جول پروبلەماسى – ونىڭ كۇتىمىنە قىرىن قاراۋدان

باعدارلاما جۇرگىزۋشىسى دەنيس كريۆو­شەەۆ جولداردىڭ 25 مىڭ شاقىرىمى رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزى بار جول ەكەنىن, بىراق ونىڭ كوپ بولىگى كوڭىل كونشىتپەيتىن جاعداي­دا ەكەنىن العا تارتىپ, سپيكەرلەردىڭ پىكىرىن ءبىلدى.

يدم اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى جامبىل باح­تيار اڭگىمەگە ارقاۋ بولىپ وتىرعان رەس­پۋب­­لي­كالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ جالپى ۇزىن­دىعى 25 مىڭ شاقىرىم ەكەنىن ايتتى.

«بۇگىنگە دەيىن 13 مىڭ شاقىرىم جول سالدىق. 2025 جىلعا دەيىن تاعى 12 مىڭ شاقىرىم جول سالىپ, قازاقستانداعى بارلىق جولدى نورماتيۆتىك ستاندارتقا كەلتىرۋىمىز كەرەك. بۇگىندە ءبىز 3,6 مىڭ شاقىرىم جولدا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. جىل قورىتىندىسىندا 2,2 مىڭ شاقىرىم جولدى اياقتاۋىمىز كەرەك. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە تالدىقورعان – وسكەمەن باعىتى – 763 شاقىرىم. قاراعاندى – الماتى, قاراعاندى – نۇر-سۇلتان, مۇندا ءبىز تولىقتاي ءتورت جولاقتى جول سالىپ جاتىرمىز. مەركى – بۋرىلبايتال جولىن دا سالىپ جاتىرمىز – 266 شاقىرىم, مەركىدەن شۋعا دەيىن ءبىرىنشى تەحنيكالىق ساناتتا ءتورت جولاقتى جول بولادى, شۋدان بۋرىلبايتالعا دەيىن قوس جولاقتى جول بولادى», دەدى ول.

سونداي-اق باعدارلاما سپيكەرى باتىس­تا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان جولداردى اتادى.

«اقتوبەدەن اتىراۋعا, سوسىن استرا­حان­عا تولىقتاي 877 شاقىرىم جولدا قۇ­رى­لىس-مونتاج جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر­مىز. بيىل قاندىاعاشتان اتىراۋعا دەيىنگى جولدى تولىقتاي اياقتايمىز», دەدى ج.باحتيار.

اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ وكىلى بۇل جۇمىستارعا قانشا شىعىن جۇمسالاتىنىن دا اڭگىمەلەدى.

«بيىل اۆتوجول سالاسىنىڭ جالپى بيۋدجەتى 750 ملرد تەڭگە, ونىڭ 400 ملرد تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق جولدارعا ارنالعان. ال 2025 جىلعا دەيىن ۇشكە كوبەيتۋىمىز كەرەك, سەبەبى جىل سايىن وسىنداي سوما قاجەت», دەدى ول.

الايدا شەنەۋنىكتىڭ تسيفر تىلىمەن دايەكتەي سويلەگەن سوزىنە travel-بلوگەر جۇلدىز راحمەتتىڭ كوڭىلى تولماعانى انىق. جيھانگەز بلوگەر باعدارلاماعا شاقىرتۋ العانىندا قانداي جولدارمەن ءجۇرىپ وتكەنىن, قانشا شاقىرىم ساپار شەككەنىن, جول ساپاسى ناشار ەكەنىن ءوز كوزىمەن كورگەنىن ايتتى.

«نۇر-سۇلتاننان قوستاناي ارقىلى بوكەي ورداسىنا دەيىن ساپارلادىق. بۇل جاقتا جول جوق دەۋگە بولاتىن شىعار. ال الماتى – نۇر-سۇلتان باعىتى قازىر قالاي ەكەنىن بىلمەيمىن, بىراق جوندەۋ كورگەن جولداردىڭ ساپاسى دا كوڭىل كونشىتپەيدى», دەدى بلوگەر.

ونىڭ ءسوزىن تاعى ءبىر سپيكەر قوستادى. «ەكى استانانىڭ ورتاسىندا 30 جىلدا جاقسى جول سالا الماۋىمىز ۇيات» دەگەن دە پىكىر ايتىلدى.

باعدارلاما ورتاسىنا تاياعاندا الەم ەلدەرىندەگى ءبىر شاقىرىم جول قۇرىلىسىن سالۋعا جۇمسالاتىن قاراجات رەيتينگى اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى. مىسالى اقش-تا بۇل سوما 4-6 ملن دوللار بولسا, بولگاريادا – 3,1 ملن ەۋرو, رۋمىنيادا – 6,3 ملن ەۋرو, ال قازاقستاندا ءبىر شاقىرىم جول سالۋعا شامامەن 2 ملن دوللار قاجەت ەكەن. بۇل ءتورت جولاقتىسى, ال ەكى جولاقتى جولعا سونىڭ تەڭ جارتىسى عانا جۇمسالادى ەكەن.

