سوڭعى ەكى-ءۇش عاسىرلىق قازاق تاريحى مىناداي تۇجىرىمعا نەگىز بولا الادى: كەز كەلگەن حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى ساقتاپ, ەركىن ءونىپ-ءوسۋى ونىڭ قۋاتتى ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىنىڭ بولۋىنا تىكەلەي تاۋەلدى.
زامان سۇرانىسىنا لايىق جاڭا مازمۇنداعى ازاتتىق قوزعالىس قالىپتاستىرىپ, سول ارقىلى ۇلت ءومىرىن جاڭا ساپاعا كوتەرگەن الاشتىق بۋىننىڭ ليدەرى ءاليحان بوكەيحان «مەملەكەتتىگى جوق حالىق – جەتىم حالىق!» دەگەن تۇجىرىمعا كەلسە, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى بولشەۆيكتەر ۇكىمەتى بەرگەن مەملەكەتتىلىككە ء«بىز, قازاقتار قازاق رەسپۋبليكاسى دەگەن اتاۋدى مالدانىپ ءجۇرمىز, ال بۇل رەسپۋبليكانىڭ مازمۇنى بىزدىكى ەمەس قوي, ونىڭ يەسى دە ءبىز ەمەسپىز» دەپ اششى دا بولسا ءادىلىن ايتتى.
وتىز جىل بولدى, قازاق حالقى ءوز اتىمەن اتالاتىن مەملەكەتتىلىك قۇرىلىمعا باۋىر باسىپ قالدى. حالقىمىز بۇل مەملەكەتتىلىكتى عاسىرلار بويى اتامەكەن جەرىمىز بەن ۇرپاعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن تەر توگىپ ەڭبەك ەتىپ, ءومىرىن جاۋىمەن ارپالىستا كۇرەستە وتكىزگەن اتا – بابالارىنان بۇگىنگە جەتكەن امانات رەتىندە قابىلدايدى. ويتكەنى مەملەكەتتىلىك يدەياسى مەن پراكتيكاسى عاسىردان عاسىرعا ۇلاسقان ۇرپاقارالىق ساباقتاستىق جولىمەن ماقساتتى ەڭبەك پەن كۇرەس ناتيجەسىندە عانا قالىپتاستىق. جاڭا 2022 جىلدىڭ العاشقى كۇندەرى مىنە وسى مەملەكەتتىلىگىمىز ۇلكەن قاۋىپتى باسىنان وتكەردى.
قالىپتاسقان اۋىر جاعدايدا ءاربىر سانالى ازامات ورتاق قۇندىلىعىمىز – مەملەكەتتىلىگىمىزگە بايلانىستى ءوز ۇستانىمىن انىقتاۋعا ءتيىس بولدى. وسىنداي سىن ساتتە انىق بايقالعانى حالقىمىز اۋىزبىرلىك, كەمەلدىك تانىتتى, مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «مەن حالىقپەن بىرگەمىن, ەل استاناسىنان كەتپەيمىز!» دەگەن اتالى سوزىنە قاناتتاندى, جىگەرلەندى. اللاعا شۇكىر, ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاۋعا مۇددەلى كۇشتەردىڭ از ەمەس ەكەندىگى انىق بايقالدى.
مەملەكەت باسشىسى 11 قاڭتاردا ماجىلىستە سويلەگەن سوزىندە ۇكىمەت پەن قوعام الدىندا قالىپتاسقان جاعدايدان شىعۋدىڭ جولدارىن بەلگىلەپ بەردى. وسى رەتتە ىرگەلى دە ماڭىزدى وزگەرىستەرگە الەۋمەتتىك – گۋمانيتارلىق عىلىم سالالارى دا مۇقتاج ەكەندىگىن ايتۋ پارىز. الگىندە عانا ەلىمىزدىڭ ومىرىندە ورىن العان تەكتونيكالىق سىلكىنىستەرگە وتاندىق عىلىم تەرەڭ تالداۋ جاساپ, نەگىزدى دە نانىمدى تۇجىرىمدار ۇسىنۋعا دايار ما؟ بۇل ۇلكەن ماسەلە. سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك – گۋمانيتارلىق عىلىم سالارىنىڭ ءوزىنىڭ بەلسەندىلىگىن جوعالتىپ العاندىعى بارشاعا ايان. گۋمانيتارلىق پروفيلدەگى ينستيتۋتتاردىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتى زامان سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي دەڭگەيدە بولعانى ءلازىم. عىلىمي جوبالار ارقىلى ورىندالاتىن جۇمىستاردىڭ ومىرمەن بايلانىس دەڭگەيى ەكشەۋدەن, سىننان وتكەنى ابزال.
ال مۇحيتقا شىققان كەمەگە كومپاس قانداي قاجەت بولسا, بۇگىنگى شىتىرمان وزگەرىستەر مەن قاۋىپتەر ارناسىندا تۇرعان قوعامعا الەۋمەتتىك – گۋمانيتارلىق سالاداعى عىلىمدار سونداي قاجەت. تەرەڭ رۋحاني داعدارىستان اياعىن الىپ ۇلگەرمەگەن ءبىزدىڭ قوعامعا ونىڭ زارۋلىگى بىرنەشە ەسە ارتا تۇسپەك. باسقاشا ايتقاندا, جاس بۋىنعا ءبىزدىڭ قوعام قايدان شىقتى, قاي جەردە تۇر, ونىڭ الدىندا قانداي مىندەتتەر بار دەگەن ساۋالعا ادەبيەت جانە ونەرمەن قاتار گۋمانيتارلىق سالاداعى عىلىمدار دا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. مۇنداي قىزمەتسىز قوعامداعى مادەنيەتتىڭ ەتيكالىق مازمۇنى مەن وزەگى كەمي تۇسەتىندىگى كىمگە دە بولسا تۇسىنىكتى.
قورىتا ايتقاندا, بۇگىنگى ىرگەلى وزگەرىستەر الدىندا تۇرعان ءبىزدىڭ قوعام جاعدايىندا وتاندىق الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىم سالالارى ىرگەلى وزگەرىستەرگە مۇقتاج.
م.قويگەلديەۆ,
اباي اتىنداعى
قازۇپۋ
پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى