ۇلتتىق بانكتىڭ ءماجبۇرلى ينتەرۆەنتسياسى

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى ۇمىتكە تولى جىل بول­دى. قارجى نارىعىنىڭ ما­مان­­دارى جاعداي جاقسى قىرى­نا قاراي اۋناپ تۇسەر دەگەن وپ­تي­ميزم­نەن ارىلعان جوق. الاي­دا بۇل ءۇمىتىمىز اقتالمادى.

– مونەتارلىق جانە فيسكال­دىق قولداۋدىڭ تەڭدەسسىز شارالارى الەمدىك ەكونوميكا ءوسۋىنىڭ جانە قارجى نارىقتارىنىڭ سەرپىنىن جاقسارتۋدىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرىنە اينالدى. سونىمەن بىرگە بۇل شارالار بۇكىل الەمدە تۇراقتى جانە جو­عارى ينفلياتسيانىڭ فاكتورلارىنا اينالدى. كوروناۆيرۋس جاڭا شتامدارىنىڭ پايدا بولۋى, سونداي-اق ۆاكتسينالاۋدىڭ باياۋ قارقىنى ءماجبۇرلى تۇردە قايتالانعان لوكداۋندارعا جانە جاھاندىق جەتكىزىلىم تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەپ سوقتى, بۇل دا الەمدىك باعانىڭ وسۋىنە اكە­لىپ, 2021 جىلى دامۋشى ەل­دەر اك­تيۆ­تەرىنىڭ سەرپىنىنە تەرىس اسەر ەتتى. دامۋشى ەلدەر اك­تسيا­­­­لارىنىڭ يندەكسى (MSCI EM) دا­مىعان ەلدەر نارىعىنان ءبىر­­شاما ارتتا قالا وتىرىپ, ءبىر جىل­دا 4,6 پايىزعا تومەندەدى, – دەي­دى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى ءاليا مولدابەكوۆا.

بيىل قاڭتارداعى الماعايىپ ساتتە تەڭگە كۋرسىنا ۇلكەن قى­سىم ءتونۋ قاۋپى تۋدى. ۇلت­تىق بانك سول قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ماق­ساتىندا 12 جانە 13 قاڭ­­تار كۇندەرى 240 ملن دوللار­عا ۆاليۋ­تالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزگەن.

– شىنىندا دا, ۆاليۋتالار بويىنشا ءبىر اپتاعا جۋىق ساۋدا-ساتتىقتىڭ بولماۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بيزنەس تاراپىنان, سول سياقتى حالىق تاراپىنان شەتەل ۆاليۋتاسىنا جيناقتالعان سۇرانىس پايدا بولدى. جاعداي تەڭگە باعامىنىڭ بۇدان بىلايعى قوز­عالىسى بويىنشا ورىن ال­عان وقيعالار مەن بەلگىسىزدىك اياسىندا ۆاليۋتا ساتۋشىلار سانىنىڭ وتە شەكتەۋلى بولۋىمەن كۇردەلەنە ءتۇستى. قارجىلىق تۇراقتىلىق تاۋەكەلدەرىنە جانە تۇراقسىزداندىراتىن اۋىتقۋ­لارعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى. جىل باسىنان باستاپ 13 قاڭتار ارالىعىندا شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋى اياسىندا تەڭگە باعامى 433,67 تەڭگەگە دەيىن 0,5 پايىز­عا السىرەدى. قازىر ۆاليۋتا نارى­عىنداعى جاعداي تىنىشتالدى, قارجى نارىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋى تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىل­دى, وپەراتسيالار شتاتتىق رە­جىم­دە جۇرگىزىلۋدە, – دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلدىڭ جەلتوقسانىنىڭ جەكەلەگەن كۇندەرىندە ۆاليۋتا نارىعىنداعى احۋال جوعارى سۇرانىسپەن جانە وتە شەكتەۋلى ۇسى­نىسپەن سيپاتتالدى. اسى­رەسە, 2 جانە 3 جەلتوقساندا بەي­رە­زيدەنتتەر تاراپىنان ايتار­لىقتاي سۇرانىس اياسىندا ۆاليۋ­تا نارىعىنداعى احۋالدى تۇراق­تاندىرۋ ءۇشىن جانە تەڭ­گەنى تۇراقسىزداندىراتىن اۋىتقۋ­لاردى بولدىرماۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانك ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى. وعان 252 ملن دوللار جۇمسالدى.