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساپارباي جۇباەۆ ەۋروپاداعى جولعا جۇم­سالاتىن قاراجاتتان قازاقستانداعى جول­عا جۇمسالاتىن شىعىن 1,5 ەسە نەمەسە 40 پا­يىزعا كوپ بولۋى ءتيىس ەكەنىن دايەكتەدى.

«سەبەبى ەۋروپا مەن قازاقستاندى نەمەسە رەسەيدى سالىستىرۋعا بولمايدى. ول جاقتا كليمات قولايلى, ءبىر رەت جول سالىپ قويساڭ, مىسالى اراب ەلدەرىندە جولدار 100 جىل بويى تۇرادى. قار دا, جاڭبىر دا جوق. ال بىزدە جازدا 40 گرادۋس اپتاپ, قىستا 40 گرادۋس اياز, جازدا بالقيدى, قىستا جارىلادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ جولدار 40 پايىزعا قىمبات بولۋى ءتيىس. 40 پايىزعا كوبەيتۋىمىز كەرەك بولسا, بار ماسەلە بيۋدجەتكە كەلىپ تىرەلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە الەۋمەتتىك ماسەلەلەر شەشىلمەيىنشە, جول ساپاسىن جاقسارتامىز دەۋىمىز قۇر نيەت پەن بولجام كۇيىندە قالۋى مۇمكىن. ارينە, ءبىز جول سالۋىمىز كەرەك. بىراق جۇمسالىپ قويعان قاراجاتتىڭ ءوزى ءتيىمسىز قولدانىلىپ جاتىر. ءسىز جاڭا جول ساپاسىنان 93-ورىندامىز دەپ قالدىڭىز, ال ءبىز جەمقورلىق بويىنشا رەيتينگتە 120-ورىندامىز. جول سالاسى جەمقورلىققا باتقان», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن س.جۇباەۆ.

الايدا «قازاۆتوجول» ۇك» اق ءباسپا­سوز حاتشىسى دياس احمەتشارىپ ماسەلە­نىڭ باسقا قىرى بارىن ەسكە سالدى. ول بيۋدجەتتەن اقشا بولۋگە قاراعاندا, ونىڭ كۇتىمىنە قاراجات ءبولۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.

«نورماتيۆ بويىنشا 46 ملرد تەڭگە ءبولىنۋى كەرەك بولسا, بىزگە 18 ملرد ءبولىندى. سوندىقتان اقىلى جول ەنگىزىپ جاتىرمىز. جول ارقىلى تۇسەتىن قاراجاتتى سول جولداردىڭ كۇتىمىنە جۇمسايمىز. 2013 جىلى نۇر-سۇلتان – ششۋچينسك اۆتوجولىن اقىلى قىلدىق. 7 جىل بويى تاريف وزگەرمەدى. بۇل وزگەرمەيدى دە, مينيسترلىكتىڭ مۇنداي شەشىمى جوق. سول جەتى جىلدا قاراجات جينالىپ, تەحنيكا ساتىپ الىنىپ, جول قازىر جاقسى ساپادا تۇر. ءبىز وسىعان ءمان بەرۋىمىز كەرەك. سول سياقتى باسقا دا جولداردا اۋىر جۇك كولىكتەرى جولدى بۇلدىرەتىندىكتەن, سول جولعا كۇتىم جاساۋ ءۇشىن اقىلى ۋچاسكەلەر اشۋعا ءماجبۇرمىز», دەدى د.احمەتشارىپ.

وسىدان كەيىن ستۋدياداعى تالقى اقى­لى جولداردىڭ ساپاسى قانشالىقتى سىن كوتەرەدى دەگەن تاقىرىپقا ويىستى. ەلدىڭ ءار اۋماعىندا بيىل جازدا وتكەن جۇك كولىگى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ نارازىلىقتارى دا تالقىلاندى. «اتامەكەن» ۇكپ باس­قار­ما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تالعات تەمىرحانوۆ تاسىمالداۋ كاسىبىمەن اينا­لىساتىنداردىڭ شىعىنى كوپ ەكەنىن ايتتى. الايدا سول شىعىندى نەگە قاراپايىم حالىق كوتەرۋى ءتيىس ەكەنىنە ماردىمدى جاۋاپ بولعان جوق.

د.احمەتشارىپ ءىرى تاسىمالداۋشىلار شاقىرىمىنا 5-تەن 25 تەڭگەگە دەيىن تولەۋگە دايىن وتىرعانىن جەتكىزدى. بىراق شاعىن تاسىمالداۋشىلار مەن جەكەمەنشىك تاسىمالداۋ قىزمەتىن ۇسىناتىن جۇرگىزۋ­شى­لەردەن عانا سۇراقتار ءتۇسىپ, ۆەدومستۆو قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەلەردى شەشۋدى قولعا العان ەكەن.

سونداي-اق ول تىكەلەي ەفيردە كەلىپ تۇسكەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. ونىڭ ىشىندە «نەگە جۇرگىزۋشىگە تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلمەيدى؟ اقىلى جول بولسا, ونىڭ ماڭىندا بالاما تەگىن جول دا بولۋى كەرەك ەمەس پە؟» دەگەن سۇراققا سپيكەر بىلاي جاۋاپ قايتاردى:

«بالاما جول سالۋ زاڭىمىزدا قاراس­تى­رىل­ماعان. قازاقستان وتە ۇلكەن اۋماق­تى الىپ جاتىر. بىراق بىزدە بالاما جولدار بار. مىسالى سول ششۋچينسكىگە ات­با­سار ارقىلى دا بارا الاسىز», دەيدى «قازاۆتوجول» ۇك» اق وكىلى.

وسىدان سوڭ «قازجولعزي» اق ۆيتسە-پرەزي­دەنتى ازامات جايسانباەۆ تا قازاق­ستان­داعى جولدار ساپاسى قانشالىقتى ستان­دارتقا ساي ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ, اقىلى جول ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن دالەلمەن باياندادى.

«ماڭگى جول بولمايدى. جول توپىراقتان سالىنىپ, ۋاقىت وتكەن سوڭ كولىكتەردىڭ ديناميكالىق اسەرىنەن بۇزىلاتىن قاسيەتى بار. بىزدە بەتون جولدار 16 جىلعا ەسەپتەلىپ سالىنادى. وسى 16 جىل ىشىندە ءوز ۋاقىتىندا ەكى رەت جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ قاجەت. شامامەن اراعا بەس جىل سالىپ جوندەلۋى ءتيىس. ءبىز قازىر شەتەلدىك كومپانيالارمەن كەڭەس وتكىزىپ ءجۇرمىز. سوندا ء«وز ۋاقىتىندا جۇمسالماعان 1 دوللار كەيىن قوسىمشا 10-20 دوللار جۇمساۋعا سەبەپ بولادى» دەگەن جاقسى ءبىر ءسوز ايتىلدى. دەمەك, جولدا ءبىر جارىق پايدا بولسا, ونى ءوز ۋاقىتىندا بۇتىن­دەۋ كەرەك. قارجىلاندىرۋ شەكتەۋلى بولعان جاعدايدا مۇنداي جۇمىستاردى دەر كەزىندە اتقارۋ مۇمكىن بولماي جاتادى. سوندىقتان جول كۇتىمىنە قاجەتتى قاراجات بولىنگەنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىز. تاپسىرىس بەرۋشى مەن مەردىگەر كەشەندى تۇردە ءوز ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەۋى كەرەك», دەدى ا.جايسانباەۆ.

سپيكەر ەلىمىزدەگى جول ساپاسى كەڭەستىك ستاندارتپەن سالىنادى دەگەن ءسوزدى دە جوققا شىعاردى. باعدارلاما كورەرمەندەرى قويعان تاعى ءبىر سۇراق – قىستىگۇنى جول جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ. الايدا مامان قىسقى ۋاقىتتا جول سالۋعا تىيىم جوعىن ايتتى.

«الايدا بەلگىلى ءبىر نورمالاردى ساق­تاۋ كەرەك. مىسالى قۇرىلىمدىق بەتون ونىمدەرى, جەر بەتى قۇرىلىمى جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە بولادى, ال اسفالت توسەۋگە تى­يىم سالىنادى», دەپ ءتۇسىندىردى مامان.

قورىتىندى. باعدارلاما قوناقتارى جول ساپاسىنا ايتىلاتىن سىندى, ونىڭ شەشىمدەرىن جانە اقىلى بولاتىن جولدار مەن ونىڭ تاريفتەرىن تالقىلادى. بىراق جولاۋشىلار مەن جولداعى تاسىمال جۇمىسىمەن اينالىساتىنداردى ەكى بولەك قاراستىرۋ كەرەك. بۇعان سەبەپ – ەلدەگى 10 مىڭعا جۋىق كاسىپكەردىڭ كوڭىلى تولماسا, ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جالپى حالىقتىڭ قالتاسىنا سالماق ءتۇسىرۋدىڭ ەش نەگىزى جوق.