بەلىنە جاۋ سناريادى ءتۇسىپ, اۋىر جارالانعان, كەيىن بەيبىتشىلىك ورناعاندا نەمىستىڭ تروفەيلىك جۇك ۇشاعىمەن الماتىعا ەمدەلۋگە بارعان سوعىس ارداگەرى, العاشقى سۋرەتىن ستالينگراد مايدانىندا سالعان سۋرەتشى, رەجيسسەر, قازاق انيماتسياسىنىڭ اتاسى امەن قايداروۆ تۋرالى از جازىلعان جوق. ونىڭ ازاماتتىعىمەن قاتار ەلىنە جاساعان ەڭبەكتەرى بۇل كۇنى ويلى ۇرپاقتىڭ جادىندا ساقتاۋلى تۇر. سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزدە ءوز ەركىمەن سۇرانىپ قىزىل اسكەر قاتارىندا بولعان امەن قايداروۆتىڭ تۇلا بويىنداعى باتىلدىق پەن ەر جىگىتكە ءتان دارالىق ونى بيىككە الىپ شىقتى. ونىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن ول ىستەگەن يگى ىستەردى تىزبەلەپ ايتىپ وتىرۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. امەنگە جىگەر بەرگەن تۋعان ەلىنىڭ ەرتەڭى ەكەنى داۋسىز.
كەشەگى كۇلتوبەنىڭ باسىندا كۇندە جيىن وتكىزەتىن حالىقتىڭ جاڭا وركەنيەتتىڭ كوشىنە ىلەسۋى, زامان اعىسىن اڭداۋى, ۇلت بولىپ ۇيىسۋىندا كەزدەسكەن ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تابۋى, مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قات-قابات قيىندىقتارعا توتەپ بەرۋى امەن سىندى ءار ىسىنە ادالدىقتى سەرىك ەتكەن تۇلعانىڭ وي جوسپارىندا جازۋلى تۇردى. تۇلعا دەمەكشى, ءار ادامنىڭ ەسەيۋ جولى ءارتۇرلى بولادى, ءبىز العاشقى قازاق ءمۋلتفيلمىن جاساعان قايراتكەردىڭ ونەردەگى تابىسىن بىلەمىز, ال ول «قانداي ورتادان شىقتى؟», «قانداي اتا-انانىڭ تاربيەسىن الدى؟» دەگەن سانسىز سۇراقتارعا كەيدە جاۋاپ تاپپاي داعداراتىنبىز. جۋىقتا الماتى قالاسى مەملەكەتتىك ءارحيۆى №413 قورىنان امەن قايداردىڭ قولجازباسىن وقىپ, اتالعان تۇلعانىڭ ءومىر جولىمەن تانىستىق. بۇل قولجازبانى وسى ارحيۆ مەكەمەسىنىڭ باس ساراپشىسى ءلايلا قاسىمقىزى ۇسىندى. سونىمەن امەن قايداروۆتىڭ قولجازباسىن وقىپ كورەلىك.
