ەۋرازيالىق دامۋ بانكى وزىنە قاتىستى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىنا شولۋ جاساعان. شولۋ ارمەنيا, بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي جانە تاجىكستاندى قامتيدى. تالداۋدا ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ كەڭ اۋقىمدى سپەكترى نازارعا الىنادى, اتاپ ايتساق – ىشكى جالپى ءونىم ء(ىجو), ونەركاسىپ, پايىزدىق مولشەرلەمە, ينۆەستيتسيا, تۇتىنۋشىلىق شىعىن, سىرتقى جانە ىشكى ساۋدا, ينفلياتسيا, نەسيەلەۋ, ۆاليۋتا كۋرسى, مەملەكەتتىك قارىز دەگەن سياقتى. بەس ەلدىڭ احۋالىن بايانداپ وتىرساق, ۇزاققا سوزىپ الامىز, سوندىقتان زەرتتەۋ ىشىنەن قازاقستانعا قاتىستى دەرەكتەردى سۋىرىپ الايىق.
«قىركۇيەكتەن بەرى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق نارىق قۇبىلىپ تۇر. وتكەن ايدا ەۋروپاداعى گاز باعاسى پاندەمياعا دەيىنگى كورسەتكىشىنەن بەس ەسە قىمباتتاپ كەتتى. بۇل سپەكۋليانتتىق ساۋدا اسەرىنەن تۋىنداپ وتىرعان تىم قاتتى سۇرانىس ءوسىمى سەكىلدى. گازبەن قاتار كومىر مەن مۇناي باعاسى دا شارىقتاپ جاتىر. 2018 جىلدان بەرى العاش رەت باررەلىنە 80 دوللاردان اسىپ ءتۇستى. الايدا ءبىز باعا ءسپيرالى ودان ءارى اينالا بەرەدى دەپ ويلامايمىز», دەيدى ەادب باس ەكونوميسى ەۆگەني ۆينوكۋروۆ.
بانكتىڭ حابارلاۋىنشا, قارجى نارىعىندا دا ءبارى تىنىش ەمەس. امەريكا مەملەكەتتىك قۇندى قاعازدارىنىڭ تابىسى اقش-تاعى ساندىق جەڭىلدەتۋ باعدارلاماسىنىڭ قايتارىلۋىن كۇتۋدىڭ جانە فرج-ءنىڭ 2022 جىلعا ارنالعان مولشەرلەمەنى جوعارىلاتۋدىڭ بولجامىنىڭ ناتيجەسىندە قايتادان 1,5 پايىزدان استى. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋى دا كۇن تارتىبىنە شىقتى. جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى, IT-سەكتور ءۇشىن دە انىق تاۋەكەلدەر تۋىندادى. اتالعان فاكتورلار دامۋشى ەلدەردەگى وبليگاتسيالار كىرىستىلىگىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى, بۇل ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قارىزدىڭ تۇراقتىلىعى پروبلەمالارىن تۋدىرۋى مۇمكىن. رەسەي مەن قازاقستاننىڭ جوعارى ەمەس دەڭگەيىن جانە ءبىرشاما قورىنىڭ بار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل ەلدەر تاۋەكەل ايماعىنان تىس.
ەلدەگى شەكتەۋ شارالارىنا قاراماستان ەكونوميكا بىرتىندەپ قارقىن الىپ كەلەدى دەپ ەسەپتەيدى بانك. 2022 جىلعى ۇكىمەتتىك شارالار ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قولداپ, جوعارعى باعا قىسىمىن تەجەمەك.
«قاڭتار-قىركۇيەكتە ءىجو 3,4 پايىزعا ءوستى. تامىز ايىندا COVID-19 ىندەتىنىڭ شارىقتاۋىنا جانە شەكتەۋ شارالارىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك ءيمپۋلسى ءبىرشاما تومەندەدى. بۇل, اسىرەسە, بولشەك ساۋدا جانە ونەركاسىپتىك ءوندىرىس سەكتورلارىنا تەرىس اسەرىن تيگىزدى. ترانسپورت جانە قاتتاۋ سالاسىنداعى قىزمەت كورسەتۋ دە كەرى كورسەتكىشكە يە. تامىزدا بيلىكتەن قولداۋ العاننان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى ديناميكاسى وڭ ناتيجەگە شىقتى. مەملەكەتتىڭ انىق قولداۋىن سەزىنەتىن قۇرىلىس سەكتورى ءوسىم درايۆەرىنىڭ ءرولىن اتقارۋدا. تامىز ايىندا ونەركاسىپتىك ءوندىرىس قارقىنى 1,9 پايىزدى قۇرادى. وڭدەۋشى ونەركاسىپتەگى قارقىن 4,7 پايىزعا ارتتى. ال قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىنداعى ينۆەستيتسيا دا وڭ كورسەتكىش كورسەتتى. ونىڭ نومينالدى كولەمى 2019 جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىنداعى دەڭگەيىنە جەتتى. بيىل مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا جاقسى سالىندى. تاۋ-كەن وندىرىسىندەگى ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى قالپىنا كەلتىرۋ پەرسپەكتيۆاسى دا وڭ باعالانىپ وتىر. تولەم بالانسىنىڭ جاڭارتىلعان باعالاۋىنا سايكەس شەتەلدىك ينۆەستورلار تابىسى ءبىرىنشى جارتى جىلدىقتا ءىجو-ءنىڭ 0,5 پايىزىنا دەيىن وسكەن.
