«سامۇرىق-قازىنا» - قۇر اڭگىمە, بوس جوسپار: سەناتورلار ءبىراز سالانى سىنعا الدى

«نۇرلان ءماجيت ۇلى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە پرەزيدەنتىمىزدىڭ رەفورمالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە ايتارلىقتاي ەڭبەك ءسىڭىردى. سەناتتىڭ كوپتەگەن باستامالارىن جانە ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىن دە ءتيىمدى ۇيلەستىرە ءبىلدى», دەگەن ماۋلەن اشىمباەۆ ارىپتەسىنە اتقارعان قىزمەتى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.

وتىرىس بارىسىندا پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ولگا پەرەپەچينا سايلاندى. ول بۇعان دەيىن ءتورت جىلدان استام ۋاقىت سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنە باسشىلىق جاساپ كەلدى. ماۋلەن اشىمباەۆ و.پەرەپەچينانىڭ كوميتەت ءتورايىمى رەتىندە ەل بيۋدجەتىنىڭ ءتيىمدى قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقانىن ايتتى. ال قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سەناتور سەرىكباي ترۇموۆ سايلاندى.

سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى.

قۇجاتتارعا ەنگىزىلگەن نورمالارعا سايكەس ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتىق مانداتى ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا بەرىلەتىن ساناتتار قاتارىنا ايەلدەر مەن جاستاردان بولەك, مۇگەدەكتىگى بار ادامدار دا قوسىلادى. سونداي-اق اتالعان زاڭ جوبالارىندا «تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا, «قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭعا جانە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن.

«بۇل قۇجاتتار ايەلدەر, جاستار جانە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن ماجىلىستەگى دەپۋتاتتىق مانداتتاردىڭ كەمىندە 30 پايىزىنا كەپىلدىك بەرەدى. ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ازاماتتاردى دەپۋتاتتىق كورپۋسقا قوسۋ پارلامەنتتىڭ ينكليۋزيۆتىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى. سونداي-اق وسى ساناتتاعى ادامداردى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەندى جۇمىلدىرۋعا دا ىقپال ەتەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

وتىرىس بارىسىندا وزگە دە بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەر ءسوز بولدى. سەناتور سەرگەي ەرشوۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا پرەزيدەنتتىڭ الەۋەتتى سالانى رەفورمالاۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى. دەپۋتات مەملەكەت باسشىسى ءماجىلىس وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋعا, قارۋلى كۇشتەردىڭ, قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە سىرتقى بارلاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن قايتا قۇرۋعا ەرەكشە توقتالعانىن تىلىنە تيەك ەتتى.

ول سونداي-اق دەپۋتاتتاردىڭ ساۋالدارى مەن سوزدەرىندە, سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قاراۋ كەزىندە الەۋەتتى ورگانداردى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە بىرنەشە رەت نازار اۋدارعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار پارلامەنتتىڭ باستاماسى بويىنشا ءتيىستى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, قازىر ۇكىمەت قاراۋىندا جاتقانىن ايتتى.

«زاڭ جوباسىندا جەكەلەگەن قارۋ تۇرلەرىنىڭ اينالىمىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە, قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى ۇيىمدارىن جەكەشەلەندىرۋ ەرەكشەلىكتەرىن زاڭنامالىق رەتتەۋگە, ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋعا, مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ مەن كۇزەتۋدى ۇيىمداستىرۋعا جانە جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى زاڭ جوباسىنىڭ مازمۇنىن كەڭەيتۋ ەسەبىنەن زاڭنامالىق تۇردە شەشۋگە بولادى», دەدى سەرگەي ەرشوۆ.

جىل سايىن ەلىمىزدە 1 500-گە جۋىق ادام وندىرىستە جاراقات الادى, بۇل رەتتە 200-دەن استام جۇمىسشى قازا تابادى, ال 600 ادام دەرت سالدارىنان مۇگەدەكتىك الادى. سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وسىنداي كوڭىلسىز دەرەكتەردى كەلتىردى.