– ەكىنشى جاعىنان, جەلتوق­ساندا ۇلتتىق قور قاراجاتىن بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەر ءبولۋ جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور تاراپىنان شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋ ءۇشىن كونۆەرتاتسيالاۋ وپەراتسيالارى تەڭگەگە قولداۋ كورسەتتى. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ جەلتوقسانداعى سالىق اپتاسى ىشىندە ساتۋى دا شەتەل ۆاليۋتاسىن ۇسىنۋدى قولدادى. ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەڭگە باعامى 431,80 تەڭگەگە دەيىن نەمەسە 0,6 پايىزعا قالىپتى تۇردە نىعايدى. جالپى, 2021 جىلى تەڭگە باعامى مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, 2,6 پايىزعا السىرەدى, – دەدى ءا.مولدابەكوۆا.

ونىڭ ايتۋىنشا, شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ نەگىزگى ءوسۋ سەبەپتەرى تومەندەگىدەي:

كەيىنگە قالدىرىلعان سۇرا­نىس پەن ەكونوميكالىق بەلسەن­دىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ اياسىن­دا يمپورتتىڭ ءوسۋى. ءبىز بۇل جاعى­نان وكىنىشكە قاراي «كوش باسىن­داعى» ەلدەر ساناتىندامىز. وزىمىزدە ءوندىرىستىڭ جوق­تىعى, بولعان كۇندە دە تىم تار اۋقىمدا دامۋى – سىرتتان كە­لەتىن تاۋارعا دەگەن تاۋەلدىلىكتى ارتتىرىپ تۇر.

اقشا بازاسىنىڭ كەڭەيۋى تۇتىنۋ­شى­لىق كرەديتتەۋ ار­قىلى اقشا ماسساسىن كوبەي­تەدى, ناتيجە­سىندە تۇتىنۋ تاۋار­لارى يم­پورتىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى.

ءبىر رەتتىك تولەمدى پايدالانۋ. «پرەزيدەنتتىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن الۋ جونىندەگى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ كوپتەگەن ازاماتقا تۇر­عىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسار­تۋعا جانە بۇرىن الىنعان يپو­تە­كالىق كرەديتتەردى وتەۋگە مۇم­­كىندىك بەردى. بىراق بۇل قارا­جاتتى تۇپكىلىكتى الۋشىلار, ياعني قۇرىلىس كومپانيالارى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى سات­­قان جەكە تۇلعالار العان قا­را­جاتىنىڭ ورتا ەسەپپەن 40-50 پايىزىن (2,5-3 ملرد دوللار) يمپورت پەن شەتەل ۆاليۋتاسىنا باعىتتاعانىن اتاپ وتكەن ءجون. قۇرىلىس كومپانيالارى تاراپىنان بۇل – قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جابدىقتارىنىڭ يمپورتى, ال جەكە تۇلعالار تاراپىنان بۇل – تۇتىنۋ يمپورتى مەن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ», دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.

تاعى ءبىر سەبەپ – دوللارمەن سالىم كولەمىنىڭ ارتۋى. 2021 جىل­عى 11 ايدا شەتەل ۆاليۋتا­سىن­داعى سالىمداردىڭ ناقتى ءوسۋى 1,1 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 2,6 ملرد دوللاردى قۇرادى. دا­مى­عان ەلدەردە مونەتارلىق سايا­سات­­­تى كۇشەيتۋدىڭ باستالۋى, دول­­لار­دىڭ نىعايۋى جانە دامۋشى نا­­رىق­تاردان كاپيتالدىڭ اكەتى­لۋى دە تەڭگەگە قىسىم كورسەتكەن.

ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ەگەر 2022 جىلى مۇناي باعاسى باررەلىنە ورتاشا 70 دوللار بولعان جاعدايدا, قازاقستان ەكونوميكاسى 3,9-4,2 پايىزعا وسەدى.