ەابد ەلدەگى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك ءوستى دەپ سانايدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ PMI جيىنتىق يندەكسى 51,4 بالل بولعان. ءبىر اي بۇرىنعى كورسەتكىش 50,7 بالل ەدى. كارانتين شارالارىنىڭ ءبىرشاما جەڭىلدەتىلۋى وڭدەۋشى جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قايتا جاندانۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن. لوگيستيكالىق قيىندىقتار سالدارىنان ورىندالماعان تاپسىرىستار سانى ۇلعايىپ كەتتى. سونداي-اق تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى دا قىمباتتادى. «جىلدىڭ قالعان ۋاقىتىندا اتالعان ترەندتەر وڭدەۋشى ونەركاسىپ ديناميكاسىن ءبىرشاما تەجەيدى, بىراق كۇن وتكەن سايىن ونىڭ اسەرى السىرەي بەرەدى» دەپ جورامالدايدى.
«سىرتقى ساۋدا اينالىمى قاڭتار-شىلدە ارالىعىندا 7,4 پايىزعا جوعارىلادى. كورسەتكىشتىڭ كوبەيۋىنە ەاەو ەلدەرىنە جەتكىزىلىمدەردىڭ 42,1 پايىزعا, جالپى ەكسپورتتىڭ 10,6 پايىزعا ۇلعايۋى اسەرىن تيگىزدى. يمپورتتىڭ وڭ ديناميكاسىن قالىپتاستىرۋدا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەر ءرول وينادى. ەگەر ەاەو ەلدەرىنەن كەلەتىن جەتكىزۋلەردىڭ نومينالدى كولەمى 18,9 پايىزعا ۇلعايسا, ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋار كولەمى 9,3 پايىزعا قىسقارعان. ءبىزدىڭ كوزقاراس بويىنشا, قازاقستاندا جاقىن پەرسپەكتيۆادا ءۇشىنشى ەلدەرمەن سىرتقى ساۋدا اينالىمىن ۇلعايتۋعا دەگەن الەۋەت بار. قىس ىزعارىنىڭ ەرتە سەزىلە باستاۋى الەمدە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرسقا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ جىبەردى. بۇل جاعداي قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق تابىسىن ارتتىرۋى مۇمكىن» دەلىنگەن شولۋدا.
بانك ءوز شولۋىندا ينفلياتسيا ماسەلەسىنە دە توقتالعان. ءبىزدىڭ باعالاۋ بويىنشا تۇتىنۋشىلىق باعالار يندەكسىنىڭ جىلدىق ءوسىمى ەڭ جوعارعى مانگە جاقىندادى. بۇل ءبىزدىڭ كۇتۋلەرىمىزگە ساي كەلەدى دەيدى بانك.
«ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ شارىقتاۋى ينفلياتسيا ديناميكاسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. ىشكى تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ قالىپتاسۋىنا بايلانىستى ازىق-ت ۇلىك ەمەس كومپونەنت تە قىمباتتاپ جاتىر. ينفلياتسيا ديناميكاسىنداعى كۇرت بۇرىلىس كۇزدىڭ سوڭىندا بولادى دەپ كۇتەمىز. قىستىڭ باسى, جىلدىڭ سوڭىندا ونىڭ دەڭگەيى 7,9 پايىز بولماق. تۇتىنۋشىلىق باعالار ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋى, ستاتيستيكالىق ەففەكتىدەن بولەك, الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋارلار باعاسىن ۇستاپ تۇرۋعا باعىتتالعان ۇكىمەتتىڭ اكىمشىلىك شارالارى مەن كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلاتىن اقشا-نەسيە ىنتالاندىرۋ شاراسى ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە كومەكتەسەدى» دەپ جازادى بانك.
مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعىن دا ەسكەرگەن بانك, بيىل تابىستىڭ ارتۋىنا سالىق تۇسىمدەرى ۇلكەن ۇلەس قوسىپ جاتىر دەگەن تۇجىرىم ايتادى. ال سالىقتىڭ ارتۋىنا اسەر ەتكەن فاكتورلار – ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ءتىرىلۋى جانە ماڭىزدى ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ كوتەرىلۋى.
«نومينالدى تابىس وسىمىنە ۇلتتىق قوردان تۇسەتىن ترانسفەرت 2020 جىلدىڭ سەگىز ايىمەن سالىستىرعاندا ازايعان. ونىڭ كولەمى 2019 جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىمەن سالىستىرعاندا ءالى دە بولسا 1,3 ەسە جوعارى. بيىل تابىس ءوسىمىنىڭ نومينالدى قارقىنى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 2,7 ەسە باياۋلاپ قالدى. دەگەنمەن الەۋمەتتىك قولداۋ بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ باستى باعىتى بولىپ تۇر. ۇكىمەت جوسپارىنا سايكەس بيىل جىل قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەت تاپشىلىعى ءىجو-ءنىڭ 3,5 پايىزىن قۇرايدى. بۇل 2020 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 0,5 پايىزعا تومەن» دەلىنەدى بانك زەرتتەۋىندە.