باۋىرجان شوكەنوۆ: كينو بيزنەستە ۇساق-تۇيەك بولمايدى

 – باۋىرجان كامال ۇلى, كينو نارىعىنداعى ماڭىزدى فورۋمداردىڭ بىرىنە قاتىسىپ, قازاقستان كينو ءوندىرىسىن وزگەمەن سالىستىرا قاراپ, باعىت-باعدار ءتۇزۋدىڭ كەڭ مۇمكىندىگىن تاۋىپ, پايدالى اقپاراتتارعا قانىعىپ قايتقان بولارسىز. فورۋمنان قانداي ولجامەن ورالدىڭىزدار, وقىرمانمەن بولىسەتىن جاڭالىقتارىڭىز بار بولار؟   

 –ەڭ باستى ولجا – ءبىز رەسەي كينوبيزنەسىندەگى  نەگىزگى ترەندتەرمەن تانىستىق. فورۋمعا تەك كينوتەاتر جەلىلەرى مەن ديستريبيۋتورلار عانا ەمەس, ستريمينگ الاڭدارى مەن ونلاين كينوتەاترلاردىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. بۇل – تۇتىنۋشىلاردىڭ تىپتەن جاڭا سەگمەنتى جانە باستى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى دە سول, وسى سەگمەنتتىڭ بارلىعىمەن جاقىنىراق تانىسۋ بولدى. كەيبىرىن بۇرىننان تانيتىنمىن. مىسالى, ەسكى تانىسىمنىڭ ءبىرى – Premier بەينەجازبا  سەرۆيسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماكار كوجۋحوۆ, ال قالعاندارىمەن وسى فورۋمدا تانىستىم. بارلىعى دەرلىك نارىقتىڭ جاڭا ويىنشىلارى.   

ەكىنشىدەن, ءبىز وسى ساتۋ جۇيەسىنىڭ كەلەشەگى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, جان-جاقتى تالقىدان وتكىزىپ, باعاسىن بەردىك.  بۇل جۇيەنىڭ بۇرىن قالاي جۇمىس ىستەگەنى تۋرالى ايتا كەتەيىن. ىلگەرىدە بۇل فيلمدەر الدىمەن كينوتەاترلاردا كورسەتىلىپ, سودان كەيىن DVD ۇلگىسىندە ساتىلىمعا شىعاتىن. كەيىن تەلەديداردا كورسەتىلەتىن. سودان سوڭ قوناق ۇيلەردە, ۇشاقتاردا, وسى تىزبەكپەن ءارى قاراي جالعاسىن تاۋىپ كەتە بەرەتىن. ساتۋدىڭ ەسكى جولى وسىنداي ەدى.   

بۇگىندە, ستريمينگ الاڭدارى مەن ونلاين كينوتەاترلار تۇرىندەگى تولىققاندى ويىنشىلار نارىققا كەلگەننەن كەيىن جاعداي بىلاي وزگەردى: كينوتەاترلار ءالى دە بولسا باستى نارىقتا, ەكىنشى – ونلاين كينوتەاترلار مەن ستريمينگ الاڭدار, ءۇشىنشى – اقىلى تەلەارنالار, سودان كەيىن ەفيرلىك تەلەارنالار تۇرىندە تىزبەك قۇرايدى. بۇل دەگەنىمىز, ەگەر كونتەنت ماعىنالى بولسا, ونى ساۋاتتى جانە دۇرىس ۇسىنۋ ارقىلى نارىقتا ءتورت – التى, مۇمكىن ودان دا ۇزاقتاۋ جىلدار سۇرانىستى ۇستاپ تۇرۋعا بولادى. مۇنداي جاعدايدا ءفيلمنىڭ ساتىلىمى دا جاقسى بولادى جانە كورەرمەن نازارىنان تىس قالمايدى.

