باس پروكۋراتۋرا قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ اقپاراتتىق پورتالىنداعى مالىمەتتەرگە سايكەس جىل سايىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا تۇسەتىن ارىز-شاعىمداردىڭ سانى بويىنشا وڭ ديناميكانى بايقاۋعا بولادى. وسى ورايدا, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قايتالانا تۇسەتىن, جوعارى تۇرعان لاۋازىم يەلەرىنە جولداناتىن ارىز-شاعىمدار ماسەلەسىن شەشۋ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمىنىڭ ىسكە اسىرۋ باستى مىندەتى دەۋگە بولادى.
وسى ماقساتتا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جاڭا تاجىريبەلەر ەندىرۋ جانە وتىنىشتەردى قاراۋدى وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, «قاناعاتتاندىرىلماعان» ساناتىنداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تۇرعىنداردىڭ ارىزدارىنا بەرگەن 35 جاۋابىنىڭ ماتىنىنە كونتەنت اناليز جاسالدى. تالداۋ بارىسىندا كەلەسى ماسەلەلەر انىقتالدى:
بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك ورگاندار ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ارىزىن قاناعاتتاندىرۋ مۇمكىن بولمايتىن جاعدايلاردا «مۇمكىندىك جوق», «قاراجات قاراستىرىلماعان», «مۇمكىن ەمەس» جانە ت.ب. ءسوز تىركەستەرى ارقىلى بىردەن بۇلتارۋعا بەيىم. مۇنداي ۇلگىدە جاۋاپ جازۋ ارىز بەرۋشىنى جوعارى تۇرعان لاۋازىمدى تۇلعاعا شاعىمدانۋىنا جانە قوعامدا مەملەكەتتىك ورگانعا دەگەن نارازىلىق كوڭىل كۇيگە سەبەپشى بولىپ وتىر.
ەكىنشىدەن, ەكى نەمەسە ودان دا كوپ پاراقتان تۇراتىن ارىزدارعا مەملەكەتتىك ورگاننىڭ تىم قىسقا جاۋاپ قايتارۋ جاعدايلارى ءجيى كەزدەسەدى. ادەتتە مۇنداي ارىزداردا بىرنەشە سۇراق كوتەرىلسە دە جاۋاپ نۇسقاسىندا نەگىزگى دەگەن سۇراقتاردى عانا قامتۋ ورىن الىپ وتىر. تالداۋدىڭ ەكىنشى بولىگى مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىندا جەكە قابىلداۋدا بولعان 10 ازاماتتان تەلەفون بايلانىسى ارقىلى تەرەڭدەتىلگەن سۇحبات الۋ ءادىسى ارقىلى جۇرگىزىلدى. سۇحبات كەزىندە ازاماتتاردان «جەكە قابىلداۋدىڭ ۇزاقتىعى» جانە «بارلىق ماسەلەلەر تولىق تىڭدالدى ما؟» دەگەن ساۋالدار قويىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمىن ءارى قاراي جۇزەگە اسىرۋدى وزەكتەندىرۋ جانە ارىز-شاعىمدارعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەرەتىن جاۋاپ ءماتىنىن ازىرلەۋ بويىنشا كەلەسىدەي الگوريتم ازىرلەندى.
1.مەملەكەتتىك ورگان ارىز-شاعىمدارعا جاۋاپ ازىرلەۋدە ناقتى جاعدايدى (فاكتتى) تىزبەكتەۋمەن عانا اينالىسپاي, ارىز بەرۋشىگە دەگەن تەرەڭ قۇرمەتتى, ونىڭ ماسەلەسىنە بەيجاي قاراي المايتىندىعىن كورسەتۋگە ءتيىس. ماسەلەن, باتىس ەلدەرىندە تۇرعىنداردىڭ وتىنىشىنە جاۋاپ «قىمباتتى ... مىرزا», «قۇرمەتتى» ءسوز تىركەستەرىنەن باستالادى. مۇنداي جاناشىرلىق رۋحىنداعى قارىم-قاتىناس ارىزدى «قاناعاتتاندىرۋ» مۇمكىن بولماعان جاعدايدىڭ وزىندە تاراپتاردىڭ ءوزارا تەرەڭ تۇسىنىسۋىنە اكەلەر ەدى.
2.ارىز-شاعىمدارعا بەرىلگەن جاۋاپتاردا كەلەسى ءسوز تىركەستەرىن بارىنشا جاعىمدى شىرايدا جەتكىزۋگە بولار ەدى:
مىسالى: «مۇمكىندىك جوق» دەگەننىڭ ورنىنا – «وكىنىشكە قاراي, مۇمكىن بولماي وتىر», «قاراجات قاراستىرىلماعان» دەگەننىڭ ورنىنا – «قاراجات قاراستىرىلماعانىن نازارعا الۋىڭىزدى سۇرايمىز».
3.بىرنەشە سۇراق جولداعان قامتىلعان ارىزدارعا بەرىلەتىن جاۋاپتاردا ءار ماسەلە جەكە قامتىلۋعا ءتيىس. بۇل مەملەكەتتىك ورگاننىڭ تياناقتى جۇمىسىمەن قاتار ماسەلەگە جەتكىلىكتى نازار قويىلعاندىعىن بىلدىرەدى.
4.ارىز-شاعىمداردى قاراۋ ارىز بەرۋشىنىڭ جەكە قاتىسۋىمەن نەمەسە قابىلدانىپ جاتقان شەشىمدەر تۋرالى ارىز بەرۋشىنى حابارلاندىرا وتىرىپ ورىندالۋىن تالاپ ەتەتىن زاڭناما شارتى قولدانبالى سيپات الۋى كەرەك.
5.جەكە قابىلداۋ كەزىندە ءوتىنىش ايتۋشىنى تولىق تىڭداۋ (وتباسىلىق, دەنساۋلىق جانە ت.ب. جاعدايىن سۇراستىرۋ) جانە جەكە قابىلداۋ كارتوچكاسىنا قابىلداۋ ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعىن جازۋ تاجىريبەسىن ەندىرۋ.
قولدانىستاعى زاڭناما وتىنىشتەردى قاراۋدا ناتيجەلىلىككە قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتەتىندىكتەن, ونىڭ نەگىزگى ىشكى وزەگى يدەولوگيالىق مازمۇنعا تولى ەكەندىگىنە ءمان بەرىلۋى كەرەك.
نۇرعيسا كوشەروۆ,
ساياساتتانۋشى