«سەنىڭ اتىڭ مۇحاممەد-امەن»
«كىندىك قانىم تامعان جەر – نۇرلى نۇرا وزەنىنىڭ بويىنداعى جىڭىشكە دەگەن اۋىل. 1923 جىلى, ماۋسىم ايىنىڭ ءۇشىنشى جۇلدىزىندا, ءدالىن ايتساق, جايلاۋعا شىعىپ كيىز ءۇي تىككەندە مەن كەڭ دۇنيەگە كەلىپپىن. اكەم – ءابجان ء(ابدراسۋل) قايدار ۇلى, (1890-1975), شەشەم – زەينەپ قايدار كەلىنى (1900-1982). مەنىڭ الدىمدا ەكى ۇل دۇنيەگە كەلىپ, ولار قايتىس بولعان. ەسكى ادەت بويىنشا مەنى مىقتى بولسىن دەپ, كىندىگىمدى بالتامەن كەسىپتى, سوندىقتان كىندىك شەشەم ەر ادام بولعان ەكەن. اينالايىن وقىرمان, بۇل ادەت بۇگىن قانشاما ەرسى كورىنسە دە, مەنىڭ ۇزاق قيىن ءومىرىم كۋا بولعانداي اتىمدى امەن ەمەس, بالتاباي دەگەنى دۇرىس بولار ەدى. بىراق ات قوياتىن اتام (اكەمنىڭ اعاسى) ءابدراشيت قۇرانعا قاراپ, مەنىڭ ەسىمىمدى مۇحامەد-امەن بولسىن دەپ باتا بەرگەن ەكەن. جەكە شارۋاعا تىيىم جاساپ, بايلاردىڭ مالىن, مۇلكىن تارتىپ الىپ, وزدەرىن بالا-شاعاسىمەن جەر اۋدارۋ ناۋقانى ەلدى الا-توپان قىلدى. دىنگە دە كوزقاراس وزگەردى. قايدار اۋلەتىنىڭ ۇلكەن شاڭىراعى ءابدراشيتتى مولدا دەپ جەر اۋداردى. ول كىسىنى مەن اتا دەيتىنمىن. نە ءۇشىن كىنالايتىنىن تۇسىنبەدىم. جىڭىشكە اۋىلى جان-جاققا تاراي باستادى. 1931 جىلى ءبىز اقمولاعا كوشتىك, سودان كەيىن 1932 جىلى جاڭا استانا الماتىعا جول تارتتىق».
بايىپتاپ قاراساڭىز, ءبىزدىڭ تۇلعالاردىڭ باسىم كوبى بالا ارمانىن قۇشاقتاپ سول كەزدەگى استانامىز ارۋ الماتىعا اسىعادى. ولار ءۇشىن الماتى پاريج, لوندوننان بەتەر قادىرلى ەكەنىندە داۋ جوق. ويتكەنى ول قالادا قازاقتىڭ رۋحى, مىنەزى, قالا بەردى بوستاندىعى مەن ازاتتىعى, تاۋەلسىزدىگى جاتىر ەدى. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان امەن قايداروۆ تا الماتىعا «اسىققانى» بەلگىلى. بىراق ول كەزدەگى الماتى قاي الماتى ەدى؟ ءا.قايداروۆ ول جىلداردى بىلاي جازادى:
«الماتىداعى ساكەن سەيفۋلليننىڭ ۇيىنە باردىق»
«بۇل اشتىق جىلى ەدى. باسىن بۇلت شالعان الاتاۋدىڭ باۋرىندا باۋ-باقشالى جۇماق بولاتىن شاھارعا جان ساقتايمىز دەپ, بۇكىل قازاق ەلى جينالا باستادى. ءبىز شىلدە ايىندا 14 كۇن شويىن جولمەن ءجۇرىپ ارەڭ جەتتىك. ول ۋاقىتتا مويىنتى-شۋ جولى جوق, سوندىقتان ءسىبىر جولىمەن كەلدىك. ءبىرىنشى الماتى ستانساسىنان ەسەك-اربا جالداپ, قالانىڭ ورتاسىنداعى قازىرگى پانفيلوۆ پاركىنە كەلدىك. كارل ماركس (قوناەۆ) كوشەسىندە تۇراتىن اعايىندار ساكەن, تاتەم كۇلباھرام سەيفۋلليندەر ۇيىنە كەلدىك. سولاردىڭ كومەگىمەن جاڭا ءومىر باستادىق. اكەم ءابجان 42 جاستا بولسا دا, قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا شاكىرت بولىپ, ءبىرىنشى كۋرستان باستاپ وقۋعا كىرىستى. شەشەم زەينەپ 32 جاسىندا كيج (كوممۋنيستىك جۋرناليستيكا ينستيتۋتى) وقۋشىسى بولدى, مەن بولسام №19 ورىس مەكتەبىنە باراتىن بولدىم. زاماننىڭ وزگەرۋى اكە-شەشەمە قيىندىقتار اكەلگەنىن تۇسىنە باستادىم. ولار ۋاقىتىندا ارابشا ساۋاتتى, تاجىريبەلى مۇعالىمدەر بولعان. ساۋاتىن جاڭاشا اشۋ, ورىس ءتىلىن ەسەيگەندە ۇيرەنۋ, كۇندەلىكتى نان مەن سۋعا جەتپەيتىن اقشاسىن كىتاپقا جۇمساۋ اكە-شەشەمە وڭاي تيگەن جوق. ءومىر جاڭاشا قالىپتاسىپ كەلە جاتقاندا 1937 جىل كەلدى. ساكەندى تۇرمەگە قامادى, اكە-شەشەمىز كىدىرتپەي مەكەنجايىن وزگەرتىپ, الاتاۋ باۋىرىنان كوكشەتاۋ باۋىرىنا قونىستاندى».
