الماتىنىڭ دامۋى ءارتاراپتاندىرىلادى

بۇل باعىتتاردىڭ باستى يدەياسى – الما­تىنى كەڭەيتۋ, ءار اۋداننىڭ جەكە ينفرا­قۇرىلىمى مەن تۇرعىن­دار ءۇشىن بارلىق قولايلىلىعى, كولىكتىك بايلانىسى جانە باسقا دا فاكتورلار بولعان كەزدە پوليتسەنترلىكتى نى­عايتۋ. سونداي-اق مەگاپوليستىڭ وڭىرلىك باسەكەگە قابىلەتتىلىك, اۋە قاتىناسى, تالانتتار مەن ەكسپاتتار ءۇشىن قولايلى ورتا سياقتى نەگىزگى ارتىقشىلىقتارىن دامىتۋ ماڭىزدى ەكەنى ايتىلدى.

الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇحيت ازىرباەۆ شاھار­دىڭ الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە باعىتتا دا­ميتىنىن ايتتى. سونىڭ ىشىندە سە­رىك­تەس قالالاردى دامىتۋ, ۋرباندالۋ ما­سەلەسىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىل­مەك. قالاعا تاۋلىگىنە كەم دەگەندە 500 مىڭ ادام كەلىپ-كەتەدى. ال الماتىدا تۇراق­تى جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتاردىڭ سانى 200 مىڭ. سوندىقتان قالا بيلىگى الماتى اگلومەراتسياسىن كورشى وبلىس­تاردىڭ ەكونوميكاسىمەن قاتار دامىتۋ كەرەك دەگەن بايلامعا كەلىپ وتىر. 2030 جىلعا قاراي الماتى اگلومەراتسياسىندا 5 ملن-عا جۋىق ادام تۇ­رادى. بۇل فاكتور قالا ەكونوميكاسى مەن كرەاتيۆتى يندۋسترياعا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. «الماتى-2050» ستراتەگيالىق جوسپارىنا سايكەس حا­لىقارالىق ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە دا­رىندى مامانداردى دامىتۋ ماق­سا­تىندا قالا سمارت جوسپارلاۋعا كو­شىپ, جاڭا جىبەك جولىنىڭ ءىرى ساۋدا, لوگيستيكالىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق حابىن قالىپتاستىرادى.

م.ازىرباەۆ اتاپ وتكەندەي, ۋربان­­دالۋدى جوس­پارلاماساق, كولىك پەن قور­شاعان ورتاعا بايلانىستى پروب­لە­مالار تۋىنداۋى بەك مۇمكىن. ءتيىستى زاڭ ازىرلەنىپ, كولىك جۇيەسى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ەكو­لوگيالىق جاعداي مەن ينفرا­قۇرى­لىمدى جاقسارتۋ بويىنشا جوبالار پىسىقتالىپ جاتىر. قالا شەتىنە كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جانە باسقا دا ينجەنەرلىك جەلىلەر ورناتىلىپ, جاڭا تەحنولوگيالار مەن تسيفرلى جوبالارعا ينۆەستيتسيا تارتۋ قولعا الىندى. ستارتاپتار ءۇشىن اكسەلەراتسيا باعدارلاماسى ىسكە قوسىلىپ, 2 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 9 جوبا بويىنشا جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى كرەاتيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋعا ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن دا قاپەرگە سالىپ ءوتتى. قازىر بۇل سالادان 37,7 ملرد تەڭگە ءتۇسىم ءتۇسىپ, 402,8 ملرد تەڭ­گەنىڭ قىزمەتى كورسەتىلگەن. الماتى بيلىگى جەكە سەرىكتەستەرمەن 562,4 ملن تەڭگەگە 11 جوبانى قارجىلاندىرۋعا دايىن.

Centras توبىنىڭ جەتەكشىسى ەل­دار ابدرا­زاقوۆ سۇرانىستى قانا­عات­تاندىرۋ ءۇشىن بيزنەس قالاعا نە قاجەت ەكەنىن ءبىلۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. ححI عاسىر بيزنەسىندەگى باستى ترەند – كليەنتتىڭ ىشكى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋ. ەگەر تاۋارعا ەلدە سۇرانىس بولماسا, شەتەل­گە وتكىزەمىز دەپ ارمانداۋ­دىڭ قاجەتى ­جوق. ەكىنشى ماسەلە – تەك قانا تيىمدى­لىك, تسيفرلاندىرۋ جانە ينتەگراتسيا­عا باسىمدىق بەرۋ. سەبەبى بيزنەستىڭ ينەرتسياسىنا بايلانىستى قوزىكوش كەيىن قالعانىمىزدى ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتادى. الداعى ۋاقىتتا بەلسەندى بولۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن بيزنەستىڭ بارلىق سەگمەنتى تسيفر­لى تىزبەكتەر ارقى­لى ورتالىقتاندىرى­لۋى ماڭىز­دى. سا­راپشى ايتىپ وتكەن­دەي, تسيفرلى نەمەسە سمارتفوندار­دىڭ ومىرىمىزگە اسەرى – كەشەگى كۇننىڭ اڭگىمەسى. قازىر سمارتفون الەمدەگى پرو­تسەس­تەردى ءوزىنىڭ قاۋىزىنا سىيدىردى. الداعى بى­رەر جىلدا الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندەگى بيز­نەستى اس ۇيدە وتىرىپ, سمارتفون ارقىلى باس­قا­رامىز. سونداي-اق ول ۋرباندالۋ ماسەلەسىن بىرنەشە باعىتپەن قاتار تال­قىلاۋعا كەڭەس بەر­دى. بۇل پروتسەس­تىڭ جاعىمدى اسپەكتىلەرىمەن قوسا, قو­­عام­دىق بولمىسقا اسەر ەتەتىن جاعىم­سىز تۇس­تارى دا بار.

