جەتىسۋدا ەت ءوندىرىسى مەن ءسۇت وڭدەۋ ءىسى جاقسى قويىلعان. ناتيجەسىندە, تابيعي ءونىمنىڭ تۇرلەرى كوبەيىپ, وتاندىق نارىق پەن شەتەل تۇتىنۋشىلارىنىڭ سۇرانىسىن وتەۋ مۇمكىن بولىپ وتىر. ماسەلەن, قازىر وبلىستا 74,1 مىڭ باسقا ارنالعان 116 مال بورداقىلاۋ الاڭى, 26,1 مىڭ باسقا لايىقتالعان 84 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى جۇمىس ىستەيدى. وسىنىڭ ەسەبىنەن ايماقتاعى ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسى 72 پايىزعا, ال بارلىق ءسۇت زاۋىتىنىڭ جۇكتەمەسى 85 پايىزعا جەتتى.
«سۇتتەن بۇلاق اعىزعان...» دەگەندەي, جەتىسۋلىق شارۋالاردىڭ جەمىستى ەڭبەگىنىڭ ءبىر پاراسى ءسۇت زاۋىتتارىنىڭ توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ, ءوزىمىزدى دە, وزگەلەردى دە دايىن ونىممەن قامتىپ وتىرعانىنان بايقالادى. سونىڭ ءبىرى – تەكەلى قالاسىنداعى ءسۇت زاۋىتى. جالپى, ءسۇت وندىرىسىمەن اينالىسىپ, حالىقتى تابيعي ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «تەكەلى» ءسۇت زاۋىتىنىڭ 60 جىلدىق تاريحى بار. كاسىپورىندا «تەكەلى» برەندىمەن ءسۇت تاعامدارىنىڭ 23 ءتۇرى شىعارىلادى, سونىڭ ىشىندە ءسۇت, ايران, ماي, قايماق, سۇزبە جانە باسقا دا كوپتەگەن ءتۇرى بار. الداعى ۋاقىتتا بالمۇزداق پەن ىرىمشىك شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر. وتكەن 9 ايدا تەكەلى قالاسىندا قۇنى 307,2 ملن تەڭگە بولاتىن 1 100 توننادان استام ءسۇت, قايماق, سارى ماي, سۇزبە جانە باسقا دا ءسۇت تاعامدارى وندىرىلگەن. كاسىپورىن «التىن ساپا» بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرى, كوپتەگەن ماراپاتقا يە بولعان.
«تەكەلى» ءسۇت زاۋىتىنىڭ تاريحى سوناۋ 1953 جىلدان باستالادى. العاشىندا ءسۇت جينايتىن ساۋدا نۇكتەسى رەتىندە قۇرىلدى. 1987 جىلى وعان جەكە كاسىپورىن مارتەبەسى بەرىلدى. ال قازىرگى «تەكەلى ءسۇت زاۋىتى» دەگەن اتاۋى كوپكە كەڭىنەن تانىس. ۇجىمنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ جانە باسشىلىقتىڭ ۇيىمداستىرا ءبىلۋ شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا 1990 جىلدارداعى كۇردەلى كەزەڭدە دە كاسىپورىن جۇمىسى اقساعان جوق. ال تاۋەلسىزدىك جىلدارى زاۋىت قايتا تۇلەپ, جۇمىسى جاڭاشا قارقىن الدى. بەرتىندە وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ء«وندىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە يە بولدى. ءوندىرىس تولىقتاي قايتا جاڭعىرتىلدى. زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالدى. بۇدان سوڭ زاۋىت تاۋارىنا دەگەن سۇرانىس ارتىپ, كاسىپورىن بۇگىنگى نارىق تالابىنا ساي دامي ءتۇستى.
ەڭبەك جولىن وسى كاسىپورىندا باستاعان, ۇزدىكسىز 30 جىل بويى وندىرىستە جۇمىس ىستەگەن ۆالەنتينا كۋبراك بۇگىندە «تەكەلى» ءسۇت زاۋىتىنىڭ ءوندىرىس جونىندەگى ديرەكتورى لاۋازىمىنا دەيىن قول جەتكىزگەن جان ەكەن.
– العاش زاۋىتقا 1990 جىلى ءوندىرىس شەبەرى رەتىندە قابىلداندىم. بۇل – ەڭبەك جولىمدى العاش باستاعان جەرىم. سودان بەرى 30 جىل بويى وسى زاۋىتتىڭ قابىرعاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە زاۋىتتىڭ شىعاراتىن ءونىمىنىڭ كولەمى ەداۋىر ارتتى, ءوندىرىس ىرگەسى كەڭەيدى. بۇگىندە تاۋلىگىنە 10 توننادان 20 تونناعا دەيىن ءونىم شىعارامىز. زاۋىتتا تاجىريبەلى ماماندار جەتكىلىكتى. ولاردىڭ الدى كەمىندە 20 جىلدان بەرى وسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. بۇل رەتتە 45 قىزمەتكەردىڭ 30 پايىزىن جاستار قۇراپ وتىر. بۇل – قۋانتارلىق جايت. قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارىنا دا كوڭىل ءبولىپ, قولداپ وتىرامىز. كاسىپورىن ەسەبىنەن ءبىر مەزگىل ىستىق تاماق جانە تەگىن جول ءجۇرۋ بيلەتى بەرىلەدى, – دەيدى ۆ.كۋبراك.
زاۋىتقا قاجەتتى شيكىزات قالا ماڭىنداعى شارۋا قوجالىقتارىنان, جەكە اۋلالاردان جينالادى. زاۋىتتا ءسۇتتىڭ ساپاسىن تەكسەرەتىن ارنايى زەرتحانا بار. تەك زەرتحانالىق تەكسەرۋ قورىتىندىسى شىققاننان كەيىن عانا ءسۇت وندىرىستە قولدانىلادى. ماسەلەن, زاۋىت وبلىستىڭ ءىرى شارۋاشىلىقتارىنىڭ ءبىرى «حيلنيچەنكو جانە ك» شارۋا قوجالىعىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. ءسۇت زاۋىتقا جەتكىزىلىپ, ءتيىستى زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەننەن كەيىن سەپاراتوردان وتكىزىلەدى. سول ارقىلى ءسۇت تابيعيلىعىن ساقتايدى. مۇنان كەيىنگى ءونىمنىڭ ستاندارتتى مايلىلىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قالىپتاندىرۋ, ءسۇتتىڭ ۇيىپ قالماۋى ءۇشىن گوموگەنيزاتسيا, ءسۇتتىڭ ماكسيمالدى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پاستەرلەۋ پروتسەستەرى جۇرگىزىلەدى. بۇدان ءارى دايىن ءونىم قاپتالىپ, ماركاسى قويىلىپ, ساۋدا نۇكتەلەرىنە جونەلتىلەدى.
– ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ ەشقانداي قوسپاسىز, ءونىمنىڭ تابيعي قالپىن ساقتاۋىندا. 1953 جىلدان باستاپ ءبىز تازا مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا جۇمىس ىستەدىك. ءبىزدىڭ ءسۇتىمىزدى بالاباقشادا, مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالاردا پايدالاندى. ويتكەنى ءبىز ءوز ءونىمىمىزدى تازا تابيعي سۇتتەن دايىندادىق. جانە ءالى كۇنگە سونداي ساپانى ۇستانىپ كەلەمىز, – دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى ۆ.كۋبراك.
جالپى, سۇتتە تابيعي دارۋمەندەر ساقتالاتىندىقتان, ءونىمدى ساقتاۋ مەرزىمى شەكتەۋلى بولادى. ماسەلەن, زاۋىتتىڭ ءسۇت ونىمدەرى 5 كۇن, ال ايران 7 كۇن عانا ساقتالادى. زاۋىت ونىمدەرىن تۇراقتى تۇتىناتىندار قاتارىندا جەكە ساتىپ الۋشىلاردى ايتپاعاندا, «شاپاعات» ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, «تەكەلى» ءساناتوريى, كونديتەرلىك تسەحتار, ءىرى ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ جەلىسى بار. تالدىقورعان, الماتى قالالارىندا دا زاۋىت ونىمىنە سۇرانىس جوعارى ەكەن.
بىلتىر «تەكەلى» ءسۇت زاۋىتى رەبرەندينگ جاساپ, ءوزىنىڭ بارلىق ءونىمىنىڭ سىرتقى قاپتاۋىن تولىقتاي وزگەرتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءونىم قاپتاماسى بۇرىنعىدان گورى ايقىن, تانىمال, قولايلى بولا تۇسكەن. قازىر ءسۇت زاۋىتىنىڭ تاۋارلارىن ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى كەڭىنەن جارنامالاي باستاپتى. كاسىپورىن ىندەت جاعدايىندا ۇلكەن سىناقتى باستان وتكەردى. ىندەتپەن كۇرەس جاعدايىندا دا زاۋىت جۇمىسىن توقتاتقان جوق. قايتا وتاندىق تاۋارعا دەگەن سۇرانىس ەكى ەسەگە ارتىپ, ءونىم شىعارۋ كولەمى دە ۇلعايتىلدى. كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبارى كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا الدى. «وسىلايشا ءوزىمىزدىڭ, جاقىندارىمىز بەن اينالامىزداعى ادامداردىڭ دا ءومىرىن قاۋىپتەن قورعايمىز», دەيدى ولار.
ايتپاقشى, الداعى جىلدان باستاپ زاۋىت بالمۇزداق پەن ىرىمشىك شىعارۋدى باستاماق. سونىمەن قاتار جاڭا تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن ءوندىرىس كولەمىن تاعى دا ۇلعايتا ءتۇسىپ, نارىقتاعى پوزيتسيالارىن نىعايتىپ, تاۋاردىڭ جاڭا تۇرلەرىن مەڭگەرۋگە كوشپەك.
– وسى جىل ەل تاۋەلسىزدىگىنە 30 جىل تولىپ وتىر. ال ءبىزدىڭ كاسىپورنىمىز ءۇشىن ەكى ەسە قۋانىش. وسى جىلدار ىشىندە تەكەلى قالاسى دا ءوسىپ-وركەندەدى, جاڭا ارناعا باعىت الدى. كاسىپورىندار كوبەيىپ, جاڭا ۇيلەر, الەۋمەتتىك نىساندار سالىندى. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە, قىزمەتكەرلەردىڭ كۇندەلىكتى تىنىمسىز ەڭبەگى ارقىلى زاۋىتىمىزدىڭ دا ىرگەسى كەڭەيىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە تالپىنۋدا. ساپالى ءونىم شىعارىپ, جاس مامانداردى وقىتىپ-ۇيرەتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇردىق. ءبىز وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىمىزگە قۋانىشتىمىز. وسى 30 جىلدا مەن قاراپايىم ماماننان ديرەكتورعا دەيىنگى قىزمەتتىك باسپالداقتاردىڭ بارىنەن ءوتتىم, كاسىبىمدى تەرەڭ مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك الدىم, ءوز-ءوزىمدى دامىتتىم, ءسويتىپ تابىسقا جەتتىم. وسىنداي دامۋ جولدارىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ, ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداۋدىڭ, مەملەكەتتىڭ جاعداي جاساعانىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن, – دەيدى ۆ.كۋبراك.
الماتى وبلىسى