قۇندى مۇرالار مۋزەيگە تابىستالدى

ۇلكەن عالىم كەمەل اقىشەۆتى كوپشىلىك 1970 جىلدارى ەسىك قورعانىنان تابىلعان «التىن ادام», ياعني ساق كوسەمىنىڭ اۆتورى رەتىندە تانيدى. بۇنىڭ سىرتىندا, ارحەولوگ عالىم ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان مايدانگەر ەكەنىن بىلە بەرمەيدى. عالىمنىڭ مايدانداعى ءومىرىن كوكتەي شولىپ ايتساق, ك.اقىش ۇلى سوعىس باستالعان تۇستا سامارحاندتاعى اسكەري ۋچيليشەنى ءتامامداپ مايدانعا اتتانعان. 1943 جىلى دونباسستى جاۋدان ازات ەتۋ شايقاسى كەزىندە اۋىر جارالانىپ اسكەر قاتارىنان بوساتىلعان. 1944 جىلى 20 جاسار جاس جىگىت لەيتانات شەنىمەن الماتىعا ورالعان. مايدانگەر عالىم دالا جۇمىسىمەن قاتار, سوعىس كەزىندە قولدانعان زاتتارىن جانە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى رەتىندە بەرىلگەن قۇجاتتىق دۇنيەلەرىن جەكە ساقتاعان ەكەن. بۇل مۇرالاردى عالىمنىڭ جارى ك.اقىشەۆ اتىنداعى ارحەولوگيا عزي ديرەكتورى مارال حابدۋللينا اپامىز ءوزى كەلىپ اسكەري-تاريحي مۋزەيگە تاپسىردى.

مۋزەي قورىنا تاپسىرىلعان قۇندى جادىگەرلەردى جەكە-جەكە تانىستىرار بولساق: ايگىلى ارحەولوگتىڭ دالا جۇمىستارى كەزىندە كيىپ جۇرگەن قاراسۇر ءتۇستى جەڭىل پلاشش-شەكپەنى, مايداندا پايدالانعان «تت» تاپانشاسى جانە عالىمعا بەرىلگەن  « ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى» بەلگىسى, 1945 جىلى 8 مامىر كۇنى وندىرىلگەن  «س دنەم پوبەدى! وت موسكۆى دو بەرلينا!» جانە «مايداننان جاڭا جىلدىق جاۋىنگەرلىك سالەم» اتتى پوشتا كارتوچكالارى, كسرو حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, سىرتقى ىستەر حالىق كوميسسارى ۆ. م. مولوتوۆتىڭ 1941 جىلى 23 ماۋسىم كۇنى راديو ارقىلى سويلەگەن ءسوزى باسىلعان  «اكمولينسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ كوشىرمەسى, سونداي-اق ارحەولوگتىڭ جەكە مۇلكى ءانشى سازگەر ءبىر جىلى تۋعان قۇرداسى ب. وكۋدجاۆا ورىنداعان اندەردىڭ كۇي تاباعى ت.ب. دۇنيەلەر بار.

سونىمەن قاتار, اسكەري-تاريحي مۋزەي قورىنا تابىستالعان كەلەسى جادىگەرلەر اقمولا وبلىسى, اتباسار اۋدانى, تايپاق اۋىلى ماڭىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تابىلعان ەكەن. اتاپ ايتار بولساق, ب.ز.د. X-VIII عاسىرلارعا ءتان ارتەفاكتىلەر: قولادان جاسالعان پىشاق تۇرلەرى, كەلت-بالتا, سونىمەن قاتار كەيىنگى قولا داۋىرگە جاتاتىن ساقينا ءتارىزدى پىشاق, ىلگەك ءيىندى قيسىق پىشاق, كەسكىش, قاشۋ, وراق, توعا, قىسقىش, جاپىراق ءپىشىندى جەبەنىڭ ۇشتارى, نايزانىڭ ۇشى, ويۋ ورنەكتەلگەن كەراميكا جانە قولا بۇيىمدار فراگمەنتى, ءيىندى ءھام تۇتقاسى ىلگەكتى قولا پىشاق, قولا جاپسىرما مەن ساقينالار, دەكوراتسيالانعان قولا تۇيمە, شەگەنىڭ قالپاق باستارى, بەلبەۋ ىلگەكتەرى, تاستان جاسالعان اشەكەيلەر, ءارتۇرلى ەڭبەك قۇرالدارى قاتارلى 40-قا جۋىق جادىگەر مۋزەيگە تابىستالدى.

بۇل مۇرالاردى وتكىزگەن تۇلعا جەكە كاسىپكەر-مەتسەنات مارات نابيەۆ. «جادىگەرلەردى بىرقانشا جىل بۇرىن اۋەسقوي ارحەولوگتاردىڭ قولىنان ساتىپ العان ەدىم. جادىگەرلەرگە عىلىمي تۇرعىدان سيپات بەرگەن تانىمال ارحەولوگ مارال قالىمجانقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل بۇيىمدار بۇدان ءتورت مىڭ جىل بۇرىن قولدانىستا بولعان ەكەن. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى ءتورت مىڭ جىل بۇرىن ارقا وڭىرىندە قولا ءوندىرىسى دامىدى دەگەن ءسوز. وسى قۇندى بۇيىمدار مەنىڭ جەكە قورىمدا ەمەس, اتالمىش مۋزەيدە تۇرعانى ءجون دەگەن شەشىمگە كەلىپ, زاتتاردى تۇگەلدەي تاپسىردىم», دەيدى مارات اسكەن ۇلى.

 

سۋرەتتەردە:

اتاقتى ارحەولوگ ك.اقىشەۆتىڭ پالشش-شەكپەنى. تايپاق اۋىلى ماڭىنان تابىلعان قولا جادىگەرلەر. كەمەل اقىشەۆتىڭ جەكە زاتتارى.