قوعامىمىزدا وتكەن مەن بۇگىندى تەڭ پارىقتاي وتىرىپ, ەلدىك پەن مەملەكەتشىلدىكتىڭ قادىرىن, قاسيەتىن, ماڭىزىن ءتۇسىنۋ ۇدەرىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل – «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن حالىق دانالىعىنىڭ ەل جاڭارۋىنداعى كورىنىسى. ويتكەنى بۋىن اۋىسادى, جاڭاشىل تالاپ-تىلەك پايدا بولادى. ءتىپتى وسىدان ون جىل بۇرىنعى تۇجىرىم مەن ولشەم دە وزگەرىستى تالاپ ەتەدى.
1993 جىلى 14 ساۋىردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاپپاي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» زاڭى قابىلداندى. ەلباسى 1997 جىلدى – «جالپىۇلتتىق تاتۋلىق پەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ جىلى», 31 مامىردى – «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى» دەپ جاريالاعانى دا جادىمىزدا. سول 90-جىلدارى تاريح تۋرالى اقپاراتىمىز دا, بولشەۆيكتىك قۋعىن-سۇرگىندى زەرتتەۋ جونىندەگى ءادىسناما مەن ادىستەمەمىز دە ەندى قالىپتاسىپ جاتقان ەدى. مۇنى ايتاسىز, دەرەك قورىمىزدىڭ دا ءبىر ءبۇيىرى سولعىن تارتىپ تۇراتىن. ودان بەرى شيرەك عاسىر ءوتتى. ازىمىز كوبەيدى, كەمىمىز تولىقتى. سانا دا, پاراسات تا ءوستى. كەڭەستىك قىسىلىپ-قىمتىرىلۋ كەلمەسكە كەتتى. اعا بۋىن بىلاي تۇرسىن, ازاتتىق تۇسىندا ومىرگە كەلگەن بالا: «بولشەۆيزم دە, سوتسياليزم دە ءوز كورىن ءوزى قازدى. جاڭارۋ كوپ نارسەنى ويلانتتى. كەڭەس داۋىرىندە قوساق ورتاسىندا جازىقسىزدان-جازىقسىز, ءتۇرلى جالامەن اتىلعان, ايدالعان, ازاپتالعان, ىزدەۋشىسى جوق بەيباق جانداردى مورالدىق تۇرعىدان كىم اقتايدى؟ وسى قورلىقتى حالقىمىز تىلەپ الدى ما؟ ونى بىزگە كىم, قاي جۇيە اكەلدى؟» دەپ اشىق سۇراق قويا باستادى. تۋرا حالىق پالساپاسىنداعىداي: «تاڭ اتپايمىن دەمەيدى, كۇن قويمايدى; سىر شىقپايمىن دەمەيدى, شىن قويمايدىنىڭ» كەرى كەلدى.
پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ 2020 جىلى 24 قاراشادا «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. سول جىلى 3 جەلتوقساندا مەملەكەتتىك حاتشى ق.ە.كوشەرباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىندا اتالعان كوميسسيا قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ مىندەتتەرى, نەگىزگى باسىمدىقتارى, جۇمىس جوسپارى تالقىلانىپ, قۋعىن-سۇرگىندى زەرتتەپ-زەردەلەۋگە قاتىستى سالالىق جۇمىس توپتارى ايقىندالدى. مۇنان كەيىنگى رەسپۋبليكالىق جيىنداردا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا مەن ونىڭ وڭىرلىك فيليالدارىنىڭ قىزمەت جوسپارى, عىلىمي-ادىستەمەلىك ماسەلەلەر تالقىلاندى. قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ءتۇرلى توپتاعى ازاماتتاردى اقتاۋعا جۇمىلعان 11 جۇمىس توبىنىڭ ءىس-شارالار جوسپارى, تاقىرىپتىق باعدارى, عىلىمي-ادىستەمەلىك تاجىريبەسى تالداناتىن جاڭا فورماتتاعى الاڭدار جاساقتالدى. ىشكى ىستەر, قاۋىپسىزدىك, ادىلەت سالالارىنا قاتىستى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ارحيۆتەردە عىلىمي ىزدەستىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە مەيلىنشە جاعداي تۋعىزىلدى. ماڭىزدى جۇمىسقا تارتىلعان عالىمداردىڭ قىزمەت ورىندارىندا نەگىزگى جالاقىسى ساقتالىپ, قوسىمشا ىنتالاندىرۋ قارجى كوزدەرى دە رەتتەلدى. ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-تەرريتوريالىق بولىنىسىنە سايكەس 14 وبلىس ورتالىعى مەن رەسپۋبليكالىق دارەجەسى بار 3 قالاداعى (نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت) وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىسى دا باستالعان مەملەكەتشىل جۇمىستاردى قوعامنىڭ مەيلىنشە تولىق سەزىنۋىنە وڭ ىقپال ەتىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا: «حالقىمىز ەگەمەندىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن جان-جۇرەگىمەن سەزىنەدى. ويتكەنى ءبىز ازاتتىقتىڭ قۇنى قانداي ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. بوستاندىق جولىندا تالاي باتىرلارىمىز قۇربان بولدى. قانشاما قيىن كۇندەر باسىمىزدان ءوتتى. بىراق حالقىمىز بارلىق سىناقتى قايىسپاي كوتەردى» دەگەن ەدى. وسى «ازاتتىقتىڭ قۇنى», «بار سىناقتى قايىسپاي كوتەرۋ» ءمانى تەرەڭ, ماقساتى دا ايقىن.
ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا مەن وڭىرلىك كوميسسيالار پرەزيدەنت جارلىعىنىڭ تۇجىرىم-اڭسارىن, جاڭعىرعان ەلدىكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جاقسى تۇسىنەدى. بۇل رەتتە رەپرەسسيا تاعىلىمىن زەردەلەۋ بويىنشا استانا مەن وبلىستار اراسىن جالعاستىرىپ وتىرعان عىلىمي-ادىستەمەلىك جۇمىس تەتىگىنە توقتالا كەتكەندى ءجون ساناپ وتىرمىز.
ارنايى قۇرىلعان مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قىزمەتىن سۇيەمەلدەۋ جونىندەگى جوبالىق كەڭسە ءوز جۇمىسىن تالاپ دەڭگەيىندە كەزەڭ-كەزەڭمەن اتقارىپ كەلەدى. مۇنى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زاڭگەر-عالىم, ەكس-سەناتور س.ا.قاسىموۆ باسقارادى. جوبالىق كەڭسە مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىس توبى جانە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندار ساناتى بويىنشا وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىس توپتارى ءىس-شارالارىن جۇيەلى ۇيلەستىرىپ وتىر. ءبىز عالىم رەتىندە ەكى اراداعى عىلىمي-ادىستەمەلىك, تاجىريبەلىك پىكىر الماسۋ مەن تۇجىرىمدامانى سالالاندىرۋدىڭ تەتىگى – وفلاين-ونلاين فورماتىنداعى توپتىق (نەمەسە ىشكى باعىتتار بويىنشا) عىلىمي سەمينارلار ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. بۇعان وسى جىلى وتكىزىلگەن بىرنەشە شارانى مىسال ەتىپ كورسەتۋگە بولادى.
عىلىمي سەميناردىڭ ماقساتى – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تاقىرىبىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى اشىق, كاسىبي نەگىزدە تالقىلاي وتىرىپ, زەرتتەۋدىڭ ادىسنامالىق نەگىزىن, باستى تەوريالىق-ادىستەمەلىك ەرەجەلەردىڭ تاجىريبەدەگى جۇيەسىن, ىزدەنىس ناتيجەلەرىن سارالاۋ, توپتاۋ, باعالاۋ, قوعام تانىمى مەن عىلىمي مۇددە اراسىن ۇيلەستىرۋ.
2021 جىلى 29 قىركۇيەكتە رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە مەن الماتى وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى ۇيىتقى بولعان «بولشەۆيكتىك-ستاليندىك وكىمەتتىڭ شارۋالارعا قاتىستى كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ, ازىق-ت ۇلىك دايارلاتۋ ت.ب. ساياسي ناۋقاندارىنىڭ قۇرباندارى بويىنشا ماتەريال جيناۋ تاجىريبەسىن ءبولىسۋ» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي سەمينارى ءوتتى. جيىندا نەگىزگى باياندامانى ۇعا قۇرمەتتى اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارقۇم تالاس وماربەكوۆ جاساپ, وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىلەرى بەلسەنە قاتىستى. وسى سەميناردا باس بايانداماشى ماسەلەنىڭ عىلىمي-ادىسنامالىق, ەلدىك جاۋاپكەرشىلىك سيپاتىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ, جاس عالىمدار ءۇشىن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندە عىلىمي ۇستانىم بويىنشا شەبەرلىك سىنىبىن وتكىزدى دەسەك تە بولادى.
