بيۋدجەتتىڭ ۇشتەن ءبىرى – ءبىلىم سالاسىنا

وڭتۇستىكتە سوڭعى 5 جىلدا 251 ءبىلىم نىسانى ىسكە قوسىلدى

مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا جولداۋى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاق باعىت-باعدارىن ايقىنداپ قانا قويماي, 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارى مەن ونى ىسكە اسىرۋدىڭ العىشارتتارىن بەلگىلەپ بەردى. ستراتەگيالىق ماڭىزدى قۇجات قاعيداتتارىمەن قۇندى, وزەكتىلىگىمەن ومىرشەڭ. ەل پرەزيدەنتىنىڭ: «ءححى عاسىر ءبىلىم مەن عىلىم عاسىرى بولادى», دەپ ايتۋىندا ۇلكەن ءمان-ماعىنا جاتىر. ەلباسى قازاقستاندىق ءبىلىم مەن عىلىم جاستاردىڭ قولىن­دا ەكەندىگىن جانە ينتەللەكتۋال­دى ۇلتتى قالىپ­تاستىرۋ تۋرالى ۇنە­مى ايتىپ كەلەدى. ويتكەنى, الەم­د­ەگى دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتا­رىنا ەنۋ تەك ءبىلىم مەن عىلىمعا نەگىزدەلۋ كەرەك. بۇل – زامان تالابى. دەمەك, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋى يننوۆاتسيالىق جۇيە مەن ادامي كاپيتالعا بايلانىستى ەكەنى تاعى دا ءبىر دالەلدەندى. وسىنداي تالاپتار تۇرعىسىنان العاندا, ستراتەگيالىق ماڭىزدى قۇجات رەسپۋبليكا جۇرت­شىلىعىنا, ونىڭ ىشىندە, ءبىلىم مەن عىلىم سالالارىنداعى پەداگوگتار قاۋىمىنا ايرىقشا سەرپىن بەرىپ, الداعى كۇندەرگە جىگەرلەندىرە ءتۇس­كە­نى اقيقات. قازاعى قالىڭ, ۇلتتىق ورتانىڭ ۇستىنى, دەموگرافيالىق ءوسۋى جو­عا­رى, ەلىمىز بويىنشا دۇنيەگە  كەلەتىن ءاربىر بەسىنشى بالانىڭ وتا­نى سانالاتىن وڭتۇستىك قازاقستان ءوڭىرى پرەزيدەنتىمىزدىڭ شىنايى قامقورلىعىن كۇندەلىكتى سەزىنىپ كەلەدى. ەلباسى تاپسىرمالارىن باسشىلىققا العان وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ءبىلىم سالاسىنا ايرىقشا نازار اۋدارىپ, باقىلاۋدى ءبىر باسەڭدەتكەن ەمەس. سوڭعى بەس جىل ىشىندە سالاداعى جاعداي سالىس­تىرمالى تۇردە العاندا اناعۇرلىم جاقساردى. وبلىس بيۋدجەتىنىڭ ۇشتەن ءبىرى وسى سالاعا باعىتتالۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتادى. جالپى,  ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ورىنداۋدا جانە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىن باسشىلىققا الىپ, ونىڭ تالاپتارىن ىسكە اسىرۋدا ناتيجەلى ىستەر اتقارىلۋدا. ءوڭىردىڭ ءبىلىم سالاسىنا 2012 جىلى 145 739,5 ميل­ليون تەڭگە بولىنسە, وتكەن جىلى 155 574,8 ميل­ليون تەڭگەگە ۇلعايىپ, 6,8 پا­يىز ارتتى. سوڭعى ەكى جىلدا بيۋدجەتتەن قاراس­تىرىلعان قار­­جىلار 99,9 پايىز يگەرىلدى. ما­ڭىزدى سالاعا ءوڭىر باسشىسى ۇنەمى نازار اۋدارىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا وبلىستاعى مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازا­سى اناعۇرلىم جاق­ساردى. ءبى­لىم ۇيالارىندا پارتالار مەن تاق­تا­­­­­لار جاڭارتىلىپ, سىنىپتار, ين­تەراكتيۆتى تاقتالار مەن لينگوفون-مۋلتيمەديا جاب­دىقتارىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. حيميا, بيولوگيا, فيزيكا كابينەتتەرى جانە كومپيۋتەر سىنىپتارى زاماناۋي تالاپقا ساي بەزەندىرىلدى. وسى­نىڭ ەسەبىنەن ەلىمىزدەگى جالپى وقۋشىلاردىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇراي­تىن وبلىسىمىزدا وتكەن ءتورت جىلدا مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق بازاسى رەسپۋبليكالىق ور­تاق كور­سەتكىشكە جەتتى. بىلتىر ءبىلىم وشاق­تارىنداعى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋعا وب­لىس­تىق بيۋدجەتتەن 172,5 ميلليون تەڭگە, رەسپۋبليكالىق قازىنادان 803,7 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. ءبىلىم نىساندارىن سالۋ بويىنشا قۇرىلىسقا 21,6 ملرد. تەڭگەگە 86 ءبىلىم نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلدى. ونىڭ ىشىندە 55-ءى مەكتەپ, 15-ءى بالاباقشا, 7-ەۋى قوسىمشا قۇرىلىس ەدى. ال, جەتى ءبىلىم وشاعى قايتا قۇرىلىپ, ەكى كوللەدج بوي كوتەردى. وسى قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن نىسانداردىڭ وتكەن جىلى 48-ءى پايدالانۋعا بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, 31 مەكتەپ, 7 بالاباقشا سالىنىپ, 6 قوسىمشا قۇرىلىس جۇرگىزىلدى, 2 كوللەدج ىسكە قوسىلدى. ال, قوسىمشا جەرگىلىكتى بيۋدجەت جانە دەمەۋشىلەر قارجىسى ەسەبىنەن 6 ءبىلىم نىسا­نى تاپسىرىلدى. ونىڭ بەسەۋى مەكتەپ بولسا, بىرەۋى بالاباقشا. سونىمەن بىرگە, 2013 جىلى 165 ءبىلىم وشاعى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, وعان بارلىعى 6,6 ملرد. تەڭگە قارجى جۇمسالدى. وڭىرىمىزدە سوڭعى 5 جىلدا 251 ءبىلىم نىسانى ىسكە قوسىلىپتى. بۇل وبلىستاعى 62 اپات­تىق, 29 ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتىڭ جاعدايىن شەشىپ, قام كەسەكتەن سالىنعان مەكتەپ سانىن 270-تەن 188-گە تومەندەتتى. تاسى­مالداناتىن وقۋشىلاردىڭ سانى 3000-عا ازايىپ, وقۋشى ورنىنا تاپشىلىق 15 مىڭعا كەمىدى. ەلباسىنىڭ جولداۋىندا «2020 جىلعا قاراي قازاقستانداعى 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەمەن قامتۋ 100 پايىز جوسپارلانۋدا», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن. وسى رەتتە «بالا­پان» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا توقتالساق, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن وبلىس بويىنشا 1-6 جاستاعى 132 983 بالانى, ونىڭ ىشىندە 3-6 جاستاعى 214 100 بالانى قامتيتىن 1256 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەۋدە. 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم سانى 128-گە ارتتى. ياعني, 50 شاعىن ورتالىق, 78 بالاباقشا جۇمىس ىستەۋدە. سوڭعى ءتورت جىلدا بالالاردى قام­تۋ 36,8 پا­يىزعا, ال قامتىلعان ءبۇلدى­ر­­­­­­شىندەر سانى 82 608-گە ارتىپ وتىر. 687 بالاباقشانىڭ 366-سى جەكەمەنشىك سانالادى. ولارعا 35 197 بالا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىمەن ورنالاستىرىلىپ تاربيەلەنۋدە. بيىل قوسىمشا 174 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم اشىلىپ, 3-6 جاستاعى بالالاردى قامتۋدى 76,3 پايىزعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بىلتىر 2012 جىلمەن سالىستىر­عاندا مەكتەپ سانى ۇشەۋگە, بالا سانى 9 325-كە كوبەيىپ, وقۋ جىلىندا 1 022 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە 543 520 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. 1 سىنىپقا كەلگەن وقۋشىلار مەن بىتىرۋشىلەردىڭ الشاقتىعى 27,8 مىڭدى قۇراپ وتىر. ياعني, 37 148 وقۋشى مەكتەپ بىتىرسە, جاڭا وقۋ جىلىندا 64 988 وقۋشى 1-سىنىپقا كەلدى. بالا سانىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى وڭىرىمىزدە ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن مەكتەپتەر بار. شاكىرت­تەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن ساپاسى دا جىل وتكەن سايىن جاقسارا ءتۇسۋ­دە. بىلتىرعى وتكىزىلگەن ۇبت ناتيجەسى بويىنشا وبلىستىڭ ورتا باللى 72,50-ءدى قۇرادى. بۇل 2012 جىلعىدان +5,61 باللعا جوعارى. مەكتەپتىڭ تىرەگى – مۇعالىم دەسەك, وبلىستاعى پەداگوگ كادرلاردىڭ ءوز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ۇدايى كو­ڭىل ءبولىپ كەلەمىز. 