– نارىق ماسەلەسىن تۇسىندىك. ال بۇل نارىققا قازاقستاندىق كينووندىرۋشىلەردىڭ ۇسىنارى بار ما؟ 

–ماسكەۋ كينو نارىعى بىزگە ءبىر شىندىقتى تۇسىنۋگە كومەكتەستى: قازىر ءبىزدىڭ قولىمىزدا ءتۇرلى جانرداعى, قىزىقتى, قولجەتىمدى جانە ورىس تىلىنە بەيىمدەلگەن فيلمدەردىڭ مول قورى بار. ونىڭ ىشىندە  كوپشىلىك اۋديتورياعا ارنالعان كينو, جاقسى ارتحاۋس جانرىنداعى فيلمدەر دە جەتكىلىكتى. دوستارىڭىزبەن نەمەسە وتباسىڭىزبەن بىرگە بارىپ, ك ۇلىپ, ۋاقىتتى كوڭىلدى وتكىزۋگە بولاتىن, ياعني كينوتەاترلىق پروكاتقا باعىتتالعان فيلمدەر سانى ءبىردى-ەكىلى عانا. ال باسەكەگە قابىلەتتى كارتينا – بۇل فەستيۆالگە ارنالعان فيلمدەر. بۇل كەڭ اۋديتورياعا پروكاتتالاتىن كينو ەمەس, دەگەنمەن, ونلاين كينوتەاترلار مەن ستريمينگ الاڭدارىنىڭ ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن. بۇل ۇيدە دە تاماشالايتىن كينو بولۋى مۇمكىن. مۇنداي ءفيلمنىڭ كورەرمەنى كوپ جانە وسىنداي كونتەنت كەڭ اۋقىمدا قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس.

ەندى الدىمىزدا تۇرعان مىندەت: مۇنىڭ بارلىعىن دۇرىس ۇسىنۋ, ساتىپ الۋشىلاردىڭ بارلىق سەگمەنتتەرىمەن جۇمىس ىستەۋ جانە ەڭ باستىسى – نارىقتا كاسىپقويلار قاتارىندا بولۋ. شارتتاردى دۇرىس جاساپ, شىعارماشىلىق ونىمدەرىن ساتىپ الۋشىلارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ولارمەن دۇرىس ديالوگ قۇرا ءبىلۋىمىز كەرەك. بالكىم, مەن قاراپايىم دۇنيەنى قوزعاپ وتىرعان بولارمىن. بىراق كەز كەلگەن بيزنەستە, سونىڭ ىشىندە كينوبيزنەستە «ۇساق-تۇيەك» دەگەن بولمايدى. 

كينوداعى ەلەۋلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى, ءبىزدىڭ جيناقتاعى بىرقاتار فيلمدەرگە كينوپويسكHD  الاڭىنىڭ ناقتى قىزىعۋشىلىعى پايدا بولدى. قازىر باسقا دا الاڭدارعا ارنالعان فيلمدەردىڭ تانىستىرىلىم نۇسقالارىن دايىنداپ جاتىرمىز. ولار بىزگە ءوز نارىعىنا نە قاجەت, ال قانداي فيلم سۇرانىسقا يە ەمەس, ناقتى شارت جازىلعان ءتىزىمدى بەرەدى. كەيبىر كارتينالاردى ەكسكليۋزيۆتى, ال كەيبىرىن ەكسكليۋزيۆتى ەمەس شارتتاردا ساتىپ الۋى, سونىمەن قاتار باسقا دا الاڭدارعا ۇسىنۋى مۇمكىن.     

قازىرگى ۋاقىتتا, «بوكسەر», «العا» جانە «سحەما» اتتى جوبالارعا ەكسكليۋزيۆتى قىزىعۋشىلىق بار. ناقتى ناتيجەلەر وسىنداي. 

– ءبىرىنشى رەت قاتىسقانىمىزدى ەسكەرسەك, بۇل جامان ەمەس.

