نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ جيتس-تىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتالىعىندا قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا رۇستەموۆا مەن جيتس ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ءسابيت ءابدرايموۆ ايتۆ-مەن سىرقاتتانۋشىلىق دەڭگەيى جانە الدىن الۋ شارالارى تۋرالى وتكىزىلگەن ونكۇندىك بارىسىمەن جانە جىل بويىنداعى اتقارىلعان جۇمىستارمەن تانىستىردى.
وتكەن عاسىردا مەديتسينا عىلىمىندا پروبلەمالاردىڭ ءبىرى بولعان, جۇرت اتىنان-اق ۇرەيلەنەتىن جيتس جۇقپالى دەرتى بۇگىندە عالىمدار ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە سوزىلمالى سىرقاتتاردىڭ ساناتىنا ەنگەن. بۇل اۋرۋمەن كۇرەستە ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ حاباردار بولۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ويتكەنى ادامداردىڭ اۋرۋىن جاسىرىپ قاشپاي, ەمدەلۋىنىڭ ناتيجەسىندە ايتۆ ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار تولىققاندى ءومىر سۇرە الاتىن دارەجەگە جەتتى. ياعني جيتس – ەمگە كونەتىن اۋرۋلار ساناتىندا.
بۇل رەتتە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن جيتس-تىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس جونىندەگى ورتالىعى ماماندارىنىڭ بىرلەسە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋى مەن قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋىنىڭ وڭ ناتيجە بەرەتىنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەۋدە. بۇرىن ادامداردىڭ جيتس-پەن اۋىرىپ اجال قۇشۋى جونىنەن دۇنيە ءجۇزى بويىنشا 8-ورىنداعى دەرت قازىر 19-ورىنعا ىعىستى. دەگەنمەن بۇل اۋرۋعا دەگەن نازار باسەڭدەيدى دەگەن ءسوز ەمەس. سول سەبەپتى اۋرۋدى انىقتاۋعا ارنالعان تالدامالار, ەكسپرەسس-تەستتەر الۋ ۇزبەي جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, ميلليوننان اسا حالقى بار ەلوردادا مۇنداي تالداۋلاردى جۇرگىزۋ دەڭگەيى جوعارى ەكەن. جان-جاقتان كەلەتىن ىشكى جانە سىرتقى ميگراتسيانى ەسەپكە الا, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بەكىتكەن ءتارتىپ بويىنشا حالىقتىڭ 10 پايىزىن تەكسەرۋدەن وتكىزۋ قاجەت بولسا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا ونىڭ مولشەرى 20-دان استى. كوبىرەك تەكسەرگەن سايىن اۋرۋدىڭ انىقتالۋ مولشەرى دە سوعان سايكەس ۇلعايادى. ال ونىڭ نەعۇرلىم تەزىرەك انىقتالعانى ءاربىر اۋرۋ جۇقتىرۋشى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەنى تۇسىنىكتى. قازىرگى كۇنى ءوزى ايتۆ جۇقتىرعانىمەن دەنى قۇلانتازا ساۋ بالا اكەلگەن انالاردىڭ سانى ارتتى. ياعني سوڭعى 4-5 جىلدىڭ ىشىندە اۋرۋدىڭ انادان بالاعا جۇعۋى توقتادى.
بۇگىندە عىلىمنىڭ دامۋىمەن اۋرۋمەن كۇرەستەگى تەراپيا جولدارى دا جەڭىلدەدى. پاتسيەنتتەر بۇرىنعىداي بىرنەشە ءدارى ەمەس, بويىنا بارلىق كەرەكتىلەرىن جيناستىرعان ءبىر عانا پرەپاراتتى پايدالانادى. ەمدەۋ ءتاسىلىن جەڭىلدەتۋدەگى جۇمىستار بويىنشا ىزدەنىستەر الەم بويىنشا جالعاسىن تاۋىپ, ەندى اپتاسىنا ءبىر-اق رەت ەگۋ تۇرلەرى ەنۋى دە عاجاپ ەمەس. جالپى, ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, ەلىمىز بويىنشا ايتۆ جۇقتىرۋ جونىنەن ەرلەر جاعى باسىم. ماسەلەن, انىقتالعاندار ارا سالماعىن ەسەپتەگەندە, ونىڭ 79 پايىزىن ەرلەر قۇرايدى. بۇل قوعامدا ەر بالالار اراسىندا تاربيەگە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن كورسەتەتىن ينديكاتور ما دەگەن ويعا كەلگەنبىز. ويتكەنى بارلىق جۇقتىرۋشىنى پايىزداپ ەكشەگەندە 20 مەن 39 جاس اراسىنداعى ەرلەر اراسىندا اۋرۋ جۇقتىرۋ 62,1 پايىزدى قۇراعان. بۇل وتە الاڭداتارلىق جاعداي.
– بۇرىن اۋرۋ جۇقتىرۋشىلار ىشىندە جۇمىسسىزدار باسىم بولىپ كەلسە, قازىر ستاتيستيكا وزگەردى. ەسەپتەگى پاتسيەنتتەردىڭ 52,7 پايىزى جۇمىسى بارلار, ونىڭ ىشىندە جوعارى ءبىلىمى بارلار دا وتە كوپ. نەگىزىنەن اۋرۋ جىنىستىق قاتىن ارقىلى تارايدى. ماسەلەن, تىركەلگەندەردىڭ 80,5 پايىزى – سونداي قاتىناستان وپىق جەگەندەر. ونىڭ 21 پايىزدان استامى ءبىر جىنىستى – ەر مەن ەردىڭ اراسىنداعى قاتىناستان جۇقتىرعان. حالىقتىڭ ءارتۇرلى توپتارىن ايتۆ-عا ۋاقتىلى تەكسەرۋ ناتيجەسىندە اۋرۋدىڭ ەرتە 1-2 ساتىسىندا انىقتاۋ 83 پايىزدى قۇراعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت, – دەيدى س.ءابدىرايىموۆ.