆيتسە-كانتسلەرى گانس-ديتريح گەنشەرمەن جانە تاعى باسقا كوپتەگەن كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرىمەن پىكىرلەستىم. اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا بارلىعى دا وزگە مەملەكەتتەر اتقارا الماعان ءىستى تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ قولعا العانىنا ريزاشىلىق پەيىل بىلدىرگەن-ءدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 1993 جىلى 30 تامىزدا وتكەن انتيادرولىق فورۋمدا اتوم سىناعىنا موراتوري جاريالاندى. ودان كەيىن پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي ۇيىتقى بولۋىمەن ورتالىق ازيانى يادرودان ازات ايماق دەپ جاريالاۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلدى. 1996 جىلى قىركۇيەك ايىندا بۇل كەلىسىمگە سەمەي قالاسىندا قول قويىلدى. 2009 جىلى ماۋسىمدا سەمەيدە مىڭداعان ادامنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ميتينگتە نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدىك قوعامداستىققا اتوم سىناعى توقتاتىلعان 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى رەتىندە جاريالاۋ تۋرالى جاڭا يدەيا ۇسىندى. بۇل يدەيا حالىقارالىق دەڭگەيدە قولداۋ تاۋىپ, 2009 جىلى 2 جەلتوقساندا وتكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا بەكىتىلدى. 29 تامىز قازىرگى كەزدە الەم حالقى ەرەكشە اتاپ وتەتىن بەيبىتشىلىك كۇنىنە اينالدى.
2012 جىلى 29 تامىزدا استانادا حالىقارالىق انتيادرولىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. پرەزيدەنتىمىز اتالعان فورۋمدا «ATOM» جوباسىن ۇسىنعان بولاتىن. بۇل جوبا «سىناقتى توقتاتۋ – ءبىزدىڭ ماقساتىمىز» دەگەندى بىلدىرەدى. ياعني, بەيبىتشىلىك پەن يادرولىق قارۋسىزدانۋ جولىنداعى كۇرەستى اعا بۋىننىڭ جاس ۇرپاققا لايىقتى اماناتتاۋىن كوزدەيدى. ءبۇگىندە بۇل باعدارلامامەن بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى تانىسۋدا. ءدۇنيەجۇزىنىڭ جاستارى عالامتور ارقىلى وسى باعدارلاماعا ەرەكشە قولداۋ كورسەتتى. ەلباسىنىڭ ساياساتىن قولداۋ باعىتىندا قازاقستاننىڭ 500 مىڭنان استام جاستارى وسى باعدارلاماعا ءۇن قوسىپ, قول قويدى. جينالعان داۋىس يادرولىق جويقىن قارۋى بار جەتەكشى ەلدەردىڭ كوشباسشىلارىنا جىبەرىلەدى.
گااگاداعى انتيادرولىق سامميتتە عالامدىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ باعىتىنداعى «قازاقستاندىق جول» مەن «اتوم» باعدارلاماسىنىڭ قىزۋ تالقىلانعانىنا قۋانىشتىمىن. ءححى عاسىر – يادرولىق قارۋسىزدانۋ عاسىرى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
«نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ مۇشەلەرى ەلباسىنىڭ انتيادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ۇستانعان ساياساتىنا ءاردايىم قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى. قوزعالىس مۇشەلەرى جاھاندىق قارۋسىزدانۋ جانە قاۋىپسىزدىك تۋرالى پرەزيدەنتتىك باستامالاردى قولداۋدى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرادى. گااگا ءسامميتى – يادرولىق قارۋسىز عالامعا باستاعان تاعى ءبىر كەزەكتى قادام.
سۇلتان كارتوەۆ,
«نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق
قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى.