ەلىمىزگە تارتۋىمىز – ەلباسىنا تارتۋىمىز

شيكىزات سەكتورى وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن قازاقستاندى ءبىزدىڭ مۇناي مەن گاز, ءتۇستى مەتالل سياقتى ونىمدەرىمىزگە سىرتقى سۇرانىستىڭ ازايعانى ءبىر قيناسا, ولاردىڭ باعاسى كۇرت ءتۇسىپ كەتكەندىگى تاعى قينادى. وسىنداي جاعدايدا حالقى, وتانى ەل ءۇشىن تۋعان ەرىم دەپ ەرەكشە سەنىپ, سوڭىنان ەرىپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولعا بەرىپ وتىرعان ەلباسىمىز, ۇلت كوشباسشىسى دەپ ارداقتالىپ جاتقان پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىزدى ارتتىرۋ جونىندەگى الىستان ويلاستىرعان ساياساتىنىڭ قاندايلىق سارا ساياسات ەكەندىگىنە كۋا بولۋدامىز. “ەگەمەن قازاقستانداعى” وتكەن جىلعى ءبىر ماقالامىز “شىنىعىپ, شيراپ شىعامىز” دەپ اتالعان ەدى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ قىسپاعىنان قۇتىلۋعا قول جەتكىزگەن ەلدەردىڭ قاتارىندا اتى اتالا باستاعان قازاقستاننىڭ قازىرگى حال-احۋالى “تاۋبە, تاۋبە. ءتىل-اۋزىمىز تاسقا” دەگىزگەندەي. ءبىز داعدارىستان شىنىندا دا شىنىعىپ, شيراپ شىعۋعا اينالدىق. كەشە كەشكە قاراي ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆامەن حابارلاسىپ, مىنانداي ساندىق دەرەكتەردى الدىرتىپ ەدىك.  قاراڭىز.

قاڭتار مەن ناۋرىزدىڭ اراسىندا قازاق­ستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسۋى 7,1  پايىزدى قۇراعان.

وسى كەزەڭدە ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 2681,6 ملرد. تەڭگە بولدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى ايلارىنداعىدان 11,5 پايىز ارتىق. مۇناي ءوندىرۋ كولەمى, گاز كوندەنساتىمەن قوسقاندا, 19 744,0 مىڭ توننا بولدى, بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى ايلارىنداعىدان 8,8 پايىز ارتىق. كومىر ءوندىرۋ 12,4 پايىزعا ارتتى (27 404,7 مىڭ توننا), تابيعي گاز ءوندىرۋ 11,5 پايىز (9 653,7 ملن. تەكشە مەتر) ءوستى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 18,7 پايىز وسىمگە قول جەتتى. بولشەك ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 10,5 پايىزعا, كوتەرمە ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 11,9 پايىزعا ارتقان. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 2009 جىلعى العاشقى ءۇش ايمەن سالىستىرعاندا 7,3 پايىز ءوسىپ, 621,8 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن. ءار سالادان-اق وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.

ۇكىمەتتىڭ 11 مامىر كۇنى پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق كەڭەس رەجىمىندە وتكەن وتىرىسىندا بيىلعى جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى 7,6 پايىزدى قۇرادى دەگەن مالىمەت ايتىلعان. بۇل دەرەك كۇنى كەشە “نۇر وتان” پارتياسى ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا قۋاتتالدى. ايتۋلى بەلەستەرگە تارتۋ-تارالعىمەن بارۋ, ارداقتى ازاماتتارعا لايىقتى سىي-سىياپات كورسەتۋ   – حالقىمىزدىڭ باعزىدان كەلە جاتقان جاقسى ءداستۇرى. جاقىندا جوتالى بيىككە كوتەرىلەتىن ەلباسىمىزعا دا وسىنداي ءىلتيپات تانىتۋعا تيىستىلىگىمىز تالاس تۋدىرمايدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان تابىلاتىنى بۇگىندە ايداي الەمگە ايقىن  – جيىرما جىلعا دا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە قيراندىدان, قۇلاندىدان  مەملەكەت قۇرۋ, قوعامدى ءبىر  فورماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتاردان  ەسەڭگىرەي جازداعان حالىقتى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ,  الىس تا, جاقىن دا,  باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بىرنەشە عاسىر بويىندا دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەتتەتىلىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانىتۋ, ءتىپتى ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتى, تۇڭعىش رەت حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەت, تۇڭعىش رەت تۇركى تىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىرعان مەملەكەت ەۋروپاعا توبە بي بولاتىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ تەك  شىنايى رەفورماتوردىڭ, ۇلتتىڭ ۇلى پەرزەنتىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. مۇنى دالەلدەۋدىڭ ءوزى ارتىق. كەشە پارلامەنت قابىلداعان شەشىم, يۋريسپرۋدەنتسيا تىلىمەن ايتساق, دە-فاكتو جاعدايدى دە-يۋرە جاعدايىنا اۋىستىرۋ عانا, ايدان انىق نارسەنى زاڭ جۇ­زىندە ايعاقتاۋ عانا.  ول مارتەبە نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ جەكە وزىنە كەرەك ەمەس, ول مار­تەبە بىزگە كەرەك, ءبىزدىڭ ەلدىگىمىزگە, ءبىزدىڭ بولا­شا­عىمىزعا كەرەك. “سۇيەر ۇلىڭ بولسا سەن ءسۇي, سۇيىنەرگە جارار ول” دەگەن اباي اتامىز.

اسىل­دى تانۋ دا, ازاماتتى ارداقتاۋ دا قاي زاماندا بولسىن ەلدىڭ وزىنە قويىلاتىن سىن. سوندا ول بۇكىلحالىقتىق ءىلتيپاتىمىز قانداي بولۋى كەرەك؟ مۇنىڭ دا جاۋابىن پرە­زيدەنتتىڭ ءوزى بەردى. ەلىمىزدىڭ يندۋستريا­لىق دامۋ ماسەلەسىن تالقىلاعان اقورداداعى القالى جيىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەرەيتويعا قاتىستىرىپ: “نەگىزگى مىندەت – ويعا الىپ وتىرعان اسقارالى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ”  دەپ باسالقالى پىكىر ايتتى. مىنە, العاشقى توقساننىڭ تۇپكىلىكتى انىقتالعان قورىتىندىلارى, العاشقى ءتورت ايدىڭ ەل بويىنشا شىعارىلىپ وتىرعان  كورسەتكىشتەرى ءبىزدىڭ وسى سوزگە ناقتى ىسپەن جاۋاپ بەرۋگە بەت العانىمىزدى تاماشا تانىتادى. ەلباسىنا ءىلتيپات كورسەتكىمىز كەلسە – ەلىمىزگە ەڭبەك ەتەيىك. ەلباسىنا سىي-سىياپات جاساعىمىز كەلسە – ارقايسىمىز ءوز ورنىمىزدا, ءوز شاما-شارقىمىزشا جاقسى جۇمىس ىستەيىك. ەلىمىزگە تارتۋىمىز – ەلباسىنا تارتۋىمىز. ەلىم دەگەن, جەرىم دەگەن, حالقىنىڭ قامىن جەگەن ەرگە سول ەلىنىڭ وسكەنىن, وركەندەگەنىن كورگەننەن, جۇرتىنىڭ جۇرەكجاردى نيەتىن سەزىنگەننەن ارتىق باق تا, باقىت تا بولماق ەمەس.

ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.