6 قازاندا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە مەن جامبىل وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان «قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى – قازاقستانعا كۇشتەپ كوشىرىلگەن ەتنوستار مەن ارنايى قونىستانۋشىلارعا قاتىستى ماتەريالدار جيناۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋ» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي سەميناردىڭ دا بەرەرى, ءتالىمى كوپ بولدى. جيىندا ماسەلەنىڭ عىلىمي-زاڭدىق نەگىزدەمەسىنە توقتالعان سابىر احمەتجان ۇلى «كۇشتەپ كوشىرىلگەن ەتنوستار تاعدىرى – ءناۋباتتى جىلدارداعى قازاقستان تاعدىرىنىڭ ءبىر بولشەگى» ەكەنىن باسا ايتىپ, مۇنى زەرتتەۋگە ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. وڭىرلىك كوميسسيا توراعاسى, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ساياساتتانۋشى-PhD داۋلەت كارىبەك وسى باعىتتاعى جۇمىس تاجىريبەسىن ورتاعا سالدى. بۇل ورايدا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تانىمال پروفەسسور گەورگي كان, نۇر-سۇلتان قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماقسات الپىسبەس, الماتى قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, «ۆوزروجدەنيە» نەمىستەر مادەني-ەتنوستىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ساراپشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى يۋليا پودوپريگورا, قاراعاندى وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆالەريا كوزينا, ت.ب. عالىمداردىڭ باياندامالارىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر, ۇسىنىلعان بايىپتامالار وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەندى.
جالپى, مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىس توبى جانە وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىس توپتارى بىرلەسىپ وتكىزگەن شارالاردا عىلىمي ديسكۋسسيا دا, پايدالى كاسىبي كەڭەس تە قاتار ءورىلىپ جاتادى. مىسالى, 13 قازاندا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە مەن تۇركىستان وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى ۇيىتقى بولعان «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى – ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرى بويىنشا ماتەريالدار جيناۋ, تاجىريبە الماسۋ» سەمينارىن الايىق. بۇل تاقىرىپتى دا كەيىنگى جىلدارى عانا قوزعاۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سەبەبى مامان قات, ماتەريال تاپشى. ەندى وعان دا عىلىم مەن ىزدەنىس جارىعى تۇسە باستاعانداي. وسىنى ايتقان رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە باسشىسى س.ا.قاسىموۆ ءدىنتانۋشىلار مەن تاريحشىلاردىڭ الدىنا بىرنەشە ەلدىك مىندەت قويدى. اتالعان باعىتتا بايانداما جاساعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تانىمال ءدىنتانۋشى دوساي كەنجەتاي, باتىس قازاقستان وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, Dana ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى قازىبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, اقىن, جەرگىلىكتى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى اقىلبەك شاياحمەت, اتىراۋ وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ح.دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ومىربەك بەكەجان جانە وزگە دە ازاماتتار ەل سەنىمى مەن رۋحىنا ارقاۋ بولعان تۇلعالاردىڭ تار جول, تايعاق كەشۋىنەن دايەك كەلتىرە وتىرىپ, ءدىن قايراتكەرلەرىن اقتاۋ مەن تانىمالداندىرۋدىڭ ءجون-جوباسىن ۇسىندى.
20 قازاندا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە مەن شىعىس قازاقستان وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى الاڭى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان «1916-1930 جىلدارى كەڭەس وكىمەتىنىڭ جازالاۋشى اكتسيالارى جانە ءتۇرلى زورلىق-زومبىلىق, ناۋقاندار مەن اشارشىلىق كەزىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن زاردابىنان قازاقستاننان كەتۋگە ءماجبۇر بولعان بوسقىندار بويىنشا ماتەريالدار جيناۋ مەن تاجىريبە الماسۋ» سەمينارى دا ءبىراز جايدىڭ باسىن اشتى. بۇل رەتتە جوبالىق كەڭسە باسشىسى س.ا.قاسىموۆ شەكتەس مەملەكەتتەردىڭ مۇراعاتتارىن ساباقتاستىقتا قاتار زەرتتەۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە وسى باعداردا جاڭا بۋىن تاريحشىلاردىڭ قاجەتتىگىن كاسىبي ماماندار ەسىنە سالدى. اتالعان تاقىرىپتا 80-جىلداردان بەرى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ جۇرگەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇلەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, تاريحشى-دوتسەنت كۇلعازيرا بالتاباەۆا, تۇركىستان وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حازرەتالى تۇرسىن, اتىراۋ وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ح.دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى كاسپي ءوڭىرىنىڭ تاريحى, ارحەولوگيا جانە ەتنولوگياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سايپۋللا ساپانوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى زارقىن تايشىباي, نۇر-سۇلتان قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى عىلىمي-زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى عازيزا يساحان, ت.ب. بىلىكتى, كاسىبي دە تاجىريبەلى ماماندار دالەلدى تۇجىرىمدارى مەن ءماندى ۇسىنىستارىن مۇددەلى قاۋىمعا جەتكىزدى.