«2020 جىلى تەكسەرىلگەن 1,6 ملن. جۇمىسشىنىڭ 22% زياندى جانە قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەگەنى انىقتالعان. ناتيجەسىندە جىل سايىن 500-گە جۋىق جۇمىسشىدان كاسىپتىك اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرى تىركەلۋدە. ودان باسقا 2020-2021 جىلدارى ەڭبەك ينسپەكتورلارىمەن انىقتالعان 11 مىڭنان اسا بۇزۋشىلىق بولسا, سونىڭ 34% ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىندا تىركەلگەن», دەپ اتاپ ءوتتى ناريمان تورەعاليەۆ.

قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 300 مىڭعا جۋىق كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ تۇر. الايدا, ولاردا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى تەك 237 ەڭبەك ينسپەكتورى عانا جۇرگىزەدى. ينسپەكتورلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى جىل سايىن ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردىڭ تەك 3%-ىن تەكسەرۋمەن قامتۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. سەناتور ءتۇسىندىرىپ وتكەندەي, بۇل قۇزىرەتتى ورگاندار وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردىڭ الدىن الۋمەن كۇرەسپەيدى, تەك وتكەن شاقپەن عانا جۇمىس ىستەيدى.

«باياندالعان جايتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, كاسىپكەرلىك كودەكستە كوزدەلگەن ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ قىزمەتىن شەكتەۋ تۋرالى نورمالاردى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ كونۆەنتسيالارىنا سايكەس كەلتىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ, سونداي-اق وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالار فاكتىسى تۋرالى ۋاقتىلى حابارلاماعانى ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ ماسەلەسىن قاراۋ قاجەت», دەدى سەناتور.

دەپۋتات سەناتورلاردىڭ باستاماسى بويىنشا قازىر ەلىمىزدىڭ «ەڭبەك كودەكسىنە» ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە دايىندالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

سەناتور ەدىل مامىتبەكوۆ «سامۇرىق-قازىنا» قورى تۋرالى زاڭدى قايتا قاراۋ نە ءتىپتى ونى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن تەجەۋشى رەتىندە جويۋ قاجەت دەپ سانايدى.

سەناتور ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا 600-گە جۋىق ۇيىمدى قامتيتىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردى, اسىرەسە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ جونىندەگى پرەزيدەنت العا قويعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

«سوڭعى ۋاقىتتا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا قاتىستى شاعىمدار از ەمەس. سەبەپتەر دە جەتكىلىكتى. حولدينگتىڭ قۇرامىنا كوپتەگەن قۋاتتى ينستيتۋتتار كىرەدى, ولاردان قايتارىمىن كۇتكەنىمىزگە كوپ بولدى. ول جوق! قۇر اڭگىمە, تۇسىنىكسىز جوسپارلار, باعدارلامالار عانا بار. قوردىڭ باستى كەمشىلىگى – ونىڭ كوپ ميللياردتىق مەملەكەتتىك قاراجاتتى بولۋدەگى جانە جۇمساۋداعى سحەمالارىنىڭ كومەسكىلىگى مەن شاتاسۋى»,  دەدى سەناتور.

سەناتور سونداي-اق ۇكىمەت الدىنا قوردى جاڭعىرتۋ جونىندەگى قابىلداناتىن ۇلگىنىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەر قويدى.

«باسەكەلەستىك ورتاعا قانداي اكتيۆتەر بەرىلەدى؟ ۇلتتىق ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك مۇددەلەرى قالاي ەسكەرىلەتىن بولادى؟ بارلىعىن باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ كەرەك پە؟ قوردى جاڭعىرتۋدىڭ قابىلداناتىن ۇلگىسىنىڭ تيىمدىلىگى قانداي, مەملەكەتتىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قاتىسۋىن قىسقارتۋ مولشەرى قانداي؟ بۇل رەتتە ءبىز ستراتەگيالىق ماڭىزدى وبەكتىلەر مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا قالۋى ءتيىس جانە جەكەشەلەندىرۋگە جاتپاۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ەدىل مامىتبەكوۆ.