«سوعىستىڭ سۋىق حابارى جەتتى»
سوعىس. وسى ءبىر بەس ارىپتەن تۇراتىن ۇرەيلى ءسوز قانشاما ۇلتتىڭ, ەلدىڭ, جەردىڭ, وتان مەن وتباسىنىڭ بەرەكەسىن قاشىردى, قۇتىن الدى. ادامزات تاريحىنداعى ايعىز-ايعىز جارالاردىڭ كوبى قاتىگەز سوعىستاردان تۇسكەن جارا. مايدانداعى ميحنات پەن ماشاقاتتىڭ بوداۋى تۋرالى ويلانۋ دا كەيدە ارتىقتىق ەتەدى. ءبىز ءۇشىن مايدان قاسىرەتىن ءوز كوزىمەن كورگەن ادام قىمباتتى بولماق. «بارساكەلمەستىڭ» شولىنە كەتكەننەن بەتەر اۋىر ءارى سالماقتى ساپارعا امەن قايداروۆ تا قاتىسقانى ءمالىم. سول ءبىر قاسىرەتتى جىلدار, ءولىم مەن ءومىر تايتالاسقا تۇسكەن قيىن ساتتەر كەيىپكەرىمىزدىڭ وي داپتەرىندە بىلايشا قاز قالپىندا جازىلىپ قالدى:
«1941 جىلى مەكتەپ بالالارىن كولحوزعا ءشوپ شابۋعا جىبەردى. 22 ماۋسىمدا سوعىس باستالدى دەگەن سۋىق حابار بىزگە دە جەتتى. بارلىعىمىز ۇيگە قايتتىق. ول ۋاقىتتاعى وقيعا تاريحتا مول جازىلسا دا, قازىر دە ايتىلماعان سىرلارى جەتىپ جاتىر. بۇگىنگە جەتپەي, كورگەنىن و دۇنيەگە الىپ كەتكەندەردىڭ سانى ميلليون. مەنىڭ باستان كەشكەنىم وزىمە عانا ءمالىم. 1941 جىلى قازان ايىندا اسكەري مايدان جولداماسىمەن تاشكەنگە كەلدىك. بۇندا راديو-تەلەگراف اسكەري ۋچيليششەسىنىڭ كۋرسانتى بولعانىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە شاشىمىزدى قىرقىپ, شومىلدىرىپ, فورما كيگىزىپ, ءوز كيىمدەرىمىزدى قاپقا سالىپ ۇيگە قايتاردى. 1942 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن اسكەري ءتارتىپتىڭ قانداي ەكەنىن تانىدىق, تاڭعى 6-دا تۇرىپ, تۇنگى ون ەكىدە جاتامىز. ۋاقىتتىڭ كوبى اياقتى دۇرىس باسىپ ستروەۆوي بۇيرىقتى ورىنداۋ, كلاستا وتىرىپ مورزە الىپپەسىن جاتتاۋ, راديو-تەلەفون تەحنيكاسىن ءبىلۋ, مىلتىق اتۋ, وكوپ قازۋمەن وتەدى. 1942 جىلى ءساۋىر ايىندا تاشكەننەن ماسكەۋگە كەلىپ, جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان 57-ءشى ەرەكشە گۆارديا پولكىنە راديست بولىپ تاعايىندالدىم. ەرەكشە (وسوبىي) دەگەنى م-13, ياعني مينومەتتىك جاڭا قارۋ, كەيىن حالىق اراسىندا «كاتيۋشا» دەپ اتاپ كەتكەن, اڭىزعا اينالعان كۇشتى قارۋ ەدى. جاڭا تەحنيكانى مەڭگەرۋگە ءبىر اي ۋاقىت بەردى. مامىر ايىنىڭ سوڭىندا حاركوۆقا قاراي تەمىرجولمەن جۇردىك. حاركوۆقا جەتپەي ماۋسىمنىڭ بىرىندە سوعىسقا كىرىستىك».
«جارالى جاۋىنگەرلەردىڭ سۋرەتتەرىن سالدىم»
«1943 جىلى قازان ايىندا ءبىرىنشى ۋكراين مايدانىنا جىبەردى. قاراشانىڭ ورتاسىندا جاڭا عانا بوساتىلعان ۋكراين استاناسى كيەۆكە كەلدىك. شايقاستىڭ ءىزى دارنيتسا ستانساسى سۋرەتتەگەندەي. ءبىر ساۋ ءۇي جوق. ابدەن قالجىراعاندا ساقتىقتى ۇمىتاسىڭ. ءار جارىلعان سناريادقا يىلمەي جۇرە بەرگەندە «وسى تەز بىتسە ەكەن نە جارىلىپ نە ءولىپ تىنسام ەكەن» – دەپ ويلايتىنمىن. وسىنداي ءبىر جاعدايدا تەلەفوندى قوسا بەرگەنىمدە, ارتىمنان سنارياد جارىلىپ, ۇشقىنى بەل ومىرتقامنان, بالتامەن ۇرعانداي سوقتى. ۇشىپ ءتۇسىپ قۇلادىم. تالىقسىپ كەتكەم ەكەن. دەم الا الماي, سۋعا باتىپ بارا جاتقانداي, اۋزىممەن اۋانى قارماپ, ارەڭ-ارەڭ جۇتىنا باستادىم. جۇرەگىم توقتاپ قالعانداي بولدى. ىشقىنىپ قاردى اۋزىما تىعا بەردىم. ەسىمە قايتادان كەلىپ تۇرايىن دەسەم, اياعىم قوزعالتپايدى, بولەك جانسىز سالماقتانعان. شىنتاعىما سۇيەنىپ الدىمداعى وكوپقا ەڭبەكتەپ بارىپ قۇلادىم. الگى جەردە جولداستارىم جەدەل كومەك كورسەتتى. كيىمىمدى شەشىپ بەل ومىرتقاعا تيگەن وقتىڭ ورنىن بۋدى. گوسپيتالدا اياعىمداعى ەتىگىمدى شەشە الماعاندىقتان سكالپەلمەن كەسىپ بوساتتى. شەشىلمەگەن سەبەبى ءۇش اي مايدان دالاسىنداعى شىققان تەر تۇز بولىپ شۇلعاۋىم ەتىكتىڭ ىشىندە قاتىپ قالىپتى. ءبىر جۇمادان كەيىن ارنايى ۆاگونعا سالىپ مەنى حاركوۆتان كيسلوۆودسك قالاسىنداعى گوسپيتالعا اكەلىپ تاپسىردى. ءوز بەتىممەن قوزعالا المايمىن. قىركۇيەك ايىنا دەيىن ەمدەلىپ بالداقپەن جۇرە باستاعان سوڭ ەلگە قايتاردى. كيسلوۆودسك گوسپيتالىندە جاتقانىمدا ماڭايىمداعى جارالى جاۋىنگەرلەردىڭ سۋرەتتەرىن سالعانىم جازىلۋىما قۋات بەرگەندەي بولدى. ول ۋاقىتتا فوتواپپاراتى بار ادام جوقتىڭ قاسى. مەنىڭ قارىنداشپەن سالعان سۋرەتتەرىم جۇرتقا ۇناپ, كەزەككە تۇردى. ءار سولدات قاعاز تاۋىپ اكەلىپ, جاسالعان بەت بەينەسىن ۇيىنە حاتپەن جىبەرگەندە قوسىمشا جازاتىن: «مىنە, مەن ءتىرىمىن!» «ۆوت, يا جيۆ!» دەپ سۋرەتتى كۋا رەتىندە پايدالاناتىن. سۋرەتشىلىك قاسيەت جاراتۋشىنىڭ ماعان ومىرىممەن بىرگە قوساقتاپ بەرگەن قوس قاسيەتى دەگەن سەنىمىم نىعايا ءتۇستى».