– كەلىسەمىن, سوندىقتان, بۇدان ءارى دە  ماسكەۋ كينو نارىعىنا قاتىسۋدى جالعاستىرعانىمىز ءجون. بۇل جىلىنا بىرنەشە رەت وتكىزىلەتىن ايماقتاعى ەڭ ءىرى شارا. ءبىز وعان اپاراتىن ءار كارتينامىزبەن جان-جاقتى جۇمىس جاساۋىمىز كەرەك, سەبەبى, تالاپتارى وتە جوعارى.    

بۇل ساپاردى الماتىداعى UNESCO كلاستەرلىك بيۋروسى ۇيىمداستىردى, سول ءۇشىن ولارعا ۇلكەن العىسىمدى بىلدىرەمىن. بىراق مۇنى ازىرگە, سىناما ساپار دەسەك تە بولادى. ءبىز باردىق, كوردىك, قىزىعۋشىلىعىمىز وياندى, ال ەندىگى جولى  بارلىعىن ءوزىمىز ىسكە اسىرۋعا تۋرا كەلەدى. ۇيىمداستىراتىن ورىندى ازىرلەپ, تۇساۋكەسەر راسىمدەرىن وتكىزەتىن زالدى جالعا الىپ, سەرىكتەستەردى شاقىرۋ قاجەت. ۇيىمداستىرۋشىلار الاڭدى ۇسىنادى, بارلىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتەدى, باق وكىلدەرىن شاقىرادى, ال ىشكى تولىقتىرۋ جۇمىستارى ءبىزدىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگىمىزدە. نارىققا كەم دەگەندە بىرنەشە كارتينامەن كىرۋ كەرەك, سوندا عانا باسقا قاتىسۋشىلار: ء«يا, ولاردىڭ جاقسى كارتينالارى بار, كينوتەاترلار ول ارقىلى تابىس تاپقان. تاعى دا قىزىقتى جۇمىستارى بولسا, كورەيىك» - دەپ ىقىلاس تانىتۋى مۇمكىن.

– ءبىز رەسەي كينو نارىعى تۋرالى عانا اڭگىمە قوزعاپ وتىرمىز, ال باسقالارى شە, الىس نە جاقىن شەتەل نارىعى تۋرالى نە ايتا الاسىز؟ 

 –كورشىلەرىمىز تۋرالى ايتاتىن بولساق, قازىر ءوندىرىس سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان جانە كينو ءوندىرىسى ءۇشىن جەتكىلىكتى ۇلكەن بيۋدجەت بولۋگە مۇمكىندىگى بار وڭىردەگى ەڭ ءىرى ەل – قازاقستان. ءبىز سالا كوشباسشىلارى رەتىندە ءوزىمىزدىڭ ورتا ازيا كينو نارىعىن وتكىزۋدى ۇسىندىق. مىسالى, باستاپقىدا «ەۋرازيا» حالىقارالىق كينوفەستيۆالى اياسىندا جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت وتكىزۋگە بولادى.

بىراق مۇنىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. ەگەر قازاقستان مەن رەسەيدىڭ كينويندۋسترياعا دەگەن كوزقاراسى بىردەي بولسا, ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ كەيبىرىمەن بۇل ماسەلەدە ەلەۋلى ايىرماشىلىق سەزىلەدى. كەيبىر جەرلەردە كينووندىرۋشىلەر ءوز جوبالارىنان پايدا تابۋدى مۇلدەم كوزدەمەيدى, ويتكەنى, وعان مەملەكەتتىڭ كوزقاراسى باسقاشا. ەندى ءبىر ايماقتا كينو ءتۇسىرۋ تەك ىشكى تۇتىنۋشىعا باعىتتالعان جانە ول سىرتقى كورەرمەنگە مۇلدەم قىزىق ەمەس. ەگەر ءبىز بۇكىل ورتالىق ازيا نارىعىمەن قارىم-قاتىناس جاساۋدى كوزدەسەك, وندا تاسىلدەردەگى, زاڭناماداعى ايىرماشىلىقتاردى ورتاق مانگە اكەلمەسەك تە, بەلگىلى ءبىر ءادىس-تاسىلدەرمەن ولاردى يكەمدەۋ كەرەك. ءار اۋماقتاعى ويىن شارتتارى تۇسىنىكتى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۇقساس بولۋى ءتيىس.

ارينە, سىرتقى نارىقتارعا دا شىعۋ قاجەت. كونتەنتتى وسى ۋاقىتقا دەيىن بىزگە بەيمالىم بولعان ايماقتاردا كورسەتىپ, ولارعا قالاي تىنىستاپ, قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى جاريا ەتۋ ماڭىزدى. سول سەبەپتى مەن ونداعان جىلدار بويى وڭتۇستىك امەريكا ايماقتارىندا – مەكسيكا, برازيليا, ارگەنتينا, ۆەنەسۋەلادا جۇمىس ىستەگەن ادامدارمەن كەزدەستىم. بۇل – كەڭەستىك كينوعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى زور فانتاستيكالىق نارىق الاڭدارى. بۇل ءبىز ءۇشىن مۇلدەم بەيتانىس نارىق. ءبىز ولار ءۇشىن تاڭدانىس تۋدىراتىن ەكزوتيكالىق ەل ەكەنىمىز انىق. سونىمەن بىرگە, لاتىن امەريكاسىنىڭ كينويندۋسترياسى وزگەلەر ءۇشىن اشىق جانە سىرتتان كەلەتىن جاڭا اعىمداردى جىلدام قابىلدايدى. ايتپاقشى, ونىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازيادان ەرەكشەلىگى وسىندا, كينورەجيسسەرلەر وزدەرىنىڭ ىشكى نارىعىن جان-تانىمەن  قورعايدى. جاقىندا ءباا-دە تاعى ءبىر قىزىقتى الاڭ پايدا بولدى. بۇل Dubai International Content Market – دۋبايداعى ويىن-ساۋىق كونتەنتىنىڭ حالىقارالىق كورمەسى. ونىڭ جۇمىسى ەڭ الدىمەن تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكاعا باعىتتالعان. ايماق, ارينە, ەرەكشە, بىراق ونىمەن تانىسىپ, سول جەردە جوبالار جيناعىن ۇسىنۋ كەرەك.

جالپى, كينوداعى مەملەكەتتىك قولداۋدى پايدالانا وتىرىپ, بارلىق كونتەنتتى جيناپ, بۇكىل كينويندۋستريامىزدىڭ امباسسادورى بولۋدى دىتتەگەنىمىز ءجون. بۇل ماقسات «قازاقفيلم» تۇسىرەتىن فيلمدەرگە دە, جەكە كومپانيالار شىعاراتىن كارتينالارعا دا ورتاق. سالا قارجىلاندىرىلىپ جاتقاندا بۇل جوبانى ىسكە اسىرماساق, كەيىن بۇل جەكە كومپانيانىڭ باستاماسىنا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن. مۇددەلى ينۆەستورلار پايدا بولاتىن تەتىك ىسكە قوسىلۋى ءتيىس.  رەسەيدە بۇل باياعىدا جۇزەگە اسقان.

– ناقتىلاي كەتەيىك – قازىر بيۋدجەتتەن ءبولىنىپ جاتقان اقشا تەك وندىرىسكە جۇمسالىپ جاتىر ما؟  

