جازۋشىنىڭ جادىگەرلەرى

ولكەتانۋشى ەرادىل تۇسىپ­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇراجايعا 2006 جىلى جازۋشىنىڭ بالالارى تابىستاعان كيىمدەرى, قۇجاتتارى, فوتوسۋرەتتەرى جانە ء«بىزدىڭ شامشىراقتار», «دوس­تارىم مەنىڭ», «جاياۋ مۇسا», ء«يمان­جۇسىپ», «جاباي» كىتاپتارى, ورىس جازۋشىسى يۆان ششەگوليحيننىڭ «زەيتىن اقىشەۆ جانە ونىڭ «جاياۋ مۇسا» رومانى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگى, قالامگەردىڭ تۋعان-تۋىستارىمەن, دوستارىمەن, ارىپ­تەستەرىمەن الماسقان حاتتارى, ءار جىلدارى ءتۇرلى مادەني شاراعا شاقىرتۋلارى مەن ءىسساپار كۋالىكتەرى, وردەن-مەدالدارى, ءوز قولىمەن تولتىرعان قويىن داپتەرى قويىلعان.

– پاۆلودارداعى بۇقار جىراۋ مۋ­زەيىن­­دە جازۋشىنىڭ 1989 جىلى را­ديوعا بەرگەن سۇحباتى ساقتالىپتى. 40 مي­نۋتتىق باع­دارلامادا ءومىربايانى, شى­عار­­ماشىلىعى, «جاياۋ مۇسا», ء«يمانجۇسىپ» روماندارى تۋرالى ايتقان. سونى كوشىرىپ اكەلسەك دەگەن ويىمىز بار, – دەيدى ە.تۇسىپباەۆ.

مۇراجاي قورىنداعى قۇندى جادى­گەرلەردىڭ قاتارىندا 1938 جىلى سەمەي قالاسىنداعى مۇعالىمدىك ينستيتۋتتىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا ءبولىمىنىڭ تولىق كۋرسىن بىتىرگەندىگى جونىندە قازاق كسر وقۋ حالىق كوميسسارياتى بەر­گەن اتتەستات بار. وندا زەيتىن اقى­شەۆتىڭ مۇعالىمدىك ينستيتۋتتا وقى­عان ءبىلىمىنىڭ وقۋ جوس­پارىن تولىق ورىنداعانى, 15 پاننەن «وتە جاقسى» دەگەن باعا العانى, سونىمەن بىرگە پەدا­گوگيكالىق ءىس-تاجىريبەنى دە ويداعىداي تاپسىرعانى كور­سەتىلگەن. جازۋشىنىڭ نەگىزگى ما­مان­دىعى – ماتەماتيك. وقۋىن ۇزدىك اياقتاعاننان كەيىن 1939 جى­لى باياناۋىل قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ (قازىرگى ش.ايمانوۆ اتىن­داعى مەكتەپ-ينتەرنات) ال­عاشقى ديرەكتورى بولعانىن بىلەمىز. بۇدان كەيىن پاۆلودار, تالدىقورعان وبلىستىق ءبىلىم بولىمدەرىنە قىزمەتكە اۋىسقان.

مۇراجاي قورىن تولىقتىرعان جادى­گەرلەر قاتارىندا 1977 جى­لى بۇرىنعى س.م.كيروۆ اتىن­داعى قازاق مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتى, قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ ستۋ­دەنتى ارداق اجيموۆانىڭ «زەي­تىن اقىشەۆتىڭ تۆورچەستۆوسى» تاقىرى­بىنداعى ديپلومدىق جۇمىسى جانە اكادەميك رىمعالي نۇرعاليەۆتىڭ اتالعان جۇمىسقا بەرگەن پىكىرى بار. ديپلومدىق جۇمىستا زەيتىن اقىشەۆتىڭ ءومىربايانى, درامالىق شىعارمالارى, روماندارى, اڭگىمەلەرى مەن اۋدارمالارى تۋرالى وتە مول مالىمەت بەرىلگەن.

كوپشىلىك جازۋشىنىڭ «جاياۋ مۇسا» رومانىنان حاباردار. بىراق وسى اتتاس پەسا بارىن بىلە بەرمەيدى. ديپلومدىق جۇ­مىس­تا اتالعان تۋىندى تۋرالى مول ماعلۇمات بەرىلگەن. درا­ما­لىق شىعارمادا اقىن ءومىرى­نىڭ ءبىر كەزەڭى – ەسەيگەن شاق­تاعى مۇستافامەن تارتىسى عانا كورىنىس تاپقان. پەسا 1965 جىلى م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاتردا العاش رەت قويىلىپتى. رەجيسسەرى – ەسمۇقان وباەۆ. جاياۋ مۇسا ءرولىن اكتەر ءسابيت ورازباەۆ سومداپتى.

1967 جىلى مامىر ايىندا زەيتىن اقىشەۆتىڭ ءوزى «جاياۋ مۇسا» درامالىق شىعارماسىنىڭ ءبىر داناسىن «اسىل اعا مۋزەيىنىڭ ءبىر بۇرىشىندا تۇرسىن دەپ جى­بەردىم» دەگەن قولتاڭبامەن بايا­­­­ن­- ­­­اۋىلعا جولداپتى. تالاي جىل اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ مە­موريالدىق مۇراجايىندا ساق­تال­ع­ان قۇندى جادىگەر جازۋشى ەسىمىن يەلەنگەن قاراشاڭىراققا بەرىلدى.

جازۋشى ماراپاتتاردان دا كەندە بولماعان. ونىڭ ساۋساق ىزدەرى, قولىنىڭ تابى قالعان وتە باعالى زاتتاردىڭ ىشىندە  ماداقتاما گراموتالارى بار. سونىمەن بىرگە جازۋشىنىڭ ءتوس قالتاسىندا جۇر­گەن ءتۇرلى ۇيىمنىڭ مۇشەلىك بيلەت­تەرى دە مۇراجاي قورىنا قوسىلعان. ما­سە­لەن, مۇراجايدا قالامگەردىڭ كسرو جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەلىك بيلەتى ساقتالعان.

مۇراجاي ءۇشىن ەڭ قۇندى جادىگەر­لەردىڭ ءبىرى – جازۋشىنىڭ ءوز قولىمەن جازعان دۇنيەلەرى. مۇنداي جادىگەرلەر وتە كوپ. قالامگەردىڭ ومىرىمەن جاقىن تانىسۋ ءۇشىن مەكتەپ ىشىندەگى مۇراجايعا مىندەتتى تۇردە كەلۋ كەرەك. كەلەشەكتە مۇراجايدى كەڭەيتۋ, جادىگەرلەردى تولىقتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. دەمەك بولا­شاقتا مۇراجاي باياناۋىلداعى كورنەكتى ورىنداردىڭ بىرىنە اينالارى انىق.

ەلامان قابدىلاشىم,

جۋرناليست

پاۆلودار وبلىسى,

باياناۋىل اۋدانى