سۇم سوعىس اياقتالعانىمەن, ونىڭ ادام بالاسىنا تيگىزگەن زالالى, سانسىز ءتان مەن جانعا سالعان جاراسى ماڭگىلىك قالىپ قويدى. سوعىستان كەيىنگى ەس جيۋ, قالجىراۋ دەگەننىڭ ءوزى قۇددى ءبىر سوعىستىڭ وزىنەن كەم تۇسە قويعان جوق. نەبىر قىرشىننىڭ ءومىرىن اكەتكەن قاتىگەز مايداننان امان-ساۋ قايتقاندارى ساناۋلى عانا شىعار, ال دەنە جاراقاتىن الىپ قايتقانداردىڭ جۇرەگىندەگى بەرىشتى كىم ەمدەپ جازا الماق؟ زامان با, ونى بيلەگەن ادام با؟ اتى شۋلى ەكى ۇلكەن سوعىس ادامزات قوعامىنىڭ ءار سالاسىنا اسىرە كەسىرىن تيگىزدى. سوعىستان كەيىنگى جىلداردا قان مايدان تۋرالى شىعارما جازۋ دا ۇردىسكە اينالدى. رەماركتەن باستاپ ءوزىمىزدىڭ باتىر باۋىرجان مومىش ۇلى, ءازىلحان نۇرشايىقوۆتارعا دەيىنگى ارالىقتاعى قالامگەرلەر ەش بۇكپەسىز ءساتتى تۋىندىلار جازدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان ءاربىر ساربازدىڭ باسىنان وتكىزگەن ازابى مەن مەحناتىن ءبىز امەن قايداروۆتىڭ وسى قولجازباسىنان وقي الامىز. ول جازعان ءار سويلەم مايداننان حابار بەرىپ تۇرعان سىندى. «1944 جىلى قازان ايىندا ۇيگە قايتتىم. ورتا جولدا قارسى الۋعا جۇگىرىپ كەلە جاتقان قارىنداسىم رايحاندى كوردىم, ودان كەيىن اسىققان انام. رايحان جۇگىرىپ كەلىپ مەنىڭ موينىما اسىلا تۇسكەندە, جارالانعان بەل ومىرتقام ۇزىلگەندەي كوزىمنىڭ وتى جارق ەتتى. مەن سىر بەرمەي جالعىز قارىنداسىمدى قۇشاقتاپ ايمالادىم. انام ەنتىگە كەلە قۇشاقتاپ داۋىستاپ جىلاپ جىبەردى. اجالدان امان قۇتىلعان بالاسىن كورگەندە قاي انانىڭ كوڭىلى بوساماسىن. تۋعان انانىڭ قۋانىشىن قالاي سۋرەتتەي الاسىڭ؟ اكەم ۇستامدىلىقپەن, ەسىك الدىندا كۇتىپ تۇردى. مايداننان جەڭىسپەن قايتقان ۇلى, ماقتانىشى, كەلەشەك ءۇمىتى, مىنە, كوز الدىندا. ىشىمدەگى بومبانىڭ ۇشقىنى ىرىڭدەپ, تىرىدەي ءشىرىپ جاتىپ قالدىم. اقمولانىڭ بارلىق شىبىنى ماعان جينالعانداي. تۋعاندارىم ءىرىڭ يىسىنە قالاي شىداعانىن بىلمەيمىن. قۇر تەرى مەن سۇيەگىم قالدى. توسەگىمدى اۋىستىرعاندا انام مەنى ەكى قولىمەن كوتەرگەنىنە قاراعاندا سالماعىم قانشاما جەڭىلدەگەنىن بايقاۋعا بولادى. اقمولادا مەنى ەمدەيتىن گوسپيتال بولمادى. اكەم وبلىستىق ۇكىمەتتىڭ كومەگىمەن مەنى الماتىعا جەتكىزدى. 