– يا, ازىرگە سولاي. وندىرىسكە ەلەۋلى اقشا ءبولىندى, بىراق ودان ارعى جۇمىس ناقتىلانباعان. ستۋديالاردىڭ وزدەرى كينو تۇسىرە وتىرىپ, ونى ىلگەرىلەتۋ مىندەتتەرىن قاراستىرماعان. دەمەك, قازىر ءبىرىنشى كەزەكتە ەكى ماسەلەنى شەشۋ كەرەك. بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ مينيسترلىك جانە باسقا دا وكىلەتتى ورىندار  كارتينالارىمىزدى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا ماقساتتى قاراجات ءبولۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەسە جاقسى بولار ەدى. ەكىنشىدەن,  بۇل يدەيانى وندىرۋشىلەردىڭ وزدەرىنە جەتكىزۋىمىز كەرەك. ولار مەملەكەت بەرەتىن تاقىرىپتىق جوسپاردى يگەرىپ قانا قويماي, كينونى كورەرمەن ءۇشىن قىزىقتى ەتىپ ءتۇسىرۋدىڭ ءتاسىلىن تابۋى كەرەك. ياعني, ولاردىڭ ءونىمى كينوتەاترلار, ستريمينگ الاڭدارى تالاسا ساتىپ العىسى كەلەتىندەي ساپالى تاۋار بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ سولتۇستىكتەگى كورشىلەرىمىزدىڭ نارىعى – وسىنىڭ دالەلى.

– ءبىز تالقىلاماعان ءبىر ماسەلە – ءوزىمىزدىڭ ىشكى نارىعىمىز. كينوتەاترلىق پروكاتتىڭ جايى تۇسىنىكتى بولدى, ال باسقاسىنىڭ جاعدايى نە بولىپ جاتىر؟ 

– ارينە, ءبىز ەلىمىزدىڭ ونلاين كينوتەاترلارى مەن ستريمينگ الاڭدارىنا نە ساتاتىنىمىز تۋرالى كوپ باس قاتىرامىز. الداعى ۋاقىتتا جيناقتارىمىزدى سەگمەنتتەرگە ءبولۋ جوسپارى بار: قايسىسى حالىقارالىق پروكاتقا جىبەرىلەدى, قايسىسى ىشكى نارىقتىڭ تۇتىنۋى ءۇشىن قالادى, وسى ماسەلەنىڭ باسى اشىلۋى ءتيىس. مۇنداي الاڭدار بىزدە دە جوق ەمەس – بار, قازىر ولار كونتەنت قالىپتاستىرۋدا. بىراق ازىرگە تانىمال ەمەس.

ارينە, وتاندىق الاڭدارداعى ۇلكەن پروبلەما – قاراقشىلىق. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كونتەنتتى وندىرەتىندەرمەن بىرگە ونى ساتاتىندار دا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. توررەنت ارقىلى كەز كەلگەن نارسەنى, ءتىپتى ءبىر-ەكى ساعات بۇرىن كينوتەاترعا شىققان ءفيلمدى دە جازىپ الۋعا بولاتىنى بارىنە بەلگىلى جايت. «روسكومنادزور» قاراقشىلىق ونىمدەر تابىلعان جاعدايدا, كەز كەلگەن سايتتى ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە بۇعاتتاي الادى.  بىزدە بۇل ماسەلەنى ەشكىم كوتەرىپ جاتقان جوق. كورەرمەن كونتەنت ءۇشىن اقى تولەۋگە داعدىلانۋى كەرەك. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن جايت, بارلىق تولەمدەر قاۋىپسىز جانە ىڭعايلى بولۋى كەرەك. جالپى العاندا, ىڭعايلىلىق – بۇل كونتەنتتى تاڭداۋمەن قاتار, ونلاين پلاتفورما ءۇشىن ساتتىلىكتىڭ نەگىزگى كومپونەنتتەرىنىڭ ءبىرى. ءبىز ءبارىمىز, سايىپ كەلگەندە, كينو تۇسىرۋشىلەر دە, كينوتەاترلار دا, ستريمينگتىك قىزمەتتەر دە كورەرمەندى ويلاۋىمىز كەرەك.  تەك وسى جاعدايدا عانا كينويندۋستريا ءساتتى دامي الادى دەپ سەنۋگە بولادى.

– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى

«Egemen Qazaqstan»

الماتى