وسى جىلى 27 قازاندا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى بىرلەسىپ وتكىزگەن «1939-1945 جىلدارى فاشيستىك گەرمانيادا, فينليانديادا جانە باسقا ەۋروپا ەلدەرىندە قامالعان قازاقستاندىق اسكەري تۇتقىندار, سونداي-اق «تۇركىستان لەگيونىندا» ۋاقىتشا بولعان قازاقستاندىق اسكەري تۇتقىندار بويىنشا ماتەريالدار جيناۋ, تاجىريبە الماسۋ» اتتى سەمينار جۇمىسى دا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى كوميسسيا ماماندارىن شيرىقتىرا ءتۇستى. سەبەبى بۇل – قازىرگى گەوساياسي ايادا وتكىر دە شەتىن تاقىرىپ. بىراق مۇنىڭ ىشىندە مۇڭ دا, قايعى دا, وتەلمەگەن پارىز دا, اتقارىلماعان شاش ەتەكتەن جۇمىس تا تۇر. سەميناردا باس باياندامانى جاساعان – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ش.ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى دۇنيەجۇزى تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گۇلجاۋحار كوكەباەۆا. سونداي-اق وسى جيىندا اتىراۋ وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ح.دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى «ماڭگىلىك ەل» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور اققالي احمەت, الماتى قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى م.ەسبولاتوۆ اتىنداعى اكادەميانىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تالعاتبەك قۇلتاەۆ, تۇركىستان وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي تاريح مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ باس قور ساقتاۋشىسى ەلەنا تيموفەەۆا, نۇر-سۇلتان قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, تۇڭعىش پرەزيدەنت-ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى اسقار ماقىپوۆ, ت.ب. ماماندار تىڭ وي-پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
5 قاراشادا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە الاڭى مەن اقتوبە وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعى ءۇشىن جەكە (نەمەسە توپتاسىپ) كۇرەسكەن ادامدارعا, قوعامدىق جانە ساياسي ۇيىمدارعا, سونداي-اق قىزمەتتە, عىلىمدا, مادەنيەتتە جانە باسقا دا سالالاردا ازاتتىق يدەياسى ءۇشىن مەملەكەتتىك قۋدالاۋعا جانە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ادامدارعا قاتىستى ماتەريالدار جيناۋ, تاجىريبە الماسۋ» اتتى سەميناردىڭ دا ءمانى ەرەكشە. مۇندا جوبالىق كەڭسە باسشىسى س.ا.قاسىموۆ قوعامنىڭ بار سالاسىن قامتيتىن تاريحي ادىلەتتىكتى ورنىقتىرۋ قاعيداتىنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ اسىل ارقاۋى ەكەنىن جانە بۇعان بارشا مۇددەلى زيالىنىڭ, عالىمنىڭ قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بارىن جەتكىزدى. اتىراۋ وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ح.دوسمۇحامەد ۇلى اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جاننا قىدىرالينا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى وڭىرلىك جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, وبلىستىق ارحيۆ باسشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ساۋلە مالىكوۆا, شىمكەنت قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت بارشاگۇل يسابەك, نۇر-سۇلتان قالاسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور كۇلپاش ءىلياسوۆا, ت.ب. عالىمدار عىلىمي-ادىستەمەلىك, زەرتتەۋ-تاجىريبەلىك وي-پايىمىن باياندادى.
سونىمەن, قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ كوميسسياسى جۇمىسى بويىنشا استانا مەن ءوڭىر عالىمدارى اراسىنداعى ساباقتاستىق پەن پىكىرلەستىك, جان-جاقتى تاجىريبە الماسۋ – ورتاق مەملەكەتتىك ءىستى جۇزەگە اسىرۋعا يگى ىقپال ەتىپ وتىر. «كوز – قورقاق, قول – باتىر» دەگەندەي, باسىندا «بۇل قالاي بولادى ەكەن؟» دەپ يمەنە كىرىسكەن عالىمدار, ءارحيۆشى ماماندار, زاڭگەرلەر تاۋەلسىزدىكتىڭ رۋحىمەن جاڭا كاسىبي ساپاعا كوتەرىلگەنىن بايقاپ ءجۇرمىز. ازاتتىق پەن ەلشىلدىك مۇرات وسىلاي سالالانىپ, قوعامنىڭ نەگىزگى وزەگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىز.
ديحان قامزابەك ۇلى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, اكادەميك