1945 جىلدىڭ جازىندا مەنى الماتىداعى گوسپيتالعا جاتقىزدى. باعىما قاراي مۇندا ۇلى حيرۋرگ ا.ن.سىزعانوۆ جۇمىس ىستەيدى ەكەن. سونىڭ قولىنا ءتۇسىپ, ىشىمدەگى وسكولوكتى رەنتگەن ارقىلى شىعارىپ الدى. وپەراتسيا وتە قيىن بولدى. سناريادتىڭ جا- رىقشاعى بەل ومىرتقامدى جارىپ, قۋىقتىڭ جانىنا بارعان ەكەن. وپەراتسيامەن الۋعا ىڭعايسىز جەردە بولعاندىقتان, قۇيىرشىعىمدى الىپ تاستاپ, ەكى جامباستىڭ ورتاسىندا تۇرعان تەمىردى سۋىرىپ الدى. بۇل وپەراتسيا مەن ءۇشىن ەكىنشى رەت ءولىمنىڭ الدىنا بارعانداي بولدى. گوسپيتالدا جارتى جىلداي جاتىپ, قايتادان تۋعانداي, اياعىمدى باسۋعا ۇيرەنە باستادىم».
ارمان الدامايدى
سوعىس مايدانىنداعى جان ازابى مەن ودان كەيىنگى ناۋقاس دەرتى مەڭدەگەن امەن قايداروۆتىڭ جىگەرى سوندا دا مۇقالماپتى. ونىڭ ەندىگى ءومىر جولى مۇلدە باسقاشا ارناعا بۇرىلعانى تىپتەن سۇيىندىرەدى. «ۋچيليششەدە وقىپ جۇرگەنىمدە امەريكالىق «بەمبي» دەگەن ءمۋلتفيلمدى كورگەنىم ەسىمنەن شىقپاي, قايتا-قايتا ويىمدى وياتا بەردى. سۋرەتكە جان بەرەتىن ونەردى ۇيرەتەتىن وقۋ ورنى ماسكەۋدە بار ەكەنىن ەستىگەنىمدە شەشىمگە كەلدىم: نە بولسا دا مۋلتفيلم جاسايتىن شەبەرلىكتى مەڭگەرۋگە بەل بۋدىم. جۇبايىممەن سىرلاسقاندا ول مەنى قولدادى. اكە-شەشەم باتاسىن بەردى». وسى قولداۋ مەن باتا ونى جاڭا ونەردىڭ بيىگىنە الىپ شىققان ەدى. ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بايلىعى سانالاتىن فولكلورلىق مۇرالارىمىزداعى كەيبىر قۇندى دۇنيەلەردى نەگىز ەتە وتىرىپ, جاڭاشا قۋىرشاق فيلمدەر جاساۋ سول تۇستاعى سان قازاقتىڭ ىشىندە وسى امەن قايداروۆتىڭ ويىنا عانا كەلگەن يگى ءىس بولاتىن. ول دەگەنىنە جەتتى دە. ۇلتتىق ونەرگە قوسىلعالى تۇرعان تىڭ سالاعا دەگەن بەتبۇرىس تا وڭايعا تۇسكەن جوق. ول ءۇشىن امەن قايداروۆ بارىن سالدى.