2013-2014 وقۋ جى­لىندا وڭىرىمىزدە 60 469 پەداگوگ كادر جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ 17 پايىزى جوعارى ساناتتى, 30,5 پايىزى ءبىرىنشى, 30,7 پايىزى ەكىنشى ساناتتى ۇستاز. وتكەن وقۋ جىلىنا قاراعاندا, مۇعالىمدەر سانى 4 152-گە كوبەيدى. پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ تۇراقتى نازارىمىزدا ەكەنىن ايتىپ وتكىم كەلەدى. كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەتۋ ارقىلى پەداگوگ كادرلاردىڭ ءوز كاسىبي شەبەرلىكتەرىن ۇشتاۋعا باسا ءمان بەرىلۋدە. وسى ماقساتتا وبلىستىق ءبىلىم باسقار­ماسى سوڭعى ەكى جىلدا الماتى قالا­سىنداعى عىلىمي-پەداگوگيكالىق قىز­مەت­كەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن رەسپۋبليكالىق ينستيتۋتى, «ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ۇلت­تىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعا­مىنىڭ فيليالى, نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرى دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتار شەبەرلىكتەرىن ارتتىرۋ ورتا­لىعى فيليالىمەن تىعىز قا­رىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەپ, مۇعا­لىم­دەردىڭ دەڭگەيلىك كۋرستاردان ءوتۋىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. ۇستازدار ەڭبەگىنىڭ ايقىن جەمىسى شاكىرتتەرىنىڭ ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن العان باللدارىنا باي­لانىستى بولسا, ەكىنشىدەن حالىق­ارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپيادالارىنان, عىلىمي جو­بالار بايقاۋىنان جەتكەن جەتىس­تىكتەرىنەن بايقالادى. 2013 جى­لى وبلىس بويىنشا 500-دەن استام وقۋشى جوعارىدا اتالعان ءبىلىم سايىستارىنا قاتىسىپ, جە­ڭىمپاز اتاندى. بۇرناعى جىلمەن سالىستىرعاندا جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەر سانى 4 ەسەگە كوبەيدى. ەلىمىزدەگى ەڭ اۋقىمدى سايىس سانالاتىن جالپى ءبىلىم بەرەتىن پاندەر بويىنشا رەسپۋبليكالىق وليمپيادادا ەكى جىل قاتارىنان ءىىى ورىندى يەلەندىك. سونىمەن قا­تار, «ۇزدىك وليمپيادالىق مەكتەپ» جانە «ۇزدىك وليمپيادالىق كوماندا» اتاعىن, قازاقستاندىق «باستاۋ» ماتەماتيكالىق تۋرنيرىندە ءىىى, جازعى ماتەماتيكالىق ويىنداردا ءىى, بولگاريادا وتكەن حالىقارالىق ماتەماتيكا وليمپياداسىندا ءىى ورىندى جەڭىپ الدىق. «جارقىن بولاشاق» V رەسپۋبليكالىق كاتەV قازاق ءتىلى وليمپياداسىندا ءى, مەكتەپ جانە كوللەدج وقۋشىلارىنىڭ اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق ءVى جاز­عى سپارتاكياداسىندا ءى, قازاق­ستاننىڭ پاتريوتتىق كلۋبتارى مەن بىرلەستىكتەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق دالالىق-اسكەري جيىنىندا ءى, رەس­پۋبليكالىق «جاس ۇلان» باي­قاۋىندا ءى, جاراتىلىستانۋ-ماتە­ما­تيكالىق باعىتتاعى پاندەر بويىنشا ءVى, پرەزيدەنتتىك وليمپياداسىندا ءى, ءىى ورىنعا شىعىپ, مەرەيىمىز ۇستەم بولدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى وقۋ­شىلارىنىڭ جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالاپ, وزگە وڭىرلەرگە ۇلگى رەتىندە بيىل رەسپۋبليكالىق ءپان وليمپياداسىن شىمكەنت قالاسىندا وتكىزۋگە شەشىم قابىلدادى. بۇل ءبىز ءۇشىن ۇلكەن سەنىم ءارى زور جاۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىلىم ساپاسىن ۇدايى ارتتىرۋ, مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي شەبەر­لىگىن جەتىلدىرۋ, شاكىرتتەرگە يننو­ۆاتسيالىق نەگىزدە تەرەڭدەتە وقىتۋ, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭگى تۇتقاسى بولاتىن ءبىلىمدى ءارى جان-جاقتى جاستاردى مەكتەپ قابىرعاسىنان باۋلۋ – ءبىزدىڭ قاسيەتتى ءارى ابىرويلى بورىشىمىز. جولداۋ قاعيدالارى ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىن قاناتتاندىرادى, جاڭا بيىكتەرگە جەتەلەيدى. ءوڭتۇس­تىكتىك ۇستازدار وسى يگىلىكتى جولدا تالماي ەڭبەكتەنە بەرەدى. البينا ەلشيەۆا, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى. شىمكەنت.