تسيفرلى ۇردىستەر تەرەڭدەپ, مۇم­كىندىك­تەرى ار­تاراپتاندىرىلعان سا­يىن ادام­داردىڭ ۇجىم­داسىپ بىرگە ءومىر سۇرۋگە دەگەن قاجەتتىلىگىنە سەلكەۋ تۇسىرەدى. «سمارتفون كارىنىڭ دە, جاستىڭ دا بارلىق قاجەتىن قانا­عات­تاندىرىپ وتىر. مۇنىڭ الدىن الماساق, ۇرپاعىمىز ونجىلدىق­تار­­دا جالعىزدىق دەرتىنە شالدىعا­دى, ەشكىمدى كەرەكسىنبەيدى. بالا­لارىمىزدىڭ دا, ءوزىمىزدىڭ دە ءبىر مەز­گىل بولسا دا ودان باس تارتىپ, ءبىر-بىرى­مىزبەن جيىرەك كەز­دەسۋگە مۇمكىندىك بە­رەتىن جايتتار جايىن­دا قازىر­دەن باس­تاپ ويلانۋ كەرەك, ادام­نىڭ تەحني­كا­عا تاۋەلدىلىگى جاقسى­لىق­قا اپارماي­دى», دەپ تۇيىندەدى ە.ابدرازاقوۆ.

«جىل جوبالارى» تاقىرىبىنداعى پلەنارلى سەسسيادا «الەس» اق دامۋ جانە ترانسفورماتسيا جونىندەگى باس­قارۋشى ديرەكتورى سەرىك قاليەۆ الماتى جەو-2 جاڭعىرتۋ جوباسى بويىنشا شەشىم 2020 جىلدىڭ قازان ايىندا قابىلدانعانىن, مو­دەر­­نيزاتسيالاۋدىڭ ءتورت نۇسقاسىنىڭ ىشىندە جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن كو­مىردەن گازعا كوشىرۋ ماقۇلدانعانىن ايتتى. ەكولوگيالىق جاعدايدى جاق­سارتۋ ماقساتىندا الماتىداعى جەو-2-دە قۋاتتىلىعى 400 مۆت-قا دەيىنگى قۇرامداس تسيكلدى ستانسا قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ەسەبىنەن 315 ملرد تەڭگە قاجەت. ونىڭ 10,5 ملرد تەڭگەسى 2022, 101,4 ملرد تەڭگەسى 2025 جىلعا دەيىن جۇمسالادى.

ەسكە سالا كەتەيىك, بيىل ءساۋىر ­ايىندا جەو-2 گازعا كوشىرۋ جوباسى­نىڭ العاشقى نۇسقاسى ساراپتامادان وتپەدى, قۇنىنىڭ قىمباتتاعانى بەلگىلى بولدى. س.قاليەۆ قىمباتتاۋ قۇرال-جابدىقتاردىڭ قۇرامىن ناق­تىلاۋ جانە باسقا دا شارالارعا باي­لانىستى ەكەنىن, جوبانىڭ قارجى­لىق-ەكونوميكالىق بولىگى ءالى پىسىق­تالاتىنىن اتاپ ءوتتى.

ونلاين ارقىلى بايلانىسقا شىق­قان پاريج, ريم قالالارى بيلىگى وكىلدەرى ءىرى قالالاردىڭ ميگرا­تسيا­لىق تارتىلىس وشاعىنا اينالۋى الەم­دىك قۇبى­لىسقا اينالعانىن, بى­راق قالا ءىشى, قالا سىرتىنا قاتى­ناي­تىن ەلەكترلى جۇردەك پويىزدار ارقى­لى ونىڭ سالماعىن جەڭىلدەتىپ وتىرعانىن ايتتى. حالىقارالىق Mer­cer جوباسىنىڭ جەتەكشىسى سلا­جين پاراكاتيل مەگاپوليستەر ءۇشىن قازىرگى ترەند ادام سانى ەمەس, وزىمەن قاتار دامىپ كەلە جاتقان شاعىن سە­رىكتەس قالالاردىڭ الەۋەتى ەكەنىن ايت­تى. مىسالى, پاريج, ريم, ىستان­بۇلدىڭ دامۋىنا اينالاسىنداعى قا­لالار سەپتەسىپ وتىر. بۇل – الەمدىك تاجىريبەدە سىننان وتكەن قۇبىلىس. «ميگراتسيا مەن ۋربانيزاتسيادان تۋ­عان پروبلەمالار جىل وتكەن سايىن تەرەڭ­دەي بەرەدى. بىراق ونىڭ شەشىمى بار. سوندىقتان الەمدىك تاجىريبەنى قاپەرگە العان دۇرىس. سەرىكتەس قالا­لاردى دامىتۋ ارقىلى ۇلكەن, تاريحي قالا­لارداعى سانعاسىرلىق تاريحى بار عيماراتتاردى ساقتاپ قالامىز. ۇلكەن قالالار سانعاسىرلىق تاريحتى جەرمەن-جەكسەن ەتىپ, جويۋ ەمەس, جان-جاعىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ دا­مۋى ارقىلى عانا قالانىڭ تاريحي كەلبەتىن ساقتاپ قالادى, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە جاڭارادى», دەپ تۇيىندەدى س.پاراكاتيل.

فورۋمعا قاتىسۋشىلار الەمنىڭ ايتۋلى مەگا­پوليستەرىنىڭ باسشىلارىمەن تەلەكوپىر وتكىزىپ, ينتەگراتسيا مۇمكىندىكتەرىن تالقىلادى, اكىمدەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تاجىريبە الماستى.

الماتى