«مەن – رەجيسسەر, قويۋشى سۋرەتشى, باس مۋلتيپليكاتور, ادمينيستراتور رەتىندە كۇنى-ءتۇنى مىڭداعان سۋرەتتى جاساپ, وپەراتور ارتەموۆ سەرگەيگە تۇسىرۋگە بەرىپ, ونى كەيىن ەكراندا كورىپ, قايتا-قايتا تۇزەۋمەن بولدىق. وسىنداي ەڭبەك ۇستىندە ماسكەۋدەن «گوسكينونىڭ» ۋاكىلى سيگەدي دەگەن كەلىپ شىنىندا قازاقتار مۋلتفيلم جاساپ جاتىرما دەپ, مەنى ديرەكتور كابينەتىنە شاقىرىپ تەكسەرە باستادى. مەنىڭ ايتقان ءسوزىمدى «اۆانتيۋرا» دەپ كامالعا قارادى دا: «جاۋاپكەرشىلىك ءسىزدىڭ موينىڭىزدا» دەدى. «كوميسسيا جىبەرەمىز, سولار شەشەدى» دەدى. وعان كامال: «حوروشو, وتۆەتستۆەننوست يا بەرۋ نا سەبيا» دەدى. ماعان سەنىپ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز موينىنا العان كامالدىڭ ازاماتتىعىن ماڭگىلىك ۇمىتپايمىن. ەگەردە كامال قايمىعىپ, ءوزى ديرەكتورلىق ورنىنان ايىرىلىپ قالام دەپ, ماسكەۋ ۋاكىلىنىڭ الدىندا قايسارلانباسا, قازاق ءمۋلتفيلمى قاشان تۋارىن اللا ءبىلسىن».
ول تاۋەلسىزدىك تاڭى اتپاعان شاق. سوندا دا قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ قايماعى بۇزىلماي تۇرعان كەز. قازاق بالالارىن قۋانتام دەپ ۇمىتتەنگەن امەن قايداروۆتىڭ جاڭاشا يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ماسكەۋدەن ارناۋلى رۇقسات كەرەك ەدى. «ماسكەۋدەن كۇتكەن ەكى تەكسەرۋشى كەلدى. بۇلار ءمۋلتفيلمنىڭ اتاقتى رەجيسسەرلەرى حيترۋك فەدور ساۆەلەۆيچ جانە دەگتيارەۆ ۆلاديمير دميتريەۆيچ. كوميسسياعا كورسەتەتىن ءفيلمىمىز دايىن ەدى, بىراق بوياۋسىز. ول ۋاقىتتا ءمۋلتفيلمنىڭ بوياۋىن ماسكەۋدەن عانا الۋعا بولاتىن. ءمۋلتفيلمنىڭ مىڭداعان ءمولدىر-قاعازىن بوياۋ ءۇشىن ارناۋلى بوياۋلاردى «سويۋزمۋلتفيلم» كينوستۋدياسىندا عانا جاساي الادى. ديرەكتور قوناقتاردى كينوزالعا اكەلدى. بۇندا ستۋديانىڭ ءبىراز ادامدارى جينالىپ وتىر ەكەن. امانداسقاننان كەيىن, كامال قىسقاشا كىرىسپە ءسوز سويلەپ ءفيلمدى كورسەتۋگە رۇقسات بەردى.
زالدا شام ءسوندى. ءۇمىتىم جانا ما, سونە مە؟ بۇل ءسات مەن ءۇشىن ەمتيحان. قاراڭعى بولمەدە تاعدىرىم شەشىلەتىندەي. وسى ۋاقىتقا دەيىن ىستەگەن ءىسىم, ارەكەتىم, بارلىعى ون مينۋتتىق فيلمگە جينالعانداي. فيلم اياقتالىپ, شام جاعىلعانشا كورەرمەندەر بەلسەنە قول شاپالاقتاپ, ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. مەن ءۇشىن بۇل ۇلكەن باعا بولعانمەن ماسكەۋلىكتەر نە دەر ەكەن دەپ كۇتتىم. كامال كورگەنىنە مە, جوق ارىپتەستەرى قول شاپالاقتاپ قۋانىشىن بىلدىرگەندىگىنەن بە, كوڭىلدى. ەزۋىن تارتا قوناقتارعا قاراپ ءسوز بەردى.
ف.س.حيترۋك سوزگە شەبەر, حالىقارالىق دارەجەلى رەجيسسەر ونىڭ پىكىرىنە ءمان بەرەتىنىن ءبىلىپ, جىميا ديرەكتورعا قاراپ: «نۋ چتو ج, ۆسەح پوزدراۆليايۋ س روجدەنيەم پەرۆوگو كازاحسكوگو مۋلتفيلما», دەدى. جۇرت قول شاپالاقتاپ قوشەمەتتەدى. «ەتو نە تولكو ۋداچنىي دەبيۋت رەجيسسەرا امەنا حايداروۆا ي ەگو گرۋپپى. يا وسمەليۋس پرەدسكازات, چتو ەتو فەستيۆالنىي فيلم. زدەس نە تولكو ۆىسوكي پروفەسسيوناليزم, نو ي سۆوەوبرازنىي ناتسيونالنىي كولوريت. يا تاكوي فيلم نە سۋمەل بى سدەلات». فەدور ساۆەلەۆيچتىڭ باسقا سوزدەرىنىڭ اراسىندا وسى ايتقاندارى ەسىمدە قالدى».
وسىلايشا, قازاق ءمۋلتفيلمى اتاسىنىڭ ارمانى جۇزەگە استى. ۇلتىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن ارقاۋ ەتكەن «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟», «اقساق قۇلان», «قۇيىرشىق», «تازشا بالا», «قوجاناسىر», «قىرىق وتىرىك», «قورقىت», «ەر توستىك» سياقتى تاقىرىپتار توڭىرەگىندە باي فولكلورلىق قازىنادان ەركىن سۋسىندايتىن ونەر تۋىندىلارىن جاساۋدى ماقسات ەتتى. «مىنە, قازاق ءمۋلتفيلمى» دەپ ۇيالماي كورسەتەتىن تۋىندىلار جاساۋ ءۇشىن امەن قايداروۆ سوڭىنان ەرگەن شاكىرتتەر تاربيەلەي الدى. «قازاق مۋلتيپليكاتسياسىنىڭ كەلەشەگى قانداي بولادى, ونى قالاي جاساۋ كەرەك, بۇل ماقساتتى كىمدەر ىسكە اسىرادى. وسى وي كامال ەكەۋمىزگە تىنىشتىق بەرمەدى» دەپ ءوزى ايتقانداي ۇلتتىق مۋلتفيلم سالاسىنا ەسەلى ەڭبەك قوسىپ, جوقتان بار جاساعان ازاماتتىڭ ءار ءىسى كەلەشەك ۇرپاقتىڭ, ەلىنىڭ رۋحاني ومىرىنە زور پايداسىن تيگىزدى. «تالانتتىلار – راۋشان گ ۇلى سياقتى جان-جاعىنا جۇپار شاشىپ, كوڭىل اشادى» دەگەن شەرحان مۇرتازانىڭ اسىل ءسوزى امەن قايداروۆ سياقتى ەڭبەكقور, تالانتىنا تالعامى ساي كەلگەن ازاماتتارعا قاراتا ايتىلسا كەرەك. بايىپتاپ قاراساڭىز, ونىڭ ءومىر جولى تەك ءبىر اعىستان تۇرمايدى. كەدىر-بۇدىرى دا, كەلەشەككە ۇمتىلىس سىيلاعان جارقىن ساتتەرى دە بار. وعان تۋعان حالقىنىڭ, كەڭ بايتاق دالاسىنىڭ سىيعا تارتقان دەگدارلىق مىنەزى ونىڭ ءاربىر ارمانىن زاۋ بيىكتە سامعاتا ءبىلدى. ءبىزدىڭ ەندىگى ارمانىمىز امەن قايداروۆ سىندى ساڭلاقتاردىڭ ارتىنان ەرگەن ەستى ۇرپاقتىڭ كوپ بولۋى عانا. شىركىن, ارمان الدامايدى.